Donderdag 07/07/2022

AchtergrondOorlog in Oekraïne

Kondigt Poetin op 9 mei de totale mobilisatie aan? Experts sluiten escalatie steeds minder uit

In Moskou werd gisteren al gerepeteerd voor de jaarlijkse parade van 9 mei, de dag waarop de overwinning op nazi-Duitsland in 1945 wordt gevierd. Beeld ANP / EPA
In Moskou werd gisteren al gerepeteerd voor de jaarlijkse parade van 9 mei, de dag waarop de overwinning op nazi-Duitsland in 1945 wordt gevierd.Beeld ANP / EPA

9 mei wordt al wekenlang gezien als het moment waarop Russisch president Poetin een grote overwinning op Oekraïne wil vieren in Moskou. Maar door het stokkende offensief vrezen steeds meer experts dat er die dag wel eens een andere grote mijlpaal zit aan te komen: de mobilisatie voor een totale oorlog, mogelijk zelfs met de volledige NAVO.

Tommy Thijs

Rusland boekt stelselmatig vooruitgang ten koste van het Oekraïense leger in de Donbas in het oosten van het land. Maar die opmars gaat traag en bovendien gepaard met aanzienlijke verliezen, zo is de laatste inschatting van het Britse ministerie van Defensie van vanochtend.

Ondertussen wordt in Moskou wel alles in gereedheid gebracht voor de jaarlijkse overwinningsparade van 9 mei, de dag waarop de Russen de eindzege op nazi-Duitsland in 1945 vieren. Westerse analisten gaan er dan ook al weken vanuit dat Russisch president Vladimir Poetin die dag de overwinning op Oekraïne hoopt te kunnen uitroepen.

Maar is dat nog realistisch? Al meer dan twee maanden verdedigt Kiev zich als een bezetene tegen het veel grotere Russische leger. En terwijl de territoriale winsten van Rusland beperkt blijven, krijgt president Volodymyr Zelensky dag na dag zwaardere wapens uit het Westen geleverd.

Steeds meer experten zien 9 mei dan ook niet langer als een eindpunt, maar eerder het omgekeerde: het eigenlijke begin van de escalatie en mogelijk de aankondiging van een grootschalige mobilisatie onder de bevolking. In hun jongste inschatting van de situatie op het terrein schrijven de militaire analisten Jack Watling en Nick Reynolds van de Britse denktank Royal United Services Institute (RUSI) bijvoorbeeld dat “het Russische leger tot de conclusie lijkt gekomen te zijn dat het meer tijd nodig heeft”.

null Beeld ANP / EPA
Beeld ANP / EPA

Mobilisatie

“De inname van het zuiden vereist ook meer troepen in de zomer, die het leger al is beginnen te verzamelen”, zo klinkt het nog. “9 mei lijkt dan ook te zijn verschoven van een deadline naar een moment om een bredere mobilisatie op gang te brengen. Ook kan op die dag de Russische leiding zijn retoriek aanpassen en mogelijk niet meer van een ‘speciale militaire operatie’ spreken, maar ook zelf het woord ‘oorlog' gaan gebruiken.”

Een algemene mobilisatie onder de bevolking zou zelfs in Rusland omstreden zijn, schrijven Waitling en Reynolds. “Desalniettemin lijken de propaganda en de initiatieven om steun te vergaren een omgeving te creëren waarin 9 mei kan worden gebruikt als scharnierpunt om een veel groter leger op de been te brengen.”

Waitlings en Reynolds’ analyse lijkt effectief te worden gesteund door de manier waarop de Russische staatstelevisie de laatste dagen over de inval in Oekraïne bericht. Met termen als de Derde Wereldoorlog, dreigementen met nucleaire wapens en het Westen dat wordt afgeschilderd als ‘een moderne collectieve Hitler’ is er van enige de-escalatie geen sprake.

Nucleaire aanval ‘meest waarschijnlijke scenario’

Margarita Simonyan, het hoofd van de Russische nieuwszender RT, noemde “de piste van de Derde Wereldoorlog de meest realistische ons en onze leider Vladimir Vladimirovich Poetin kennende”. “Het idee dat alles zal eindigen met een nucleaire aanval, lijkt me meer waarschijnlijk dan alle andere scenario’s”, verklaarde ze woensdag op staatszender Rusland-1. “Tot mijn grote afschuw aan de ene kant, maar met dien verstande dat het nu eenmaal is wat het is, aan de andere kant.”

“Maar wij zullen naar de hemel gaan, terwijl zij gewoon zullen kraken”, riposteerde presentator Vladimir Solovyov daarop doodleuk. Een andere commentator gaf het laconieke antwoord “We gaan toch allemaal ooit dood.”

