Zaterdag 27/02/2021

Interview

Korea-kenner Remco Breuker: "Eigenlijk is de wereld onveiliger geworden"

Remco Breuker:
Remco Breuker: "De top in Singapore was een ­complete mislukking voor Amerika."Beeld Ivo van der Bent

Donald Trump sloot Kim Jong-un in Singapore haast als een verloren gewaande broer in de armen, stelt Korea-kenner Remco Breuker. En dat vindt hij onbegrijpelijk. "Er werd een moorddadig regime gelegitimeerd zonder dat er over mensenrechten­schendingen in Noord-Korea werd gepraat."

In zijn pas verschenen boek De B.V. Noord-Korea onthult hoogleraar Korea-studies Remco Breuker (Universiteit Leiden) aan de hand van diepte-interviews met Noord-Koreaanse ballingen het bestaan van een wreed fascistisch-nazistisch regime achter de schermen van exotische propaganda waarmee de buitenwereld wordt bestookt. De vriendelijke topontmoeting met Kim Jong-un in Singapore dinsdag noemt hij een ‘onvergeeflijke fout’ van VS-president Trump.

“Ik vind de top in Singapore een ­complete mislukking voor Amerika. We wisten vooraf al dat Noord-Korea zijn kernwapens nooit gaat opgeven – het bezit ervan is een preambule in hun grondwet die ze koesteren zoals het recht op wapendracht in de VS – waardoor je heel het Singapore-‘akkoord’ kunt herleiden tot lege ­retoriek”, zegt een verontwaardigde Breuker. “Er werd in Singapore bovendien een moorddadig regime gelegitimeerd zonder dat er over mensenrechtenschendingen in Noord-Korea werd gepraat.”

Wie is Remco Breuker?

- geboren in Zaandam (NL) op 23 juni 1972

- hoogleraar Korea-studies aan de Universiteit Leiden

- een van de grootste Noord-Korea-specialisten in de Benelux

- doet onderzoek naar de geschiedenis van Korea en naar hedendaags Noord-Korea, waarbij hij de nadruk legt op mensenrechtenschendingen, dwangarbeid, moderne slavernij en de verhalen van Noord-Koreaanse ballingen

Voor de praktische uitwerking in latere onderhandelingen is dat een gevaarlijk precedent, waarschuwt Breuker ook. “Als je Noord-Korea de internationale gemeenschap wil binnenhalen, moet je het éérst hebben over hun misdaden tegen de mensheid. Als er sancties zouden worden opgeheven, betekent dit dat we hun producten zouden afnemen. Alleen mag geen enkel democratisch land volgens internationale verdragen zaken doen met Noord-Korea zolang het regime geen komaf maakt met de slavenpraktijken, waaraan zijn volk in de industrie en landbouw onderworpen wordt.”

De top heeft wel tot tijdelijke conflictbeheersing geleid. Dat Kim nu zijn vinger van de knop wegtrekt, zou je toch wel een succes kunnen noemen?

Remco Breuker: “Ik denk niet dat Kim eigenlijk ooit zijn vinger op de knop had. Trump wel, want hij sloot een preventieve aanval niet uit. Hij deed dat uiteindelijk niet omdat er een Noord-Koreaanse vergelding ging komen. De VS deed aan conflictbeheersing omdat ze zich bedreigd voelden. Maar dat is exact wat Kim wilde.

“Volgens de overgelopen Noord-Koreaanse ex-diplomaat Thae Yong-Ho werd in 2016 beslist om in 2017 kernkoppen en lange-afstandsraketten klaar te hebben, om ze in 2018 te gebruiken als hefboom om te onderhandelen. Ze hebben hoog spel gespeeld, want dit had uit de hand kunnen lopen, maar het is ze gelukt. Sinds november 2017 provoceren ze niet meer en nu onderhandelt de VS.”

Eigenlijk zegt u: niet Trump won in Singapore van Kim maar omgekeerd?

