Woensdag 19/01/2022

'Kongolese' art nouveau in Jubelpark

expo

wolfers ontwierp cadeaus voor belgische koloniale weldoeners

Brussel

Eigen berichtgeving

Eric Rinckhout

Onlangs verwierf het Jubelparkmuseum twee art-nouveaukunstwerken die beide eind negentiende eeuw ontworpen werden door de beroemde Brusselse edelsmid-beeldhouwer Philippe Wolfers en beide verband houden met Kongo.

Beschaving en Barbarij is de titel van een kunstig uitgewerkte documentenhouder, bestaande uit een grote ivoren schacht waaromheen zich een zilveren zwaan en dito draak krullen. Wolfers ontwierp het in 1897 als prestigieus geschenk dat vrienden en bewonderaars tijdens een groot feest aan baron Edmond van Eetvelde, de toenmalige staatssecretaris van de Kongo Vrijstaat, schonken.

Datzelfde jaar had in Tervuren de bijzonder succesrijke Exposition Congolaise plaatsgehad. Die koloniale tentoonstelling was een propaganda-evenement dat de kritiek op de wantoestanden en gruweldaden in Kongo wilde pareren en de natuurlijke rijkdommen van Leopolds kolonie in de kijker wilde zetten. Om bijvoorbeeld ivoor te promoten had men dat materiaal aan beeldhouwers en decoratieve kunstenaars ter beschikking gesteld. Zesentachtig zogeheten 'chryselefantiene' sculpturen sierden de Eresalon. Tussen haakjes: in 1897 was Antwerpen de grootste ivoormarkt ter wereld, het jaar voordien werd niet minder dan 242.658 kilogram ivoor vanuit Kongo naar België verscheept. Hoeveel olifanten daarvoor werden neergelegd en hoeveel menselijke handen ervoor werden afgehakt, vertellen de statistieken niet.

Van Eetvelde werd door zijn bewonderaars bedankt voor de voorspoed die Kongo de Belgische economie bracht. Beschaving en Barbarij vond een onderkomen in de wintertuin van het Huis Van Eetvelde, de woning in de Brusselse Palmerstonlaan die de baron door architect Victor Horta had laten ontwerpen. Het is dan ook toepasselijk dat het kunstwerk, dat onlangs door de Koning Boudewijnstichting werd aangekocht, voorlopig in het Hortamuseum wordt opgesteld. Tot 8 september loopt daar een tentoonstelling die het werk in zijn historische en artistieke context plaatst.

Uit dezelfde periode dateert het Kongolees Album, eveneens van de hand van Philippe Wolfers. Het Album is, net als Beschaving en Barbarij, een van de eerste ontwerpen die de Brusselse edelsmid kreeg naar aanleiding van de Exposition Congolaise. Het gedenkalbum werd ditmaal door Van Eetvelde besteld en was bestemd voor baron Léon de Béthune, de commissaris-generaal van de koloniale tentoonstelling.

Wolfers ontwierp een foedraal uit leder, ivoor, zilver, brons en edelstenen, waarin een herdenkingsfotoalbum werd opgeborgen. Net als Beschaving en Barbarij, waar een zwaan strijdt levert met een draak, baadt ook dit werk in een symboliek die toentertijd door de Belgische burgerij ongetwijfeld gesmaakt werd. Op het voorplat komt een zon (in rood email) op, die de vleermuizen verjaagt en de orchideeën doet openbloeien. Het is duidelijk dat het licht de duisternis overwint, dat de zon de dageraad van de Europese beschaving inluidt die de duistere Afrikaanse machten verdrijft. De zonnestralen verspreiden zich als een teken van voorspoed en rijkdom. Voor het zware en delicate boek ontwierp Wolfers ook een sierlijke lezenaar, waarvoor een reiger, delicaat uitgesneden in eikenhout, dienstdoet als drager.

Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Jubelpark, 10, 1000 Brussel. Tel. 02/741.72.11 of www.kmkg-mrah.be. Beschaving en Barbarij is tot 8 september tentoongesteld in het Hortamuseum, Amerikaansestraat 25, 1050 Brussel. Tel. 02/543.04.90.

Werken baden in symboliek die toentertijd door Belgische burgerij gesmaakt werd

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234