Maandag 17/02/2020

Kooning van het canvas

Zijn monumentale figuren zijn zachtjes geïmplodeerd en opgelost in zuivere kleur

Dalí en Magritte, geen probleem. Duchamp, moet kunnen. Pollock, passons. Maar hoe komt de bij het grote publiek relatief onbekende Willem De Kooning terecht in een reeks als Meesterlijk modern? De volgende weken staan ook Keith Haring en M.C. Escher postuum te trappelen om erbij te horen. Fabrikanten van behangselpapier die infiltreren tussen de groten der aarde.

Is de moderne kunst dan toch een grabbelton van stijlen en meningen, zonder verband of rede? Inderdaad. Samenhang is er wel, maar rechtlijnigheid moeten we niet verwachten. En ja, de samenstellers van de serie hadden andere namen kunnen uitkiezen. Picasso natuurlijk, maar ook Chaissac of Beuys, Ernst en Cézanne, Hockney of Rothko. En waar blijft Kurt Schwitters? Als de collectie iets duidelijk maakt, is het wel dit: in de twintigste eeuw is er enorm veel gebeurd. Op de graven van Ensor en Lichtenstein bloeien honderd rozen.

De Hollandse Amerikaan De Kooning is vandaag een van de duurste moderne kunstenaars. Ook Googlegewijs staat hij met bijna 1,9 miljoen hits zijn mannetje. Vooral in de Verenigde Staten maakte hij naam. De Kooning werd er ingehaald als het lokale antwoord op Picasso. Hij wordt tot de action painting gerekend, de al even luidruchtige als gewelddadige en spectaculaire stijl die ook door Pollock werd bedreven en mediageniek genoeg was om een behoorlijke aanhang te verwerven.

In de jaren vijftig was de abstractie aan zet, als het noodzakelijke eindpunt van het kubisme en een laatste omwenteling van alle artistieke waarden. De Kooning kwam niet uit de lucht vallen. Hij plaatste zich nadrukkelijk in een traditie die begon in de renaissance. Zijn doeken zijn schatplichtig aan Kirchner, Soutine en Kokoschka. Het lijkt alsof De Kooning in een van hun werken een fragment uit een massief van verf heeft gehouwen en uitvergroot, en vorm en betekenis heeft zoekgemaakt.

De kunstenaar is nooit een zuiver abstract expressionist geweest. Zijn monumentale figuren zijn zachtjes geïmplodeerd en opgelost in zuivere kleur. De Queen of Hearts uit 1943 is in staat van ontbinding, haar vervormde ledematen gaan alle kanten op. Chaim Soutine was een van zijn grote voorbeelden, het allegro furioso van de landschappen in Céret de inspiratiebron. "Het moet de bedwelming van de verf zijn, de vleselijkheid in zijn werk." De bedachtzame De Kooning pendelde tussen het figuratieve en het niet meer herkenbare, met het onttakelde lichaam als grenspaal.

Vanaf de jaren vijftig schilderde hij vooral vrouwen. Landschappen van verf, kraters en holten. Een ervan, Woman III uit 1952-'53, veranderde vorig jaar van eigenaar voor 137,5 miljoen dollar, wat De Kooning postuum in de top van duurste geveilde werken bracht, achter Pollock en voor Klimt.

De man is langzaam afgetakeld door sloten alcohol en een opstoot van dementie, die meer dan zeven jaar lang zou woeden. De Britse band Manic Street Preachers heeft zelfs een song aan hem gewijd. De Kooning verloor ook nog zijn vrouw Elaine aan longkanker. De muur van verf die de koning van het canvas had opgetrokken kon de pijn niet tegenhouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234