Dinsdag 29/11/2022

Koning Arthur

'De kinderen hadden van de dekens een geïmproviseerde tent boven hun hoofd opgetrokken, en daaronder lagen zij dicht tegen elkaar en vertelden een verhaal. Ze konden hun moeder in de kamer beneden het vuur horen opstoken, waardoor ze fluisterden uit angst dat ze hen kon horen. Het was niet dat ze bang waren om een pak slaag te krijgen als ze naar boven kwam. Ze aanbaden haar stilzwijgend en kritiekloos, omdat haar karakter sterker was dan het hunne. En zij had hun ook niet verboden om na bedtijd te praten. Het was eerder alsof ze hen - misschien door onverschilligheid, door laksheid of misschien zelfs door een soort egoïstische wreedheid - met een onvolkomen gevoel van goed en kwaad had opgevoed. Het was alsof ze nooit konden weten wanneer ze braaf of wanneer ze stout waren... Ze lagen dicht bij elkaar, als magere, vreemde, geheimzinnige kikkers, met flinke beenderen en klaar om stevig uit te groeien zodra zij behoorlijk te eten zouden krijgen.'

T.H. White, The Once and Future King...

Komend weekend gaat de nieuwste film over koning Arthur in première: King Arthur: Legend of the Sword, geregisseerd door Guy 'Snatch' Ritchie. Afgaande op de trailer vermoed ik dat de nadruk vooral zal liggen op het uitslaan van gebitten en dat is toch jammer, want er is tot dusver zoveel leukers gedaan met de inmiddels eeuwenoude hoofdrolspelers uit de Arthur-verhalen. Alleen al koningin Guinevere heef meerdere interessante transformaties ondergaan: van schuimbekkende pictische strijdster (King Arthur, 2004) tot een opgewekte tante die in haar vrije tijd graag een potje voetbalt (First Knight, 1995).

Ook in de letteren zijn de personages diverse keren van gedaante veranderd. De Arthur uit de eerste vertellingen, zoals die van monnik Nennius in zijn Historia Brittonum (830), was een kleerkast die tijdens één veldslag bijna duizend tegenstanders de kop afmepte. Bij Idylls of the King (1885) van Alfred Tennyson staat hij symbool voor falend koningschap. De Arthur-legende is door de eeuwen heen een vehikel geworden om bepaalde idealen en ideeën te propageren, zoals hoofse liefde bij Chrétien de Troyes, vaderlandstrouw bij sir Walter Scott, en godsdiensttolerantie in Nevelen van Avalon van Marion Zimmer Bradley. En best of all: het schonk de levensadem aan wat een van uw lievelingsboeken zou moeten zijn: The Once and Future King (1958) van de Engelsman T.H. White.

Om meerdere redenen is dit een van de verrassendste Arthur-bewerkingen tot dusver. Het is grappig (er is een betoverd servies waarvan een club sadistische kopjes de theepot terroriseert), origineel (aan de hand van cricket legt White je de regels van het lansspel uit) maar het biedt vooral een vergaande transformatie van de personages. Lancelot heeft bij White een apenkop en dezelfde bloeddorstige neigingen als een seriemoordenaar. Hij verricht alleen maar goede daden om zijn bedorven inborst te verbergen. De in eerdere vertellingen al overdreven devote Galahad is nu zo'n geloofsfanaticus dat iedereen, inclusief de lezer, zich doodergert aan hem.

Omdat de jonkvrouwen en ridders van White vol zwaktes en onhebbelijkheden zitten, komen ze akelig dichtbij (overtuigender karakters ben ik qua Arthur-epiek alleen tegengekomen bij Nevelen van Avalon), en zo wordt de ondergang van Camelot nog verdrietiger dan hij al was. Het verhaal is bovendien zo meeslepend dat je soms vergeet dat het fantasy is. Kijk naar het fragment hiernaast: de kinderen, de toekomstige ridders Gawaine, Agravaine, Gaheris en Gareth, zijn doodsbang voor hun moeder, de wrede koningin Morgause.

De scène had ook gepast in een roman die zich nu afspeelt. In plaats van de personages te reduceren tot een reeks stereotypen (wat, op basis van de trailer, vermoedelijk ook het geval zal zijn bij de Arthur-film die vanaf vandaag in de bioscopen te zien is), gaat White veel dieper. Zijn versie kruipt onder je huid. Op elke pagina staat wel een zin die je knock-out slaat, zoals even na de eerder geciteerde passage, wanneer de auteur medelijden met de kinderen van Morgause heeft en schrijft: "Misschien schenken wij allen het beste van ons hart kritiekloos - aan hen die zich, op hun beurt, nauwelijks om ons bekommeren."

Nou jij weer, Guy Ritchie.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234