Zaterdag 27/02/2021

'Koop Censuur': Tom Lanoye neemt het op voor Sherman Alexie

Dagboek van een halve indiaan (2008) van de Amerikaanse auteur Sherman Alexie is het enige jeugdboek in de censuurreeks. Het is het geromantiseerde, autobiografische verhaal over ene Arnold Spirit, die opgroeit in het behoorlijk troosteloze en verzopen Spokane-indianenreservaat. Op een dag besluit hij zijn toekomst in eigen handen te nemen en voortaan naar de school van de blanken te gaan, buiten het reservaat. Alleen wordt hij aldus een verrader in de ogen van zijn omgeving.

Het boek veroorzaakte een storm van protest in de zogenaamde Biblebelt, waar ouders, schoolraden en -bibliotheken oordeelden dat de masturbatiescènes 'tegen de borst stuiten'. Hoewel er in de rest van de VS veel steun kwam, en het dringende verzoek om het opnieuw ter beschikking te stellen, gebeurde dat op sommige plaatsen in Missouri juist niet. Zelf zei Alexie hij "censuur eigenlijk neerbuigend vindt. Het gaat om de notie dat kinderen geen complexe emotionele levens hebben, noch complexe antwoorden voor complexe levens".

Tom Lanoye is de peter van het boek, al maakt hij er geen geheim van dat hij "uiteraard liever een hardcore dissident had gehad, van wie de nagels waren uitgetrokken en de tanden uitgeslagen. Maar ik geef toe: ik heb een boek ontdekt dat geweldig is voor 14- en 15-jarigen en ook geen straf voor een 55-jarige".

"Het boek is onwaarschijnlijk geestig en behandelt tevens de belangrijke kwesties waarmee mensen worstelen, zeker in deze tijden van migratie. Hoe kan ik van biotoop veranderen en mezelf ontwikkelen zonder dat ik al wie mij dierbaar is, voorgoed verlies. Alexie brengt dat op een fantastische manier. Stilistisch mag hij geen echte hoogvlieger zijn, hij bedient zich van een droge humor die echt overtuigt. Neem die verwijzing naar Tolstoj's Anna Karenina. 'Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, alle ongelukkige zijn op hun eigen manier ongelukkig.' Daar merkt hij bij op dat het alvast niet opgaat voor de lui van het reservaat. Die zijn allemaal op dezelfde manier ongelukkig, namelijk bezopen. Of zijn vader die zegt dat hij alleen een alcoholicus is als hij gedronken heeft.

"Ook in zijn reactie op de censuur reageert Alexie vergelijkbaar. Hij somt het lijstje op van wie in dat jaar 'gewonnen heeft', en dan blijkt de eerste plaats te zijn weggekaapt door een non-fictieboek over homoseksuele pinguïns die zich bekommeren over weesgeworden eieren en kuikens.

"De censuur heeft ongewild ook een positief effect gehad op het boek: álle vijftienjarigen wilden het plots lezen. Ik had zelf een vergelijkbare ervaring met de opvoering van Ten oorlog in Salzburg, dat er zo'n 36 uur lang verboden was voor wie jonger was dan zestien. Ik vermoed dat het een pedagogische zet van de overheid was: vervolgens raakten tal van jongeren geïnteresseerd in die bewerking van Shakespeare.

"Wat me ook treft in dit boek is dat het bewijst dat je niet te snel moet zijn met censuur of spreken daarover. Die neiging bestaat ook. Weiger een slecht columnist in je kolommen en je wordt geheid beschuldigd van censuur. Idem dito met cabaretiers. Het blijft belangrijk dat we een secure definitie hanteren van censuur. Ook daarom was het uitbrengen van deze box belangrijk."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234