Vrijdag 27/01/2023

Kostenjoek, de Kournikova van het schaken

Op het Fide-wereldkampioenschap schaken in het Kremlin in Moskou wordt bij de vrouwen de show gestolen door Alexandra Kostenjoek. De amper 17-jarige Russin is druk doende het Kremlin stormenderhand in te nemen, onder meer door Almira Lautier-Skriptsjenko en eerste reekshoofd Alisa Galliamova uit te schakelen. Inmiddels heeft Kostenjoek de laatste vier bereikt. Meer nog dan door haar schaaktalenten valt de Russische schone op door de zorg waarmee ze gewaagde jurken uitkiest om de speelzaal onveilig te maken. Het ruim duizendkoppige, soms luidruchtige (jawel) publiek reageert enthousiast en de Moskouse schaakfans vergelijken Alexandra zonder verpinken met tennisster Anna Kournikova.

Van onze medewerker

Wouter Janssens

Vorig jaar poseerde de nieuwe schaakbabe al enkele keren gewillig in het gezelschap van Fide-voorzitter Kirsan Iljoemzjinov. Iljoe gebruikte Alexandra onder andere om op de Olympische Spelen in Sydney te pronken bij Antonio Samaranch. Glamourfoto's van onze Alexandra die niet zouden misstaan in glossy westerse modebladen à la Vogue zijn te bewonderen op haar internetsite http://www.kosteniuk.com/.

Behalve foto's zijn op Alexandra's site onder meer ook enkele eigen gedichten te vinden. Verder valt er onder meer te lezen dat papa Konstantin haar leerde schaken toen ze vijf was. "Mijn vader werkte dagelijks enkele uren met mij en getroostte zich vele opofferingen voor mij. Hij gaf zijn veelbelovende en lucratieve carrière als legerofficier op zodat hij mij kon helpen met mijn schaken en mij kon begeleiden op schaaktoernooien", schrijft ze. Toen Konstantins kleine meisje tien was, werd ze Europees meisjeskampioene in haar leeftijdscategorie. Nog geen vier jaar later werd Alexandra op de schaakolympiade in Elista (de hoofdstad van de Russische deelrepubliek waarvan Iljoemzjinov de president is) grootmeester bij de vrouwen.

In haar halve finale in Moskou moet Kostenjoek zien af te rekenen met de Chinese Xu Yuhua. De andere halve finale gaat tussen de Georgische ex-wereldkampioene Tsjiboerdanidze en de Chinese nummer twee Zhu Chen. Judit Polgar en regerend wereldkampioene Xie Jun, de nummers één en twee van de wereld, zijn niet van de partij. Judit omdat ze aantreedt bij de mannen (maar inmiddels werd uitgeschakeld), Xie omdat ze naar verluidt voorrang wil verlenen aan haar studie psychologie. Een beetje een rare uitleg (Xie is er inmiddels al 31). Gezien enkele 'incidenten' in het verleden met de machtige Iljoemzjinov zouden er natuurlijk ook nog andere krachten in het spel kunnen zijn.

Op het mannen-WK doen de favorieten het prima. Na vier ronden zijn 120 van de 128 deelnemers uit het toernooi verdwenen en worden de kwartfinales volledig bemand door reekshoofden. Dat is de eerste keer sinds Iljoemzjinov in 1996 besloot om het Fide-WK volgens een k.o.-formule te organiseren. Anatoli Karpov, die aankondigde dat hij wel snel even opnieuw wereldkampioen zou worden, werd er in de eerste ronde al uitgebonjourd door een volslagen onbekende Chinees, maar gezien zijn afwezigheid op toptoernooien de voorbije jaren, is dat eigenlijk geen verrassing. Onze landgenoot Michaïl Goerevitsj sneuvelde in de derde ronde tegen Alexander Morozevitsj. De affiche van de kwartfinales ziet er als volgt uit: Anand-Sjirov (de finale op het WK van vorig jaar in New Delhi); Gelfand-Sjvidler; Ponomarjov-Barejev en Lautier-Ivantsjoek.

