Donderdag 20/01/2022

Kolonel Bagosora leidde soldaten en militie die 800.000 Tutsi's en gematigde Hutu's vermoordden

Levenslang voor brein genocide Rwanda

Het Internationaal Straftribunaal voor Rwanda in Arusha heeft voormalig kolonel Théoneste Bagosora en zijn medeplichtigen tot levenslang veroordeeld voor zijn aandeel in de Rwandese genocide van 1994. Hutuextremist Bagosora wordt beschouwd als het brein achter de genocide.

door maarten rabaey

ARUSHA l Op aansturen van Bagosora vermoordden Rwandese soldaten en de Interahamwémilitie meer dan 800.000 Tutsi's en gematigde Hutu's. Een van de eerste slachtoffers was de gematigde Rwandese premier Agathe Uwilingiyimana, wiens lijfwacht van tien Belgische blauwhelmen korte tijd later ook werd vermoord.

"Kolonel Bagosora is schuldig aan elf aanklachten van genocide, misdaden tegen de mensheid en oorlogsmisdaden." Met deze woorden bezegelde het Internationaal Straftribunaal voor Rwanda in Arusha, Tanzania, het lot van gewezen kolonel Théoneste Bagosora (67). Kort daarna werd hij tot een levenslange gevangenisstraf veroordeeld. Bagosora zat al in de gevangenis sinds 1996, toen hij werd gearresteerd in Kameroen. Het proces begon in 2002. De Canadese generaal Romeo Dallaire, het hoofd van de VN-vredesmacht in Rwanda (Unamir), beschreef Bagosora als het 'meesterbrein' achter de genocide. Met een pistool werd Dallaire door hem met de dood bedreigd.

Samen met Bagosora kregen ook de gewezen militaire commandanten Anatole Nsegiyumva en Alloys Ntabakuze levenslange celstraffen wegens genocide. Volgens de aanklacht "werkten ze een plan uit met de intentie om de Tutsiburgerbevolking uit te roeien en oppositieleden te elimineren". De rechters maakten brandhout van de argumenten van de verdediging dat de moorden niet georganiseerd waren, en daarom niet als genocide konden worden bestempeld. Alleen brigadier Gratien Kabiligi, de ex-chef militaire operaties, werd vrijgesproken.

Monsieur Z

Het hof veroordeelde ook Protais Zigiranyirazo (70) tot twintig jaar cel, onder meer voor zijn aandeel in de slachting van 800 tot 1.500 Tutsi's op 8 april 1994 op de heuvel van Kesho in Gisenyi. Hij moedige ze aan en verleende ze zelfs hulp. Als 'Monsieur Z' maakte hij deel uit van de Akazu of het Réseau Zéro, de kleine en machtige elite Hutuextremisten die mede de volkerenmoord planden.

Zigiranyirazo is de schoonbroer van Juvénal Habyarimana, de toenmalige president die op 6 april 1994 omkwam toen zijn vliegtuig tijdens de landing op Kigali werd neergehaald. Habyarimana kwam terug van vredesgesprekken in Tanzania, waar Bagosora volgens de aanklacht eerder vertrok om "de apocalyps voor te bereiden".

Na de dood van Habyarimana nam Bagosora, toen kabinetschef in het defensieministerie, de militaire en politieke controle van Rwanda in handen. Hij gaf prompt opdracht aan de Forces Armées Rwandaises (Far) en de extremistische Hutumilitie Interahamwé ('Zij die samen vechten') om de genocide te beginnen. Een van de eerste slachtoffers was de gematigde Rwandese premier Agathe Uwilingiyimana, wier lijfwacht van tien Belgische blauwhelmen korte tijd later in een legerkamp werd vermoord, een daad waarvoor Bagosora gisteren ook schuldig aan werd bevonden. Volgens de openbare aanklager werden de blauwhelmen omgebracht om ervoor te zorgen dat de VN-vredesmacht Unamir het land zou verlaten.

Terwijl op Radio Mille Collines haatboodschappen werden verspreid om de Inyenzi (kakkerlakken) uit te roeien, begonnen de Interahamwé aan hun slachtpartijen, waarbij ze met machetes - die eerder door Bagosora en de zijnen waren verdeeld - genadeloos inhakten op de weerloze Tutsi- en gematigde Hutuburgerbevolking. Bagosora werd door het hof rechtstreeks verantwoordelijk geacht voor de massamoord op Tutsi's bij wegversperringen in Kigali en de provincie Gisenyi.

Vijand identificeren

Volgens de aanklacht bereidde Bagosora de genocide al voor sinds oktober 1990, toen zevenduizend Tutsirebellen van het Rwandees Patriottisch Front (FPR) onder leiding van (huidig president) Paul Kagame het land binnenvielen. Als commandant van Kanombe, het grootste garnizoen van Rwanda, werd hij door Habyarimana ook benoemd tot voorzitter van een commissie die de vijand moest 'identificeren'. Uit documenten blijkt dat Bagosora en de zijnen de definitie zo ruim interpreteerden dat de volledige Tutsibevolking en alle politieke opposanten, ook Hutu's, eronder vielen.

Lang voor de genocide was de internationale gemeenschap hiervan op de hoogte. Maar de informatie ging verloren in een bureaucratisch web van diplomatieke telexen of werd door politici foutief ingeschat.

De effecten van de genocide zijn in de regio nog altijd tastbaar, vandaag vooral in de Democratische Republiek Congo waar vele génocidaires naartoe vluchtten toen het FPR in Rwanda de macht veroverde. De Interahamwé hergroepeerden zich in Oost-Congo als de Forces Démocratiques de Libération du Rwanda (FDLR), een militie die samen met lokale strijders vandaag nog altijd dood en verderf zaait onder de burgerbevolking. Hun aanwezigheid verschafte Rwanda ook het excuus om het voorbije decennium tot twee keer toe Oost-Congo binnen te vallen en vandaag de rebellie van Tutsikrijgsheer Laurent Nkunda te steunen.

Ook twee gewezen militaire commandanten tot levenslang veroordeeld

n De voormalige kolonel Théoneste Bagosora (rechts) werd schuldig bevonden aan elf aanklachten van genocide, misdaden tegen de mensheid en oorlogsmisdaden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234