“Ja. Niet alleen aanvaardde president Trump de Noord-Koreaanse strategie, maar spiegelde hij tijdens zijn persconferentie ook een einde voor van de gezamenlijke Amerikaanse militaire oefeningen met Zuid-Korea. De grootste ­winnaar hier is China, want dit is hun oplossing: een einde maken aan deze oefeningen in ruil voor het stoppen van kernproeven. De VS dreigen een belangrijk stuk van zijn machtspositie in Azië op te geven.”

Chinees president Xi Jinping is vandaag de lachende derde?

“Absoluut. Met president Trump moet je wel voorzichtig blijven natuurlijk. Dit is een toezegging die hij zo weer kan intrekken. Zijn woorden hebben intussen wel schokgolven veroorzaakt in Zuid-Korea (en ook in Japan, dat dankzij de aanwezigheid van VS-strijdkrachten in Zuid-Korea onder de Amerikaanse nucleaire paraplu schuilt, red.).”

Brothers in arms Kim Jong-un en Donald Trump tijdens hun ontmoeting in Singapore.  Beeld REUTERS
Brothers in arms Kim Jong-un en Donald Trump tijdens hun ontmoeting in Singapore.Beeld REUTERS

In uw boek De B.V. Noord-Korea legt u haarfijn uit hoe Trump wel praat met Kim maar hij niet de alleenheerser is op wie we onze aandacht moeten vestigen. ‘Doe je dat wel, dan speel je mee in het theaterstuk of de film. Wie wil weten waarom het stuk is zoals het is en wie er achter de schermen wat doet, kan beter focussen op de producenten, het ‘Organisatie- en Gidsdepartement’ (OGD). Wie zijn dat?

“Het ‘OGD’ is een groot bureaucratisch departement dat uitgebouwd is door Kims vader, Kim Jong-il. Het zijn toptechnocraten, apparatsjiks die een grote invloed hebben op de huidige ­leider.”

Hoe kan men Kim en zijn OGD nog tot ­denuclearisatie en hervormingen aansporen?

“Niet. Het kernwapenprogramma is te vergevorderd. Het regime heeft voor de investeringen grote offers geëist van zijn bevolking en heeft dit in zijn grondwet en propaganda voortdurend gepresenteerd als wezenlijk onderdeel van hun bestaan. Daar kunnen ze nu niet zomaar van afstappen.

“Ook voor hervormingen is het te laat. We ­praten hier over een systeem dat extreem wreed omgaat met zijn mensen, wat voor boosheid en frustraties zorgt die niet vergeten worden. De ­huidige elite weet dat ze in de problemen komt als er een machtsomwenteling komt.”

Trump had van mensenrechten nu al een punt moeten maken?

“Ja, omdat de schendingen zo extreem erg zijn. Zo staat in een VN-rapport uit 2014 beschreven dat Noord-Koreaanse vrouwen die zwanger waren geraakt van Chinese mannen op hun vlucht uit Noord-Korea, na onvrijwillige repatriatie, gedwongen en vaak ook zeer primitief abortussen moesten ondergaan om bezoedeling van hun bloed ongedaan te maken.

“In mijn boek beschrijf ik het als volgt: ‘Noord-Korea ziet eruit als een stalinistische staat, maar het gedachtegoed schurkt eerder tegen een combinatie van het nationaalsocialisme en het fascisme aan, met de nadruk op bloedzuiverheid, de uitverkoren natuur van het Koreaanse land, antidemocratisme, een sterk masculiene, hiërarchie bevestigende esthetiek, waarin het – lichamelijk overigens perfecte – individu zich met op elkaar geklemde kaken en strak gefocuste blik heldhaftig opoffert voor het collectief, en verering van autoriteit en geweld’.

“President Trump had volgens mij wel mogen zeggen dat hij op de eerste top met Kim dit heikel thema bewust oversloeg, maar ook dan had hij het toch heel sec moeten houden en hem niet als een verloren gewaande broer mogen omhelzen.”

