Woensdag 16/10/2019

Syrië

Koerden praten met Syrische regime om gewonnen autonomie te behouden

Strijders van de YPG op wacht bij het de noord-oostelijke Koerdische stad Derik in Syrië. Beeld AFP

De Syrische Koerden gaan met het regime van president Bashar al-Assad praten over samenwerking. Na een eerste overleg zaterdag in Damascus is afgesproken dat diverse gezamenlijke commissies een ‘routekaart naar een democratisch en gedecentraliseerd Syrië’ zullen proberen op te stellen.

De Syrische Democratische Raad (SDC) heeft dit meegedeeld. Van de kant van de Syrische regering werd niets gezegd. Volgens de SDC ging het initiatief voor de ontmoeting uit van de regering, maar het zijn vooral de Koerden die belang lijken te hebben bij toenadering. Ook de nadruk op een ‘gedecentraliseerd’ Syrië past helemaal in hun straatje.

De Koerden willen voorkomen dat zij alles verliezen waar zij de afgelopen zeven jaar voor gevochten hebben: een ruime mate van autonomie in het noorden en noordoosten van het land. Komt er geen akkoord, dan dreigt een nieuwe fase in de Syrische burgeroorlog, tussen partijen die elkaar tot nu grotendeels met rust hebben gelaten. Het Syrische leger en de Koerdische milities hebben sinds 2011 nauwelijks met elkaar gevochten. Soms coördineerden ze hun acties tegen gezamenlijke vijanden, zoals Islamitische Staat.

Het gaat om gesprekken tussen wat vooralsnog de twee grote winnaars van de Syrische burgeroorlog zijn. Het regime heeft bijna alle gebieden heroverd die ooit in handen waren van de opstandelingen, op de provincie Idlib na. De door Koerden gedomineerde Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) controleert ongeveer een kwart van het land, het hele gebied ten noordoosten van de Eufraat.

Een delegatie onder leiding van Ilham Ahmed, het vrouwelijk hoofd van de Syrische Democratische Raad, kwam vrijdag aan in de Syrische hoofdstad Damascus. De SDC is de politieke tak van de SDF.

Bescheiden agenda

Het overleg is verkennend begonnen, met een agenda die aanvankelijk bescheiden leek. Gesproken zou worden over het herstel van overheidsdiensten in het SDF-gebied en de mogelijke terugkeer van staatsambtenaren, zoals leraren en artsen. Ook het repareren van de Tabqa-dam, de grootste van het land, is onderwerp van gesprek. De dam werd vorig jaar door de SDF veroverd op IS en is voor heel Syrië van belang.

Vervolgens kon, zo hoopten vooral de Koerden, de agenda worden verbreed. Zij willen afspraken maken over de staatkundige toekomst van Syrië als de oorlog voorbij is. Als de mededeling zaterdag over het werken aan een ‘routekaart’ klopt, betekent dit dat er al meteen spijkers met koppen zijn geslagen en dat ook het regime van Assad geïnteresseerd is in een politieke oplossing.

De Koerden hebben nooit gezegd dat zij hun autonome regio Rojava willen afscheiden van Syrië. Een eigen staat hebben ze niet voor ogen. In het Sociaal Contract, een soort ‘grondwet’ van Rojava, staat dat Syrië een gedecentraliseerde bestuursvorm moet krijgen, met een grote mate van autonomie voor de regio’s. Die autonomie hebben de Koerden de afgelopen jaren al gerealiseerd in Rojava.

‘De grondwet, het politieke proces, dat kan allemaal niet worden opgelost zonder het regime’, zei Ilham Ahmed tegen persbureau Reuters. ‘Het regime zal niet verdwijnen.’

Vrouwelijke burgerwacht in de autonome regio Rojava. Beeld Ernie Buts

Grillige band met VS

De Koerden zoeken toenadering tot Damascus ook omdat zij steeds minder vertrouwen hebben in de Verenigde Staten als beschermheer. Voor de Amerikanen was de Koerdische militie YPG jarenlang de meest betrouwbare partner in de strijd tegen Islamitische Staat in Syrië. Maar nu die strijd bijna gewonnen is, dreigen de Koerden hun nut voor de VS te verliezen.