Opvallend: doordat tweede reekshoofd Michael Adams er in de 8ste finales uitvloog, is de Fransman Joël Lautier de enige westerling die zich bij de laatste acht heeft weten te scharen. Samen met de Indiase titelverdediger Viswanathan Anand is hij de enige die niet afkomstig is uit de voormalige Sovjet-Unie. Het is tekenend voor de krachtsverhoudingen in de schaakwereld.

En dan ontbreken net als bij de vrouwen de nummers één en twee van de wereld zelfs nog. De dissidenten Gary Kasparov en Vladimir Kramnik hebben al lang te kennen gegeven geen zin te hebben in het circusachtige "en uit verdachte bron gefinancierde" Fide-WK en spelen op hetzelfde moment een prestigetweekamp, amper tweehonderd meter van het Kremlin vandaan. De tweekamp wordt gehouden ter ere van wijlen oud-wereldkampioen Michaïl Botvinnik (1911-1995), die beiden ooit gecoacht heeft. De twee K's spelen vier partijen aan klassiek speeltempo, zes rapidpartijen en tien snelschaakpartijen.

Bij het aanschouwen van de vier gewone partijen heeft Botvinnik zich vermoedelijk vol afschuw in zijn graf omgedraaid, want in drie van de vier duels waren zijn opvolgers al na een schamele twintig zetten klaar. Ook de vierde partij eindigde in remise. Daarin bereikte Kasparov enig voordeel met wit, maar toen hij op een gegeven moment voor de winst ging, werd hij scherp gecounterd door Kramnik. Na urenlang zwoegen kon 'de boeman van Bakoe' ternauwernood remise bereiken. De toeschouwers, die entreegeld moeten betalen (wat niet het geval is op het WK), stonden niet bepaald te juichen. Het kan niet anders dan dat de partijen aan sneller tempo voor meer vuurwerk zullen zorgen.

Wit: Anand

Zwart: Drejev 1. e4 c6 2. d4 d5 3. Pc3 dxe4 4. Pxe4 Lf5 5. Pg3 Lg6 6. h4 h6 7. Pf3 Pd7 8. h5 Lh7 9. Ld3 Lxd3 10. Dxd3 e6 11. Lf4 Lb4+ 12. c3 Le7 13. 0-0-0 Pgf6 14. Kb1 0-0 15. Pe5 Da5 16. Pxd7 Pxd7 17. Pe4 Tad8 18. Dg3 Kh8 19. Lc7 Df5 20. f3 Tc8 21. Ka1 Pf6 22. Pd6 Lxd6 23. Lxd6 Tfd8 24. Le5 c5 25. dxc5 Pxh5? (Txd1+ 26. Txd1 Pxh5 leidt tot een ingewikkelde stelling met iets betere kansen voor wit.) 26. Txd8+ Txd8 27. Lxg7+! Kh7 (Pxg7 faalt op 28. Dh4. Zwart strijdt nu reeds voor een verloren zaak.) 28. Dh4 Td2 29. Lxh6! Kxh6 30. g4 Dg5 31. Dxh5+ Dxh5 32. Txh5+ Kg7 33. a4 Td3 34. c6! bxc6 35. Ta5 Txf3 36. Txa7 e5 37. a5 Kf6 38. a6 e4 39. Ta8 Td3 40. Te8 Td5 41. b4 Td7 42. c4 en zwart geeft op.

Wit: Galliamova

Zwart: Kostenjoek 1. e4 c5 2. Pf3 Pc6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 d6 6. Lg5 e6 7. Dd2 a6 8. 0-0-0 h6 9. Lf4 Ld7 10. Pxc6 Lxc6 11. De1 Da5 12. Lc4 Le7 13. Lb3 Td8 14. f3 b5 15. Ld2 b4 16. Pe2 d5 17. e5 Pd7 18. Dg3 Dc7 19. Pd4 (Dxg7 Dxe5 20. Lxh6 Lf6) Kf8 20. f4 Lc5 21. Pxc6 Dxc6 22. f5 exf5 23. Thf1 De6 24. Dh4 De7 25. Dh3 g6 26. e6 fxe6 27. g4 Pf6 28. gxf5 exf5 29. Tde1 Dd7 30. Dh4 Kf7 31. Te5 a5 32. Td1 The8 33. Txe8 Txe8 34. Lxh6 Te4 35. Dh3 a4 36. Lg5 axb3 37. Dxb3 De6 38. a3 Le7 39. Lxf6 Kxf6 40. axb4 Txb4 41. Dc3+ De5 42. Dc6+ Kg7 43. c3 Lg5+ 44. Kb1 De4+ 45. Ka2 Txb2+! 46. Ka3 Dc2 en wit geeft op.

