Zondag 09/05/2021

Koning Filip bezoekt in het grootste geheim F-16-piloten die IS bombarderen

null Beeld Bas Bogaerts
Beeld Bas Bogaerts

Koning Filip heeft vandaag een bezoek gebracht aan de F-16's die terreurgroep IS bestrijden in Syrië en Irak, enkele weken na Russische beschuldigingen over burgerdoden door Belgische bombardementen. Het bezoek bleef om veiligheidsredenen strikt geheim tot het staatshoofd weer voet op Belgische bodem zette. De Belgische piloten die IS bombarderen reageerden er zelfverzekerd op de Russische beschuldigingen van burgerslachtoffers.

"Bij de minste twijfel over de aanwezigheid van burgers draai ik terug met mijn F16." Om hun zuiver blazoen te bewijzen gaven de Belgische piloten die IS bombarderen een inkijk in de Belgische werkwijze vanop de Al-Azraq-basis in Jordanië.

Sinds begin juli nemen zes Belgische F-16's opnieuw deel aan de internationale strijd tegen terreurgroep IS, met voortaan het mandaat om ook boven Syrië luchtaanvallen uit te voeren. Iets wat ze zowat één keer op twaalf ook doen. De teller van het totale aantal vluchten staat intussen alweer op 336, goed voor 1.670 vlieguren.

Half oktober leek het plots echter misgegaan. Rusland beschuldigde ons land ervan zes burgerdoden te hebben gemaakt. Uit het bewijs dat Moskou aanleverde - een kaart met de elektronische kentekens van de gevechtsvliegtuigen die effectief in de regio waren geweest - bleek uiteindelijk dat de Belgische straaljagers niets te verwijten viel.

In Al-Azraq komen twee kanten van de oorlog tegen IS samen. Er ligt het tweede grootste vluchtelingenkamp van Jordanië, maar ook een belangrijke luchtmachtbasis, op 60 kilometer van Syrië. Van hieruit nemen 98 Belgen deel aan Desert Falcon, een Belgisch-Nederlandse operatie die past in het overkoepelende Inherent Resolve van de internationale coalitie.

Koningsdag brengt dit jaar koning Filip naar de militaire basis van Al-Azraq, maar in zijn kielzog glippen ook wij mee. Terwijl de Belgische en Jordaanse koningen, beiden zelf F16-piloot van opleiding, hun kennersoog over de vliegtuigen laten gaan, wilden wij van de militairen weten wat ze zelf denken over het welles-nietes-spel tussen België en Rusland.

null Beeld Bas Bogaerts
Beeld Bas Bogaerts
null Beeld Bas Bogaerts
Beeld Bas Bogaerts

Geen klassieke vijand

Ze spreken enkel anoniem, want in tegenstelling tot vorige missies komt de vijand nu ook tot in België. Dat bleek enkele maanden geleden nog maar eens toen IS-leden online de namen lekten van enkele Belgische militairen. In zo'n klein land is hun woonplaats gemakkelijk terug te vinden. "Voor mijn vertrek is er thuis toch een aardig woordje gesproken", klinkt het bij een technicus die instaat voor de bommen.

"Tenslotte gaat het dit keer niet enkel over mijn eigen veiligheid, maar ook die van mijn familie." De soldaat geeft een bevlogen uitleg bij de verschillende types bommen die IS van de Belgen te verwerken krijgt. De zwaarste bom weegt bijna twee ton, maar de lichtere komen vaker van pas. Ze liggen opgestapeld op een karretje met het opschrift 'Do not drop', wat hier op de Jordaanse basis ongetwijfeld het beste idee is. De militair suggereert dat we er samen ons hoofd insteken om het ontstekingsmechanisme te zien. Een teder moment.

"Met deze knopjes kunnen we instellen wanneer ze moeten ontploffen, bijvoorbeeld 24 uur na inslag. Maar dat doen we absoluut nooit. We willen net ten allen tijde burgerslachtoffers vermijden. Bij de kleinste kans op collatoral damage, gaat de opdracht niet meer door. Daardoor kunnen we zo'n goed rapport voorleggen."

null Beeld Bas Bogaerts
Beeld Bas Bogaerts

Rode kaart

Sinds het begin van de operatie in juli zijn de zes Belgische F16's 336 keer uitgevlogen. Bij 44 procent van die vluchten is minstens een bom gedropt, meestal in steun van Koerdische of Iraakse grondtroepen, maar geregeld ook voor het gericht uitschakelen van doelwitten. De Belgen gaan er prat op dat daarbij geen enkele burgerdode is gevallen. Dat is des te opvallender, gezien IS volgens veel experts gebruik zou maken van menselijke schilden. Een piloot legt uit waarom hij zo zeker is van zijn doelwitten.