Noord-Korea blijkt volgens uw onderzoek ook ontzettend corrupt. Een Noord-Koreaan ­verwerft enkel een betere status als hij smeergeld betaalt. Wie dat niet kan, moet tijdens zogenoemde ‘veldslagen’ soms tot tweehonderd dagen corvee doen op het land, zelfs ’s nachts als ze het quotum niet halen. Waarom is daar nog nooit een opstand ontstaan?

“Het zogenoemde ‘Georganiseerde Partijleven’ maakt dit heel lastig. Deze samenlevingsvorm betekent dat iedereen elkaar controleert en dus kan verklikken. In de gewezen DDR was misschien één op de vijftig Oost-Duitsers een informele medewerker (I.M.) van de geheime dienst Stasi, in Noord-Korea fungeert in principe iederéén als informant. Een andere reden dat er geen opstanden zijn, is dat de mogelijke straffen ­draconisch zijn. Ook de propaganda speelt een rol. Velen zijn gaan geloven dat het regime, hoe slecht ook, hun enige veiligheidsgarantie is tegen de vijandelijke buitenwereld.”

Still van een uit Noord-Korea gesmokkelde video van een vernietigingskamp. Beeld Photo News
Still van een uit Noord-Korea gesmokkelde video van een vernietigingskamp.Beeld Photo News

U stelt dat er vele tienduizenden Noord-Koreanen wegkwijnen in concentratiekampen. Wie zijn die mensen en wat doorstaan ze?

“Er zijn verschillende gradaties kampen. Je hebt de ‘gewone’ strafkampen, waar ook misdadigers naartoe worden gestuurd. Ook al wordt daar gemarteld en verkracht, je maakt nog kans om ooit weer vrij te komen. Dan heb je voor de ‘ongewensten’ de politieke vernietigingskampen, de ‘kwalliso’. Wie daarin terechtkomt, verdwijnt van de aardbol. Daar kom je niet uit.”

Kun je ze vergelijken met de vernietigings­kampen van de nazi’s of de Killing Fields van Pol Pot in Cambodja?

“Het verschil is dat de nazi’s en de Rode Khmer een snelle uitroeiing voor ogen hadden. In Noord-Korea perst men gevangenen zo lang mogelijk uit. Ze worden letterlijk ‘doodgewerkt’ tijdens dwangarbeid in de mijnen of op het platteland.”

Wat is het ergste verhaal dat u hebt ­opgetekend tijdens uw onderzoek?

“Nou, dat zijn verhalen die ik niet in het boek heb opgenomen. Ze waren te pijnlijk en te persoonlijk voor mijn gesprekspartners.

“Het vreselijkste verhaal dat wel in het boek staat, is wat de gevluchte Noord-Koreaanse ­dichter en publieksintellectueel Chang Chinsŏng (
Jang Jin-sung) me vertelde over een van zijn oud-collega’s. Die man was op zijn kantoor aangegeven en alle medewerkers werden naar zijn huis gesommeerd. Niet alleen werd hij afgevoerd, maar kreeg zijn pas bevallen vrouw de keuze: hem of de partij. Uit angst koos ze de partij, waarop de agenten haar zuigeling uit de armen rukten en samen met haar man afvoerden. Dit is Noord-Korea’s beruchte driegeneratieprincipe: als iemand een politiek misdrijf begaat, wordt ook de familie gestraft en mee opgesloten.”

Noord-Korea probeert intussen ook zijn model van sociale repressie te exporteren. Zijn er ­landen die dit al invoeren?

“Nee, maar er wordt wel al met veel belangstelling naar gekeken. Enkele Afrikaanse landen bouwden al banden uit met het regime. En kersvers Italiaans minister van Binnenlandse Zaken Matteo Salvini (Lega Nord) sprak zich lovend uit over hun gemeenschapszin ten opzichte van de staat (in 2014 na een bezoek aan Noord-Korea, red.). Wat me het meest zorgen baart, is dat men de boodschap krijgt dat je als klein land met ­kernwapens jezelf succesvol kunt positioneren tegenover een grootmacht als de VS. In die zin is de wereld een stuk onveiliger geworden.”

