Dinsdag 26/10/2021

Keerpunt

Koningen van het wantrouwen

Donald Trump Beeld EPA
Donald TrumpBeeld EPA

Frank Albers is schrijver, literair vertaler en Amerika-kenner.

Wie op 8 november 2016 ook verkozen wordt tot 45ste president van de Verenigde Staten, één ding staat vast: de Oscar voor de meest kleurrijke en controversiële kandidaat gaat dit jaar naar Donald Trump.
De steenrijke vastgoedmagnaat mag dan een hufter eersteklas zijn wiens ideeën en uitspraken zelfs zijn eigen rechtser-dan-rechtse Republikeinse partijgenoten doen sidderen en beven, op dit moment lijkt de hele Amerikaanse presidentsverkiezing om hém te draaien.

En zo heeft de brulkikker uit New York het natuurlijk ook gewild en gepland. Trump zuigt alle aandacht naar zich toe. Maar wordt hij straks ook president? En is deze flamboyante kandidaat zonder enige politieke ervaring werkelijk zo uitzonderlijk én gevaarlijk als velen lijken te vrezen?

Frank Albers. Beeld ECI Literatuurprijs
Frank Albers.Beeld ECI Literatuurprijs

Presidentschap kopen

Het is wel vaker gebeurd dat een man zonder enige politieke ervaring meedeed aan de Amerikaanse presidentsverkiezingen. In de negentiende eeuw waren dat vaak heren met een grote militaire staat van dienst. Ik denk aan Winfield Scott (1786-1866) bijvoorbeeld, een generaal die in diverse Amerikaanse oorlogen - Amerika voert altijd wel ergens oorlog - spraakmakende successen behaalde en twintig jaar lang oppervelhebber van het Amerikaanse leger was. In 1852 droeg de toenmalige Whigpartij hem voor als presidentskandidaat. Hij verloor kansloos tegen de Democraat Franklin Pierce.

Scott was geen uitzondering. De meeste Amerikaanse presidenten hebben hun politieke macht in meer of mindere mate aan hun militaire verdiensten te danken gehad. Dat geldt in de eerste plaats voor founding father George Washington (1732-1799), maar ook voor minder bekende negentiende-eeuwse figuren als Ulysses Grant, Andrew Jackson en Zachary Taylor. Beroemde twintigste-eeuwse voorbeelden zijn Theodore Roosevelt en Dwight Eisenhower, twee Republikeinen wier presidentschap in niet geringe mate te danken was aan hun eerder behaalde militaire successen.

In de twintigste eeuw stond een nieuw type politieke outsider op: de steenrijke zakenman. Heren die, zoals dat heet, independently wealthy zijn, en proberen met hun eigen centen het presidentschap te kopen. De eerste in het rijtje was wellicht Wendell Wilkie (1892-1944), een advocaat uit Indiana die ook CEO was van een elektriciteitsmaatschappij. In 1940 nam Wilkie het op tegen de zittende Democratische president Franklin D. Roosevelt, die voor de derde keer meedeed. Wilkie is tot nu toe de enige zakenman in de Amerikaanse politieke geschiedenis die er als complete outsider in geslaagd is om zich door een van de grote partijen te laten nomineren voor een presidentsverkiezing. Hij verloor van Roosevelt maar haalde wel 45 procent van de stemmen.

Later was er Ross Perot, een miljardair uit Texas die het in 1992 als onafhankelijke kandidaat opnam tegen president George H.W. Bush en zijn Democratische uitdager Bill Clinton. Ook Perot had nooit eerder een politiek mandaat bekleed. Ook Perot werd door velen als een wispelturige en onkundige excentriekeling weggezet. En toen Perot de politiek nog onervarener en volslagen incompetente Vietnam-veteraan James Stockdale als running mate koos, hielden zelfs Perot-fans hun adem in. Niettemin lag de Texaan tijdens de campagne lange tijd voor op Bush en Clinton en haalde hij in november 1992 bijna 20 procent van de stemmen.

Nog recenter was er Steve Forbes, alweer een schatrijke zakenman zonder enige politieke ervaring, die in 1996 en 2000 naar de nominatie van de Republikeinse partij dong en daar een 60 miljoen dollar voor uit zijn broekzak trok - tevergeefs.

Het profiel van Trump is dus helemaal niet zo bijzonder. Integendeel. Trump past in een Amerikaanse traditie van zakenlui die hun commerciële talent en succes trachten om te zetten in politieke macht, net zoals in een vorige eeuw succesvolle generaals hun militaire talent en aanzien politiek trachtten te verzilveren.

Soloslim

Of ze nu militairen of zakenlui of slechte acteurs zijn, outsiders appelleren altijd aan de Amerikaanse verbeelding. Jimmy Carter, Ronald Reagan, Bill Clinton..., allemaal hebben ze zich in de presidentiële strijd geworpen vanuit een geografische en politieke periferie. Ze afficheerden zich nadrukkelijk als anti-establishment, anti-Washington. Ze speelden in op wat misschien wel het oudste politieke instinct is in Amerika: het gevoel dat elke staat corrupt is en elke federale regering een noodzakelijk kwaad. "The less government we have the better", schreef Ralph Waldo Emerson in 1844.

Dat wantrouwen is vele Amerikanen nog steeds aangeboren, en het verklaart waarom de outsider nog steeds een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefent op een aanzienlijk deel van het electoraat. In deze campagne is Trump erin geslaagd om zich die rol toe te eigenen. Vandaar zijn succes.

Wordt hij straks de eerste zakenman sinds Wendell Wilkie die de nominatie van de Republikeinse partij in de wacht sleept? Die kans lijkt me klein. In de aanloop naar de eerste primary's zal het aantal Republikeinse kandidaten sterk afnemen. Daardoor komt er veel meer geld, energie en aandacht voor een of twee zwaargewichten die het Trump flink lastig kunnen maken, met de steun van het establishment van de Republikeinse partij. Want daar lusten ze Trump niet.

De 'jerk' (zoals Jeb Bush hem onlangs noemde) kan natuurlijk soloslim spelen en zich als onafhankelijke kandidaat in de strijd werpen, zoals Ross Perot deed in 1992. Hoe dat voor de Republikeinen is afgelopen, weten we. De rivaal die bij zo'n scenario het meeste baat vindt zou, net als in 1992, weleens Clinton kunnen heten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234