"Wij krijgen onze opdracht binnen vanuit Qatar, waar de internationale coalitie zit onder leiding van de VS. Maar er zitten daar ook vier Belgen. Een van hen is de zogenaamde red card holder, die op elk moment de opdracht kan afblazen. Ik heb een rechtstreeks lijn met hem vanuit mijn cockpit. Het gebeurt regelmatig dat ik tijdens de vlucht merk dat het doelwit niet is wat we dachten, of dat er burgers rondlopen. Als we niet zeker zijn, draaien we definitief terug."

null Beeld Bas Bogaerts
Beeld Bas Bogaerts
null Beeld Bas Bogaerts
Beeld Bas Bogaerts

Dienstweigeraar

Samen met een juridisch raadgever toetst de red card holder elke opdracht van de Belgen aan het mandaat dat Defensie van de regering kreeg. Als België de opdracht weigert, gaat ze naar een ander lid van de coalitie. Volgens sommige bronnen is de internationale coalitie verantwoordelijk voor minstens 1600 burgerdoden. Bij de Belgische troepen klinkt het dat niet elk land haar inzet in deze campagne zo scherp geformuleerd heeft als wij.

"We nemen zoveel mogelijk maatregelen die de kans op burgerslachtoffers zo klein mogelijk moet maken", aldus Majoor-Generaal Frederik Vansina. "Dat zal een stuk moeilijker zijn als de strijd in Mosoel ook meer in de stadskern plaatsvindt. We hebben nieuwe munitie besteld die maar half zoveel explosieve lading heeft en daardoor wel bruikbaar is in dichtbevolkte gebieden. Maar zolang die er niet is, zullen we opdrachten in woonzones moeten weigeren."

Niet alleen de bevoegde minister, ook de piloten en hun bevelhebbers zijn er dus van overtuigd dat België nog geen enkel burgerslachtoffer heeft gemaakt. Waarmee de claim van de Russen weerlegd is. Toch wringt het dat we ons zo op de borst kloppen, maar tegelijkertijd het minst transparante land van deze coalitie zijn, na Bahrein. In tegenstelling tot bijvoorbeeld Amerikanen, Fransen en Britten geven wij geen wekelijkse rapportering over het aantal bombardementen of de getroffen locaties.

"Ik ben het ermee eens dat je voldoende moet communiceren om een draagvlak bij de burger te behouden," zegt Vansina, die benadrukt dat het vooral een politieke beslissing is, "maar je mag tegelijkertijd de veiligheid in België niet in gevaar brengen. Hoe meer wij pochen dat we IS pijn doen, hoe meer we van onszelf een doelwit maken." Maar dat we IS pijn doen, daar is Vansina zeker van.

"Op twee jaar tijd hebben we de opmars van IS echt gestopt. Het is een taaie vijand, die gebruik maakt van tunnels en guerillatechnieken, maar nu de coalitie luchtsteun kan bieden aan het Iraaks leger en de Koerdische strijders, ben ik er zeker van dat Mosoel zal vallen. Dat zal een zware slag zijn voor IS."

null Beeld Bas Bogaerts
Beeld Bas Bogaerts

Mensenrechten

De doortocht van koning Filip - vergezeld van zijn Jordaanse evenknie Abdullah II - noemt een andere piloot "een eer". "Hij is toch de vertegenwoordiger van het land dat wij dienen". Of het voor hem ook een welgekomen bevestiging is dat het thuisfront hen ondanks de heisa blijft steunen? "Niet speciaal, want daar heeft niemand hier ooit aan getwijfeld."

Een tegensignaal geven na de Russische aantijgingen was ook niet de bedoeling van het bezoek, klinkt het in de entourage van koning Filip. "De koning doet elk jaar twee activiteiten rond Defensie. Hij is ook nog steeds de opperbevelhebber. Bovendien zijn de banden met het Jordaanse leger en het Jordaanse koningshuis erg goed, zijn beide koningen ongeveer even oud én allebei gevechtspiloot."

Dat de relaties hartelijk zijn, blijkt ook uit de het feit dat dit al het derde contact is tussen beide koningshuizen op een half jaar tijd. In mei was er het Jordaanse staatsbezoek aan ons land, terwijl koningin Mathilde eind vorige maand nog op humanitair werkbezoek ging in enkele Jordaanse vluchtelingenkampen.

Opvallend veel dus, zeker voor een land dat op vlak van mensenrechten toch niet geheel onbesproken is. "Door de keuze van wat je bezoekt, toon je wat je belangrijk vindt. En met het bezoek van de koningin drie weken geleden was dat ook duidelijk zo: mensenrechten zijn belangrijk", aldus nog een medewerker van het paleis.

null Beeld Bas Bogaerts
Beeld Bas Bogaerts

Drie uur

In totaal duurde het bezoek van koning Filip aan de Belgische troepen vandaag zowat drie uur. De vorst, koning Abdullah en de meegereisde legertop kregen eerst een militaire briefing, waarna passages volgden bij de F-16's zelf en in de compound waar de zowat 120 Belgische militairen verblijven. De avond voordien hadden beide staatshoofden al samen gedineerd.

De hele reis bleef om veiligheidsredenen geheim tot de terugkeer van de koning op Melsbroek. Jordanië kende de jongste maanden immers verschillende zware incidenten, waaronder recent nog op een luchtmachtbasis waar ook Amerikaanse militairen actief zijn. "Geen artikels, geen beelden, geen twitter, facebook of andere sociale media vanuit Jordanië dus", zo klonken dan ook de strikte regels voor de meegereisde pers.

null Beeld Bas Bogaerts
Beeld Bas Bogaerts
null Beeld Bas Bogaerts
Beeld Bas Bogaerts
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234