Vlak voor het WK in Moskou heeft Nederland in het Spaanse Leon voor het eerst het Europees kampioenschap voor landenteams gewonnen. Op overtuigende wijze, want onze noorderburen zegevierden in acht van de negen wedstrijden en telden aan de finish 1,5 punt voorsprong op Frankrijk, dat zilver behaalde. Nochtans kwamen de Nederlanders pas in de slotronde op de eerste plaats terecht door elo-favoriet Israël te verslaan, terwijl concurrent Frankrijk ten onder ging tegen bronzen medaillewinnaar Duitsland. Grote man in Leon was de Fransman Joël Lautier, tevens de enige westerling die zich in Moskou bij de laatste acht wist te scharen. De secondant van Vladimir Kramnik scoorde 7,5/9. De Russen, de Hongaren en de titelvoerende Armeniërs waren er dit keer niet bij. Ook België ontbrak om onduidelijke redenen op het appèl.

Wit: Socko

Zwart: Lautier 1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 Pf6 4. 0-0 Pxe4 5. d4 Pd6 6. Lg5 f6 7. dxe5 Pxb5 8. exf6 gxf6 9. Te1+ Kf7 10. Dd5+ Kg7 11. Lf4 Pd6 12. Ph4 Tg8 13. Pc3 Kh8 14. Dh5 Pd4 15. Pd5 b6 16. Pxf6 Dxf6 17. Le5 Lg7 18. Lxf6 Lxf6 19. Te3 Lb7 20. Tg3 Tae8 21. Kh1 Pe4 22. Pg6+ Txg6 23. Txg6 Pxf2+ 24. Kg1 Pe2+ 25. Kf1 Pf4 26. Txf6 Pxh5 27. Txf2 Kg7 28. c4 Pf6 29. Td1 Lc6 30. Te2 Pe4 31. Kg1 a5 32. Tf1 Te6 33. Tf4 h5 34. Te3 Kg6 35. h4 Pf6 36. Txe6 dxe6 37. Td4 Ld7 38. c5 b5 39. Td3 e5 40. c6 Le6 41. Tg3+ Pg4 42. Tc3 Lxa2 43. Ta3 Lc4 44. b3 Le2 45. Txa5 Pf6 46. Ta8 Kf7 47. Tc8 Pd5 48. Kf2 Lg4 49. Th8 Ke7 50. Th6 b4 51. Ke1 e4 52. g3 Pe3 53. Th8 Kd6 54. Kd2 Pd5 55. Th6+ Kc5 56. Tg6 Kd4 57. Ke1 Kc3 58. Tg5 Pe3 59. Kf2 Pf5 60. Ke1 e3 61. Tg8 Pd4 en wit geeft op.

Wit: Ka8, La3, pif6.

Zwart: Kd8, pid2. 1. f7 d1D 2. f8D+ Kc7 (Kd7 3. De7+ enz.) 3. Dc5+ Kd8(7) 4. De7+ Kc8 (Kc6? 5. Db7 mat.) 5. Db7+ Kd8 6. Kb8! (Dreigt 7. Dc8 mat.) Dd7 (Dc2? 7. De7 mat.) 7. Db6+ Ke8 8. Dg6+ Df7 (Kd8? 9. Df6+ Ke8 10. Df8 mat.) 9. Dc6+ Dd7 (Kd8? 10. Dc8 mat.) 10. De4+! Kd8! 11. Dh4+ Ke8 12. Dh8+ Kf7 13. Dh7+ Ke6 (Ke8 14. Dg8 mat.) 14. Dh3+ met damewinst.

Biro - Jakab (2001)

Wit: Kg1, Dd6, Te5, Tf1, Ld4, pid7, g3, h2.

Zwart: Kg8, Dd3, Ta8, Td8, Pd5, pia5, e6, f7, g6, h7.

Wit speelt en wint.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234