Zaterdag 21/05/2022

OverzichtDreiging Rusland

Komt er echt oorlog met Rusland aan de rand van Europa? Dit zeggen analisten uit binnen- en buitenland

null Beeld AP
Beeld AP

De Russische dreiging aan de grens met Oekraïne blijft toenemen. Buitenlandse diplomaten vertrekken en masse uit het land, en het Westen dreigt met zware sancties. Het conflict lijkt een kookpunt te bereiken. Maar hoe kijken analisten hiernaar?

Redactie

The Guardian: ‘Poetin kan nog steeds terugtrekken, maar dat lijkt steeds minder waarschijnlijk naarmate de economische en politieke gevolgen toenemen’

Voor Moskou is het moeilijk geworden om zich af te keren van zijn agressieve houding na de aankondiging van de VS en de NAVO om meer troepen in te zetten, schrijft The Guardian. Volgens de Britse krant zou een eenzijdige terugtrekking het Kremlin duidelijk als verliezer brandmerken, nu de NAVO-aanwezigheid in de regio zo is versterkt, terwijl de Russen het bondgenootschap net buiten wilde houden.

Poetin heeft wel nog de mogelijkheid om zijn actie terug te draaien, benadrukt The Guardian. Hij zou in eigen land ook weinig weerstand ondervinden bij een terugtrekking en zelfs kunnen beweren dat hij de eerste stap heeft gezet om een verwoestend conflict te voorkomen. Maar een ommezwaai zou gênant zijn en het Westen minder geneigd maken in de toekomst nog naar zijn waarschuwingen te luisteren.

Bovendien wordt zo’n situatie volgens de Britse krant steeds onwaarschijnlijker, nu het Kremlin geconfronteerd wordt met de ernstige economische en politieke gevolgen van de ‘militaire gok’. Westerse regeringen hebben namelijk laten zien dat zij de oorlogsdreiging serieus nemen, en waarschuwen voor harde sancties, wat zorgt voor ongerustheid op de Russische beurzen.

The New York Times: ‘De vrees voor een Russische invasie in Oekraïne neemt toe, maar er blijven diplomatieke opties’

The New York Times verwoordt het iets optimistischer. Poetin wil voorkomen dat Oekraïne lid wordt van de NAVO en wil de garantie dat het Westen nooit wapens op Oekraïens grondgebied zal plaatsen “die bedreigend kunnen zijn voor Rusland”. Over deze twee voorwaarden is er ruimte tot onderhandelen, schrijft de Amerikaanse krant.

Want hoewel elk land vrij is om zelf te bepalen of het lid wil worden van het westerse bondgenootschap, ligt de realiteit anders. Oekraïne is zo corrupt, en zijn greep op de democratie zo zwak, dat niemand verwacht dat het land in de komende tien of twintig jaar zal worden toegelaten tot de NAVO. Dit werd vorige week door Biden bevestigd in een toespraak. “De kans dat Oekraïne op korte termijn lid wordt van de NAVO is niet erg groot (...) Dus er is ruimte om te werken als hij dat wil doen”, zei de president toen.

null Beeld AP
Beeld AP

De krant beschrijft die uitspraak als een open uitnodiging om Rusland de verzekering te geven dat het NAVO-lidmaatschap voor Kiev voor minstens tien jaar van de baan is. Maar zelfs de topmensen van de Biden-administratie hebben naar verluidt geen idee of Poetin een diplomatieke oplossing of de verovering van Oekraïne beoogt.

Een van de denkpistes van The New York Times is dat de kans op diplomatie nog zeker tot het einde van de Olympische Winterspelen in Peking zal duren. In de veronderstelling dat Poetin Chinees president Xi Jinping niet boos wil maken door een oorlog te beginnen, die de aandacht zou afleiden van China’s grote moment.

De Volkskrant: ‘Hoe kan het Westen Rusland pijn doen? Dit zijn de opties’

De Volkskrant bekijkt het dan weer vanuit westers oogpunt. Volgens de Nederlandse krant zijn er immers verschillende opties om Rusland ‘pijn te doen’.

Een beproefd middel is een sanctiepakket tegen bedrijven en sectoren. Na Ruslands eerste inval in Oekraïne – de annexatie van de Krim in 2014 – stelden de EU en de VS sancties in tegen delen van de Russische economie. Russische banken hebben sindsdien beperkte toegang tot de internationale kapitaalmarkt, de wapenverkoop naar Rusland ligt aan banden en er zijn beperkingen op de export naar Rusland van technologieën in de energiesector.

Er is ook ‘de nucleaire optie’. Figuurlijk gelukkig, want daarmee wordt gedoeld op een afkoppeling van het internationaal betalingssysteem. Het betalingssysteem Swift verzorgt transacties tussen meer dan 11.000 financiële instellingen wereldwijd. Afkoppeling van Iran verlamde de economie van dat land in 2012. Ook Russische banken zijn afhankelijk van Swift, ondanks Ruslands recente ontwikkeling van een eigen betalingssysteem. De roebel zou waarschijnlijk ineenstorten.

