Woensdag 01/04/2020

Koopje in antiekzaak blijkt authentieke Van Dyck

Eind 2013 werd in het BBC-programma Antiques Roadshow een opvallende ontdekking gedaan. Het portret dat een Britse priester voor 500 euro had gekocht, bleek een authentieke Antoon van Dyck te zijn met een waarde van 500.000 euro. Het schilderij is nu voor lange tijd te bewonderen in het Antwerpse Rubenshuis.

Tot tranen toe ontroerd was fatherJamie MacLeod toen hij gisteren na lange tijd 'zijn portret' in het Rubenshuis in Antwerpen terugzag. "Het schilderij heeft vijftien jaar in mijn huis gehangen", zegt hij. "Ik heb het altijd een prachtig werk gevonden en heb er een erg emotionele band mee."

De manier waarop het portret ontdekt werd en vervolgens in het Antwerpse Rubenshuis is terechtgekomen, noemt de priester uit het Engelse Derbyshire "miraculeus". "God heeft gevoel voor humor", voegt hij eraan toe.

Vijftien jaar geleden kocht Jamie MacLeod het portret voor 400 pond (toen zowat 500 euro) in een plaatselijke antiekzaak. "Ik twijfelde tussen het schilderij en een boekenkast", lacht hij. "En ik moet toegeven dat ik aanvankelijk vooral de vergulde lijst van het schilderij mooi vond." Het schilderij - waarvan de priester dacht dat het een 19de-eeuwse kopie was naar een oude meester - hing op diverse plaatsen in zijn woning, kerk en opvangcentrum tot hij het wilde verkopen om nieuwe klokken voor zijn kerk te bekostigen.

Om het werk te laten schatten, legde father Jamiehet portret voor aan de experts van het BBC-televisieprogramma Antiques Roadshow, toen dat in juni 2013 neerstreek in Cirencester. Kunstexperts waren er meteen van overtuigd dat het om een schilderij van Antoon van Dyck ging. Ze stelden de priester voor om het werk te laten reinigen en af te wachten wat er van onder de vuile vernis en latere overschilderingen tevoorschijn zou komen.

Dat bleek een veel schetsmatiger portret te zijn. De molenkraag was nauwelijks uitgewerkt en bestond vooral uit snelle, virtuoze borsteltrekken. Van Dyck-expert, Christopher Brown, authenticeerde het doek als een originele Van Dyck. Het portret werd geschat op 400.000 pond, het duizendvoudige van de aankoopprijs.

Toevallige ontmoeting op trein

Maar toen het portret in juli 2014 geveild werd door Christie's in Londen vond het geen koper. "Vermoedelijk een slecht moment en misschien ook te hoog geprijsd", zegt Jamie MacLeod. De geschatte waarde lag tussen 300.000 en 500.000 pond. Toen kwam een geïnteresseerde collectioneur uit België op de proppen. Die informeerde zich, kon het werk bekijken bij Christie's, kocht een grote taart en ging father Jamie in Derbyshire opzoeken.

Het klikte tussen beide mannen, en de Belgische verzamelaar - die anoniem wenst te blijven - kocht het werk voor een niet nader genoemd bedrag. Met die fondsen kon Jamie MacLeod alvast beginnen denken aan de uitbreiding van zijn opvangtehuis en de aankoop van klokken, waarmee hij in 2018 het einde van de Eerste Wereldoorlog wil herdenken.

Toen kwam - alweer toevallig - Ben Van Beneden, directeur van het Antwerpse Rubenshuis, de Belgische verzamelaar tegen in de trein tussen Londen en Brussel. "We kwamen beiden van een veiling. Aan het eind van de reis was de zaak rond", glundert Van Beneden. "Het Rubenshuis krijgt het portret van Van Dyck in langdurige bruikleen. Het gaat om een periode van vijf jaar, die hernieuwbaar is."

Ben Van Beneden voert al langer een beleid waarbij hij bruiklenen uit privé- en openbare collecties voor langere tijd naar het Rubenshuis haalt. "We kunnen dergelijk werk niet aankopen, hoewel de prijs relatief laag is. Maar door goede afspraken met de eigenaar kunnen we dit portret nu tonen op de plek waar het thuishoort." In het huis van Rubens, waar Van Dyck (1599-1641) als meest begaafde leerling werkte.

Het portret is een voorstudie van een Brusselse magistraat, een schets voor een groepsportret dat Van Dyck in 1634 maakte met zeven magistraten en Vrouwe Justitia. Het voltooide, levensgrote schilderij ging in augustus 1695 verloren bij het bombardement van Brussel door de Franse troepen van Lodewijk XIV.

Tot 10 februari 2016 is het portret in het Rubenshuis te zien. Daarna reist het werk, samen met een zelfportret van Van Dyck, naar een tentoonstelling in de gerenommeerde Frick Collection in New York. Half juni keren beide werken terug naar Antwerpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234