Dat de Amerikanen de Koerden niet te hulp kwamen toen hun enclave Afrin in het noordwesten begin dit jaar door het Turkse leger werd aangevallen en veroverd, heeft hen bitter gestemd. ‘We voelden ons in de steek gelaten’, aldus Ahmed.

Bovendien weten de Koerden met de grillige president Donald Trump niet goed waar zij op kunnen rekenen. Washington heeft tegenstrijdige verklaringen afgelegd over de toekomstige aanwezigheid in het gebied van Amerikaanse troepen. Bovendien zouden de VS straks partij kunnen kiezen voor NAVO-bondgenoot Turkije. Ankara beschouwt de YPG als een tak van de Turks-Koerdische PKK en Rojava als een ‘terroristisch nest’.

Vredig naast elkaar in Qamishli
Nabij de stad Qamishli, de hoofdstad van de Koerdische autonome regio Rojava, heeft het Syrische leger al sinds het begin van de burgeroorlog een vliegveld onder beheer. Ook een deel van de stad is altijd in handen van het regime gebleven. Dat gebeurt allemaal zonder merkbare spanning tussen de partijen. Toen de Volkskrant de stad in 2015 bezocht, was van wegversperringen bijvoorbeeld geen sprake. De chauffeur reed probleemloos van het ene stadsdeel naar het andere.

De grote vraag is of de Syrische regering even gretig is op samenwerking als de Koerden. In mei zei president Assad – voor het eerst – dat hij ‘de deur openzet’ voor gesprekken met de SDF. Mogelijk ziet hij weinig heil in weer een nieuwe oorlogsronde voor zijn uitgeputte land. Maar tegelijkertijd dreigde hij met geweld om de territoriale eenheid van geheel Syrië onder zijn gezag te herstellen.

Assad voelt zich wellicht niet geroepen veel concessies te doen. Hij heeft de wind in de rug. Met militaire hulp van Rusland hebben zijn strijdkrachten stad na stad, provincie na provincie op de rebellen heroverd. Een van zijn opties is om straks ook Rojava aan zijn trits scalpen toe te voegen.

SDF en YPG

Wat de gesprekken makkelijker zou kunnen maken, is dat het door de SDF gecontroleerde gebied niet puur Koerdisch is. Er leven ook andere minderheden, en het zuidelijk deel is overwegend Arabisch. Zo wordt de Arabische stad Raqqa, voormalig bolwerk van IS, door de SDF bestuurd. De SDF zelf is opgericht als multi-etnische aanvulling op de Koerdische YPG-militie. Het onderscheid tussen beide is in de praktijk niet altijd duidelijk.

Arabische strijders vechten onder de vlag van de SDF mee met de Koerdische YPG, november 2015 nabij de stad Hasakah. Beeld Soran Qurbani / Demotix

Het gemengde karakter kan echter ook een tegengesteld effect hebben. In dat geval zou Assad de Arabische steden en dorpen koste wat kost willen losrukken uit de Koerdische invloedssfeer. Hij kan daarbij gebruik maken van de immer sluimerende frictie tussen Koerden en Arabieren.

Om de stemming in Damascus gunstig te beïnvloeden, is de SDF/YPG al begonnen de autonome regio minder Koerdisch te maken, althans voor het oog. Zo wordt de politiemacht in het gebied niet langer ‘Asayish’ genoemd, een Koerdisch woord. Ook zijn op veel plekken in Qamishli portretten verwijderd van de besnorde PKK-leider Abdullah Öcalan. Volgens de gemeente gebeurde dit met het oog op het ‘verfraaien’ van de openbare ruimte.

Ook heeft de SDF Damascus aangeboden het Syrische leger bij te staan als straks de opstandelingen worden aangevallen in de provincie Idlib, hun laatst overgebleven bolwerk.  

Rojava, oase midden in oorlogsgebied

De Syrische Koerden pretenderen in hun autonome regio Rojava een democratische, multi-etnische samenleving op te bouwen. Gelijkheid van man en vrouw staat hoog in het vaandel. Maar waarom hangt overal op straat en in openbare gebouwen het portret van PKK-leider Abdullah Öcalan? De Volkskrant nam poolshoogte. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234