Onze noorderburen gaan ook nog verder in op sancties tegen personen, toegang tot de obligatiemarkt en een streep door de gaspijpleiding Nord Stream 2.

Trouw: ‘De herinnering aan de vorige oorlog met Rusland maakt Duitsland huiverig voor een nieuwe’

Het Nederlandse Trouw legt de focus dan weer op Duitsland. Uit de VS en het Verenigd Koninkrijk worden munitie, wapens en grotere antitankwapens naar Oekraïne gestuurd, maar Europa blijft verdeeld, schrijft het. Frankrijk wil wapens sturen, Nederland staat ervoor open, maar Duitsland, de op drie na grootste wapenleverancier ter wereld, blijft weigeren.

Annalena Baerbock, de nieuwe Duitse buitenlandminister, zou daarvoor twee redenen hebben. Ten eerste laat het Duitse beleid niet toe wapens naar conflictgebieden te sturen. “Diplomatie is de enige haalbare weg”, zei ze maandag nog tijdens haar bezoek aan Kiev.

De tweede reden heeft volgens Trouw te maken met een historisch element. Volgens de Nederlandse journalist voelt de Europese grootmacht nog altijd een speciale verantwoordelijkheid om conflicten op het continent te voorkomen, vanwege de Duitse schuld aan de vernietigingen buiten haar grenzen tijdens de Wereldoorlogen. Hoewel het land een economische grootmacht is, blijft het daarom terughoudend bij militaire conflicten, klinkt het. De krant verwijst naar 2003, toen Duitsland besloot weg te blijven van de Amerikaanse invasie van Irak.

Sven Biscop en Jonathan Holslag: ‘Met zijn strategie van instabiliteit zaait Vladimir Poetin verdeeldheid in het Westen’

Ook in eigen land wordt het groeiende conflict nauwlettend in de gaten gehouden. Of er oorlog tussen Rusland en Oekraïne komt, durven UGent-professor Sven Biscop en zijn VUB-collega Jonathan Holslag niet voorspellen. Waar de in internationale politiek beslagen experts wel vrij zeker van zijn, is dat Vladimir Poetin het strijdtoneel niet met lege handen zal verlaten. Dat vertelden ze in een interview in deze krant. “Met zijn eisen zet hij hoog in”, zegt Sven Biscop. “Het is onwaarschijnlijk dat hij met niets tevreden zal zijn.”

“Poetin heeft een hele waslijst”, vult Jonathan Holslag aan. “Zo wil hij niet dat Oekraïne NAVO-lid wordt, maar ook dat de NAVO schriftelijk garandeert dat ze nooit zal uitbreiden. Daarnaast eist hij beperkingen op de militaire inzet in Oost-Europa en het hervatten van gesprekken over wapenbeheersing in Europa. Niet alles op zijn lijstje is oninteressant.”

Biscop: “Het zou best kunnen dat Poetin niet op zoek is naar een stabiele regeling, maar streeft naar een zekere instabiliteit. (...) Zodra hij een compromis over Oekraïne sluit, is hij het, op de Krim na, immers kwijt. Als de situatie instabiel blijft, wint hij Oekraïne ook niet terug, maar is hij er wel zeker van dat het land zich nergens bij kan aansluiten. Dat levert hem dan waarschijnlijk economische sancties op, maar die deden Rusland na de inval in 2014 ook niet zo veel pijn. Met permanente instabiliteit kan Poetin makkelijk de druk opvoeren telkens wanneer hij dat nodig acht.”

Lees meer

‘Met onze open democratie worden we een bedreigde diersoort. Het is eten of gegeten worden’

VRT NWS: ‘Gevaar op militair conflict ‘groter dan ooit’

Volgens VRT NWS-journalist en Rusland-expert Jan Balliauw is het gevaar dat het tot een militair conflict komt ‘groter dan het ooit is geweest’. “Het probleem is dat je weet waar je aan begint, maar niet waar het eindigt”, zegt hij daarover.

Maar ondanks die immense dreiging zal het nog niet meteen tot een militaire confrontatie komen, klinkt het, en daar zijn verschillende redenen voor. Zo is de ondergrond in de regio nog niet bevroren, wat de mobilisatie van troepen bemoeilijkt. Daarnaast komen ook de Olympische Winterspelen in China eraan. “Ik denk niet dat Poetin dat Chinese feestje zal willen verstoren door een militair conflict in Europa te beginnen. Er is dus nog wel wat tijd voor overleg, tot ergens begin of midden februari”

Balliauw zegt dat er ook nog diplomatieke oplossingen mogelijk zijn, maar die zullen ‘heel veel creativiteit vragen’. Daarmee doelt hij op zeer moeilijke toegevingen en het opgeven van bepaalde principes. Als voorbeeld denkt de Rusland-kenner aan een neutrale status voor Oekraïne. Iets dat volgens hem in Oekraïne zeer slecht zou vallen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234