Dinsdag 05/07/2022

AnalyseEconomie

Komt de renteverhoging te laat? ‘De ECB had beter gereageerd toen de Federal Reserve de rente optrok’

Christine Lagarde, de topvrouw van de ECB. Beeld REUTERS
Christine Lagarde, de topvrouw van de ECB.Beeld REUTERS

De inflatie en brandstofprijzen zijn torenhoog en een recessie is niet ondenkbaar. Is dit dan hoe een economische crisis voelt en eruitziet? ‘Het is tijd voor een regimeverandering’, vindt econoom Ivan Van de Cloot. ‘Dit is een keerpunt.’

Tom Antonissen

De twenties gingen roaring zijn, zo klonk het hoopgevend in de staart van de coronacrisis. Na een periode van lockdowns, neuswissers en knuffelcontacten zouden we eindelijk het Rijk der Vrijheid binnen dansen.

Die euforie is vandaag ver te zoeken. De gasprijs staat vier keer zo hoog als een jaar geleden en de inflatie piekt op meer dan acht procent. Net nu het coronavirus in Europa naar de achtergrond is verdwenen, eist de economische situatie opnieuw al onze aandacht op. Het leven is ontegensprekelijk duurder geworden, maar zitten we ook echt in een economische crisis?

Ivan Van de Cloot, hoofdeconoom bij Itinera.
Ivan Van de Cloot, hoofdeconoom bij Itinera. "Het feestje is uit de hand gelopen."

Miserie-index

“Vanuit een theoretisch oogpunt is het antwoord daarop duidelijk”, zegt econoom Ivan Van de Cloot (Itinera). “Nee. Een economische crisis komt neer op een recessie, en dat betekent dat het bruto binnenlands product (bbp) twee kwartalen op rij afneemt. Negatieve groei dus. Dat lijkt op dit moment voor maar één kwartaal het geval en alle indicatoren wijzen erop dat het daar waarschijnlijk bij zal blijven.”

Om in te schatten of een economische malaise kan ontsporen in een crisis, is een ander aspect minstens even belangrijk: werkloosheid. “Dat is waar mensen van wakker liggen en waarmee ze een grote, klassieke crisis associëren”, zegt Van de Cloot. “Met de werkloosheid is het een beetje zoals het weer. Stel – en dat is niet uit te sluiten – dat we na de zomer toch in een recessie zouden belanden, maar met een stabiele werkloosheidsgraad. De gevoelstemperatuur gaat bij mensen toch nog een tijd meevallen, net omdat de werkloosheid nog niet direct verslechtert. Het is de combinatie van die twee, werkloosheid en inflatie, die maakt hoe burgers de economische situatie aanvoelen. Economen noemen dat de miserie-index.”

Econoom Ive Marx (UAntwerpen):
Econoom Ive Marx (UAntwerpen): "Het is misschien wel de beste crisisles voor politici: niet te veel de intellectuele goegemeente achternalopen.”Beeld Joel Hoylaerts / Photo News

Plasmaschermen

Nu voorlopig enkel de inflatie hoge toppen scheert, staat die miserie-index dus maar half in het rood. Bovendien werpen cijfers van de Nationale Bank een rooskleurig licht op de situatie van vandaag. Door de automatische indexering van de pensioenen, lonen en uitkeringen zou de koopkracht van alle gezinnen samen er dit jaar zelfs een beetje op vooruit gaan. Bovendien wordt lang niet iedereen even hard geraakt door de hogere energie- en voedselprijzen.

“In 2008, op het hoogtepunt van de financiële crisis, was ik op zoek naar een parkeerplaats aan de Mediamarkt”, vertelt socio-econoom Ive Marx (UAntwerpen). “Op de radio had iemand het over de zwaarste recessie in generaties. Intussen zag ik de ene na de andere klant de winkel buiten wandelen met een gigantisch plasmascherm onder de arm. Is dit dan hoe de grootste crisis in jaren eruitziet, dacht ik toen. Vandaag heb ik absoluut hetzelfde gevoel: niet elk gezin lijdt hier even hard onder.”

De grootste klappen vallen bij de lagere middenklasse, “mensen die te arm zijn om comfortabel te leven en te rijk om gecompenseerd te worden”, aldus Marx. In tegenstelling tot de allerlaagste inkomens, hebben ze geen recht op het sociaal tarief voor energie. “De politiek kan overwegen om hen bijkomend te compenseren. Niet door extra geld uit te geven, maar door beter te herverdelen. Dat kan bijvoorbeeld door het groeipakket, de vernieuwde kinderbijslag, gerichter te gebruiken voor mensen met een laag inkomen. Maar politici kijken vooral naar de hogere middenklasse. Zolang iemand als MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez het belangrijker vindt om het fiscaal voordeel voor tweede verblijven te behouden… (haalt schouders op).

Maar er zijn ook goede keuzes gemaakt, benadrukt Marx. “Al gebeurt dat bij ons vaak al stoemelings. Tegen het advies van de OESO in hebben we het systeem van de tijdelijke werkloosheid behouden. Dat heeft zijn vruchten afgeworpen. De armoede en ongelijkheid zijn de afgelopen jaren stabiel gebleven. Misschien is dat wel de beste crisisles voor politici: niet te veel de intellectuele goegemeente achternalopen.”

Lees ook

Inflatie, honger en steeds rijkere voedselconcerns: is dit de cocktail voor wereldwijde voedselrellen?

Uw spaarboekje kan mogelijk weer wat opbrengen: dit zijn de verwachtingen

Punchbowl

Maar belangrijker dan wat er in de Wetstraat gebeurt, is de reactie uit Frankfurt. Daar schiet nu ook de Europese Centrale Bank in gang: net als haar Amerikaanse collega’s al deden, zal ze op 21 juli de rente verhogen. Het doel van Christine Lagarde, de topvrouw van de ECB, is om zo de economie flink af te koelen: lenen wordt duurder en sparen aantrekkelijker. “De vraag op de markt zal dalen en de prijzen bijgevolg ook”, verduidelijkt historisch econoom Erik Buyst (KU Leuven). “Maar de reactie van de ECB komt laat. Ik had haar liever al zien reageren toen de Federal Reserve de rente optrok.”

In de Sloveense krant Delo liet Lagarde ook haar licht schijnen op de vergelijking die veel economen nu maken met de olieschok uit de jaren 70. Die parallellen gaan niet helemaal op, zegt ze: de economie krimpte harder en de inflatie was nog van een ander niveau. “Het klopt dat we ons vandaag niet in hetzelfde scenario bevinden”, zegt Buyst. “Ook de werkloosheid lag destijds nog veel hoger. En toch voelt deze periode aan als een schemeroorlog die snel kan escaleren. Het is afwachten hoe snel de ECB de rente wil optrekken. Ze moet tonen dat het menens is. Met een lage, symbolische reactie zijn we niks.”

Ook Van de Cloot had Lagarde liefst vlugger in actie zien komen. “De les die we uit de jaren 70 zouden moeten trekken, is dat de rente sneller omhoog moest”, zegt hij. “Het mag dan wel geen crisis zijn, dit moment is ongetwijfeld een keerpunt. Het feestje is uit de hand gelopen en het is tijd voor een regimeverandering. Iemand moest dan ook de punchbowl, de grote kom met drank, op tijd weghalen. Dat hebben we in het verleden te zuur betaald om nu opnieuw te laten gebeuren.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234