Woensdag 16/06/2021

Komst van oliepalm betekent schok voor Braziliaanse boeren

Een plantatie oliepalmen (archiefbeeld). Beeld AFP
Een plantatie oliepalmen (archiefbeeld).Beeld AFP

Duizenden families in het Braziliaanse Amazonegebied schakelen over op de productie van palmolie, hand in hand met grote bedrijven voor biobrandstoffen. Maar de komst van de vreemde boom betekent vaak een schok voor de boeren.

De boerderij van Antônio de Oliveira (65) ruikt naar een mengsel van sinaasappel, zwarte peper en urucú, een natuurlijke rode kleurstof. "Ik kende niets van de palmboom. Hij is moeilijk om mee te werken, ingewikkeld, een rare vogel." Sinds drie jaar werkt hij samen met het bedrijf Biopalma om oliepalmen aan te planten, een soort die van natuurlijk niet voorkomt in het Amazonegebied.

Biopalma maakt deel uit van het Braziliaanse Vale, het op één na grootste mijnbouwbedrijf ter wereld, en heeft 60.000 hectaren palmplantages. Bovendien heeft een programma voor familielandbouw, waarmee het de productie van kleine producenten koopt. Momenteel zijn dat er 350, tegen 2015 komen er nog 1650 bij, samen goed voor 20.000 hectaren.

Het bedrijf gaat de palmolie gebruiken als grondstof voor biodiesel, brandstof voor de voertuigen en machines van zijn mijnbouwactiviteiten. Momenteel verdient Antônio de Oliveira maar net genoeg aan zijn palmolie om zijn kosten, vooral het loon van vier helpers, te dekken. Maar in tegenstelling tot de peper, die een jaarlijkse oogst gaf, produceert de oliepalm om de twee weken. Hij hoopt snel een mooie bestelwagen te kunnen kopen.

Geen transport
De boeren krijgen kredieten van de regering. Als ze hun plantage tot 10 hectaren beperken, krijgen ze ook technische ondersteuning en de garantie dat hun productie gedurende 30 jaar wordt afgenomen.

Maar de problemen zijn talrijk. In de noordelijke deelstaat Pará beschikken veel boeren niet over transport. Ze raken ook niet gewoon aan het systeem van coöperaties, waarmee ze samen problemen zouden kunnen wegwerken.

"Ze vertelden me dat we binnenkort de vrucht van de plant naar de fabriek moeten brengen. Maar ik heb ik geen vrachtwagen. Hoe moet ik dat doen?" zegt Oliveira.

Moeilijk te verzoenen
Een recent rapport van het Centrum voor de Monitoring van Biobrandstoffen, van de nieuwsdienst Repórter Brasil, legde bloot hoe de oliepalmproductie moeilijk te verzoenen valt met de familielandbouw in Pará.

De beloftes die het overheidsprogramma de boeren voorspiegelt, komen niet altijd uit. "Er wordt veel beloofd, maar er wordt weinig aandacht besteed aan de impact op hun traditionele leven", zegt rechter en arbeidsrechtexpert Marcus Barberino in het rapport.

Maniok en peper
Een ander bedrijf dat de palmolieproductie voor biodiesel wil aanzwengelen, is Belém Bionergia, een gemeenschappelijk project van oliebedrijf Petrobras (Brazilië) en Galp (Portugal). Het heeft samenwerkingsovereenkomsten met 280 families en wil dat aantal op 600 brengen.

Eén van boeren waarmee Belém Bionergia samenwerkt, is José Ribamar Silva. Sinds anderhalf jaar heeft hij 10 hectaren oliepalmen. Op de 15 overige hectaren blijft hij ananas, urucú, peper en maniok kweken. "De landbouw in onze streek draait vooral rond maniok en peper. Vroeger bracht peper veel op, maar dat is voorbij. Het is te veel werk voor te weinig geld. Toen de oliepalm kwam, ben ik overgeschakeld." Hij hoopt dat hij met de opbrengst zijn kinderen kan laten studeren.

Grote schok
Wanneer de grote bedrijven arriveren met hun eisen op het vlak van kwaliteit en wettelijke normen betekent dat een grote schok voor de plaatselijke bevolking, zegt João Meirelles, directeur van het Peabirú-instituut, die palmbedrijven milieuadvies geeft.

In Pará is het maandinkomen minder dan 40 euro. Slechts 4 procent van de boeren bezit eigen grond. Tussen 40 en 50 procent van de bevolking is analfabeet. Bovendien is het nog steeds de gewoonte om bossen te verbranden om er gewassen te kunnen kweken.

De landbouwmethodes veranderen niet van vandaag op morgen, zegt Meirelles. De palmolieproductie in samenwerking met grote bedrijven "is in zekere zin niet verzoenbaar met de traditionele familiale landbouw." Maar die bedrijven, zegt hij, kunnen een belangrijke rol spelen in de versterking van die gemeenschappen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234