In uw boek schrijft u hoe er ook al veel landen profiteerden van tienduizenden Noord-Koreaanse slavenarbeiders, die jaarlijks ­worden uitgeleend aan schoenfabrieken, de tuinbouw, op scheepswerven. Ook in de EU…

“Ja, volgens ons onderzoek werkten tot zeker vorig jaar enkele honderden Noord-Koreaanse arbeiders op Poolse scheepswerven voor 50 euro per maand – een bedrag waarvan de helft nog opgaat aan levensbehoeften. Ze lasten schepen die bestemd waren voor Nederlandse bagger­bedrijven. Enkele van deze Poolse bedrijven ­kregen tegelijk EU-subsidies.

“Uit onze eigen interviews bleek dat hun werkdagen tussen de twaalf en zestien uur duurden, en soms nog langer als een bepaalde opdracht af moest. De werkomstandigheden waren er ­levensgevaarlijk. Er viel in 2014 minstens één dode. Arbeiders krijgen meestal maar een halve dag in de twee weken vrij.

“Volgens de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) verdient een uitgebuite Noord-Koreaanse arbeider in de EU intussen ongeveer 35.000 dollar per jaar aan pure winst voor zijn of haar uitbuiter. Nu gaat niet dit hele bedrag naar Noord-Korea, maar zelfs dan zijn de uitgestuurde slavenarbeiders voor het regime de grootste inkomstenbron. Daarmee werd onder meer het kernwapenprogramma gefinancierd.”

U achterhaalde dat ze in Polen ook meehielpen aan de bouw van Deense militaire schepen die aan NAVO-vereisten moesten voldoen. Niet alleen een sociaal schandaal, maar ook een ­veiligheidsrisico?

“Ja, want dit gaat om militaire schepen met NAVO-technologie en voorschriften. Dat is kennis die je normaal achter slot en grendel houdt. Noord-Korea kon er info vergaren en verkopen aan pakweg Moskou. Alleen al vanuit veiligheidsperspectief krijg je daar de kriebels van.”

Van Kim is ook bekend dat hij onder zijn ­arbeiders spionnen uitstuurt, of erger: ­moordenaars?

“Van de ruim vijftig arbeiders in Polen naar wie wij zelf onderzoek hebben gedaan en die we met naam en toenaam hebben geïdentificeerd, zijn er een paar spoorloos verdwenen Misschien zijn ze gevlucht, maar het is ook bekend dat Noord-Korea al spionnen uitstuurde met een arbeidersstatuut als dekmantel. Zo werd de moord met VX-zenuwgas op Kim Jong-nam, de oudere halfbroer van Kim Jong-un, in Maleisië gecoördineerd door een chemicus met het visum van een Noord-Koreaanse arbeider.”

Trump kondigde al een volgende ontmoeting aan met Kim in Washington. Stel, u bent zijn adviseur. Wat zou u doen om Kim echt tot de orde te roepen?

“Een betere agenda opstellen dan nu. Eerst inzetten op mensenrechten en de non-proliferatie van hun wapentechnologie, zodat ze hun kennis niet aan andere landen doorgeven. Een oorlog komt er nu toch niet, als de VS niet aanvalt.

“Intussen moet de internationale gemeenschap meer inzetten op de Noord-Koreanen zelf. Je zou gevluchte intellectuelen een regering in ballingschap kunnen laten vormen, die als adviesraad wordt geraadpleegd. Beste wijze is om hun getuigenissen luid en duidelijk te laten horen zodat men ze niet kan negeren.

“We mogen ons wel geen illusies maken. Makkelijke oplossingen zijn er niet. Een militaire aanpak wordt een bloedbad. Een vreedzame ­transitie zal tien tot twintig jaar duren.”

Remco Breuker, 'De B.V. Noord-Korea', Prometheus, 272 p., 19,99 euro.

 Beeld rv
Remco Breuker, 'De B.V. Noord-Korea', Prometheus, 272 p., 19,99 euro.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234