Militaire voertuigen op weg naar het Rode Plein in Moskou, gisteren. Let op de grote letter ‘Z’ aan het gebouw, als steun voor de ‘speciale militaire operatie' in Oekraïne. Beeld AFP
Militaire voertuigen op weg naar het Rode Plein in Moskou, gisteren. Let op de grote letter ‘Z’ aan het gebouw, als steun voor de ‘speciale militaire operatie' in Oekraïne.Beeld AFP

Toegegeven, de oorlogsretoriek van de commentatoren in de talkshows is niet per se de officiële positie van president Poetin of het Russische leger. Maar de manier waarop de straffe verklaringen en uitspraken elke dag crescendo gaan, tonen wel aan dat de mindset in Rusland effectief steeds meer lijkt te verschuiven van een 'beperkte militaire operatie' naar een ‘totale oorlog met het Westen’.

‘NAVO is al in oorlog met Rusland’

Ook de top in Moskou verhult dat niet langer. Het gaat niet langer om een conflict met Oekraïne, maar wel om een oorlog met de NAVO en het Westen. Russisch minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov zei dinsdag in een interview dat “de NAVO in essentie al in oorlog is met Rusland, via een derde partij”, doelend op Oekraïne. “De NAVO bewapent die partij ook nog eens. Maar oorlog is gewoon oorlog.”

Dezelfde redenering maakte Maria Zacharova, Lavrovs woordvoerster, gisteren ook nog eens. “In het Westen roepen ze Kiev nu openlijk op om Rusland aan te vallen, inclusief met de wapens die het van de NAVO-landen heeft gekregen. Maar ik kan hen aanraden om ons geduld niet langer op de proef te stellen.” En ook Poetin zelf tot slot waarschuwde woensdag in een toespraak in Sint-Petersburg dat de reactie van Rusland op een eventuele aanval met westerse wapens meedogenloos zal zijn. “We hebben daar alle middelen voor. We scheppen niet op, we zullen ze gebruiken als dat nodig is. Ik wil dat iedereen dat weet”, klonk het dreigend.

Poetin tijdens de vorige parade op het Rode Plein, op 9 mei 2021. Beeld via REUTERS
Poetin tijdens de vorige parade op het Rode Plein, op 9 mei 2021.Beeld via REUTERS

De wapenleveringen uit het Westen worden effectief dag na dag opgevoerd, en worden ook bij elke nieuwe aankondiging ook wat groter en zwaarder. Rusland ziet de leveringen per trein, vliegtuig en vrachtwagen als legitieme doelwitten die het mag aanvallen. De vraag is daarbij hoelang het leger zich nog zal beperken tot aanvallen in Oekraïne zelf: een precisieaanval op een konvooi in een ander land durft stilaan niemand meer uit te sluiten. De hoog oplopende spanning in Moldavië en de separatistische regio Transnistrië toont aan dat een kleine vonk genoeg is om het conflict te laten escaleren.

Doelen beperken ‘was zware fout’

Volgens het Centrum voor Europese Politieke Analyse CEPA gaat de Russische legerleiding er nu vanuit dat “de oorspronkelijke doelen van de oorlog beperken een zware fout” is geweest. “Ze argumenteren nu dat Rusland niet Oekraïne bekampt. Hun hoogste officieren zijn tot de conclusie gekomen dat de westerse alliantie een totale oorlog voert via de aanvoer van steeds zwaardere wapens, terwijl ze zelf aan beperkte oorlogsvoering doen en belangrijke delen van de Oekraïense infrastructuur sparen. Het leger vraagt kortom ook om totale oorlog te mogen voeren, inclusief een mobilisatie.”

Of die mobilisatie er op 9 mei ook echt komt, weet alleen Poetin en blijft dus afwachten. De NAVO zelf gaat er in elk geval van uit dat de oorlog nog jarenlang kan aanslepen, zei secretaris-generaal Jens Stoltenberg gisteren. Hij gaf ook onomwonden toe dat de alliantie Oekraïne meer en meer wil helpen om over te schakelen op oude Sovjet-wapensystemen naar moderne wapens die afgestemd zijn op die van de NAVO-lidstaten.

Lees ook

Wat was het precieze lot van de Moskva-bemanning? Het Kremlin zwijgt, de kritiek zwelt aan

‘We houden stand. De Russen geraken geen stap verder’: De Morgen trekt naar de frontlijn in Donbas

“We moeten klaar zijn voor de lange termijn”, aldus Stoltenberg in Brussel. “De mogelijkheid is zeer reëel dat deze oorlog nog maanden en jaren zal aanslepen. De NAVO is bereid om Oekraïne op de lange termijn te blijven steunen en wil helpen om de overgang te maken van oude wapens naar modernere NAVO-systemen, wat ook opleiding zal vergen.”

De Verenigde Staten, veruit de belangrijkste NAVO-lidstaat, kondigden gisteren alvast een ongezien hulppakket van in totaal 33 miljard dollar aan voor Oekraïne, waarvan 20 miljard voor wapens. En ook de Britten hebben de knop helemaal omgedraaid: minister van Buitenlandse Zaken Liz Truss pleit onomwonden voor westerse gevechtsvliegtuigen voor Oekraïne. Rusland moet voor de Britten bovendien uit heel Oekraïne verdreven worden, waarmee Truss zonder de regio’s expliciet te benoemen er op hintte dat de Donbas en de Krim aan Rusland laten in een onderhandelde oplossing niet meer volstaat.

NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg. Beeld REUTERS
NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg.Beeld REUTERS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234