Dinsdag 07/12/2021

koepel brussels justitiepaleis schittert volgende week weer in volle gerenoveerde glorieEindelijk, de 'ananas'staat erop

Vanaf eind volgende week kunnen voorbijgangers verblind worden door de nieuwe trots op het Brusselse Justitiepaleis. Na bijna twee jaar restauratiewerken belooft de volledig herstelde koepel in koper en bladgoud opnieuw voor schittering te zorgen. Over een maand verdwijnen ook de hoogste stellingen die de koepel al jaren ontsieren. Daarna wordt de rest van het imposante gebouw onder handen genomen. Verslag van op een smal laddertje, op 112 meter hoogte.

BRUSSEL

Eigen berichtgeving

Barbara Debusschere

Die ochtend is het aan het Justitiepaleis op het Poelaertplein weer een heen-en-weergeloop van jewelste. Een buslading Japanse toeristen vergaapt zich aan de afmetingen van het gebouw, terwijl in de trappenhal Chinese Falun Gong-beoefenaars protesteren tegen schendingen van de mensenrechten (zie pagina 4 van deze krant). De twee agenten die vandaag een oogje in het zeil houden vanuit de zuilengalerij, lijken wel van lego. Da's niet zo vreemd: de galerij is 39 meter hoog. De bronzen poort weegt overigens 15 ton. "En dat is nog maar het begin. Dit is een kolos van een gebouw, met afmetingen die het Vaticaan de loef afsteken", zegt een gids tegen een paar toeristen.

Architect Jozef Poelaert hield duidelijk van overdrijving. Achter de marmeren zuilen en buitenmaatse trappenhal in Grieks-Romeinse stijl bevindt zich de Salle des Pas Perdus. De hele zaal, van waaruit je recht in de koepel kunt kijken, meet maar liefst 3.600 vierkante meter. Het volledige gebouw beslaat trouwens een stevige 260.000 vierkante meter.

Je voetstappen klinken hier hol. Ook vandaag, 120 jaar nadat het gebouw afgewerkt werd, heeft bijna iedereen die hier rondloopt een zoekende blik in de ogen. In wat voor gigantisch universum zijn we nu terechtgekomen? Waar is de griffie van de handelsrechtbank? Waar is de jeugdrechtbank? Het schijnt dat zelfs beklaagden met de meest ronkende namen zich hier op slag een nietig mensje voelen, in het aanschijn van de rechterlijke macht. Plompverloren door de omvang van een paleis.

Dat was ook absoluut de bedoeling. Toen in 1866 de eerste steen gelegd werd, was het de bedoeling om van het Justitiepaleis van het nog tamelijk nieuwe België een pronkstuk zonder weerga te maken. Dat een groot gedeelte van de volkswijk de Marollen daarvoor moest wijken, leek toen bijzaak. Sindsdien werd 'architect' een scheldwoord bij de Maroliens.

Met zo'n omvang en geschiedenis moesten over het gebouw wel allerlei fabels ontstaan. "Het spreekt tot de verbeelding, onder andere omdat je er geen overzicht over hebt", zegt Johan Vanderborgt van de Regie der Gebouwen. "Telkens als je denkt een logica in de wirwar van gangen en zalen gevonden te hebben, loop je weer verloren. Verhalen over verborgen gangen en verloren gewaande zalen zijn een eigen leven gaan leiden. Dat komt bijvoorbeeld omdat, door plaatsgebrek, sommige gangen afgezet zijn en als opslagruimte zijn gaan dienen. Natuurlijk raakt een mens dan in de war. Maar wij kennen alle hoeken en kantjes heus wel, hoor."

Dat moet ook wel. De Regie der Gebouwen werkt permanent aan de renovatie van het Brusselse Justitiepaleis. Op de vraag hoe lang al, volgt het antwoord: "Altijd al, eigenlijk." In 1944 staken de Duitsers de koepel in brand, waarna de schade hersteld moest worden. Sindsdien zijn er altijd wel stellingen geweest om zwakke plekken te ondersteunen, in afwachting van fondsen voor de eigenlijke renovatie.

Vanaf volgende week is een stukje van dat lange proces officieel afgerond. "Het is een klein stukje, hoor. De dag dat het gebouw volledig gerenoveerd is, zullen wij misschien niet meer meemaken", grapt leidend ingenieur Johan Van de Sande. De bedoeling van Monumentenzorg is om het geklasseerde gebouw zo veel mogelijk in zijn oorspronkelijke staat te herstellen. Van de Sande en zijn ploeg kunnen in ieder geval een wel zeer verblindend stukje renovatie op hun naam schrijven. Van achter de massa's buizen die de stellingen vormen, schittert nu al de gerenoveerde koepel. Voorzien van een helm, zoeven we in een kooilift naar boven.

Van de Sande: "Dit is een onvoorspelbaar avontuur. Er zijn wel erg lange studies van het gebouw aan voorafgegaan, maar de restauratie van zo'n uniek pand is per definitie gokwerk. Kijk, daar steekt een boom uit het gebouw. Hier en daar komen we ook hoekjes tegen die afbrokkelen. Die herstellen we dan meteen. Er is ook geen mens die kan voorspellen wat de toestand is van de ijzeren steunbalken die achter de stenen gevels zitten. Voor ons is het hoe dan ook erg fascinerend. We hebben wel de gedetailleerde plannen, maar we weten niet hoe de materialen er na al die tijd aan toe zijn. Die dingen staan niet op de plannen en zijn met het blote oog onzichtbaar." Ondertussen ontplooit zich rond en onder ons het Brusselse landschap: het atomium, de kathedraal, de Marollen en de pensioentoren lijken nu op een boogscheut van elkaar te liggen. Zelfs de groene rand van de stad is zichtbaar. Langs een paar laddertjes belanden we, mits wat handig klimwerk, bij de trots van de gerestaureerde koepel: de ananas. Het gaat om een met bladgoud bedekte sculptuur die, tja, doet denken aan een ananas Het is de top van het hele gebouw, de kers op de taart. Het ding is minstens zo groot als een gemiddelde struik. De koepel zelf heeft iets van een taart, een praline of een kroon, met riante krullen en, van zo dichtbij bekeken, geweldig protserige versiersels. In totaal kost de restauratie van dit stukje van het Justitiepaleis ongeveer 3,5 miljoen euro. Echt van Belgische makelij zal het gerestaureerde Justitiepaleis niet zijn. Samen met de krullen, leeuwenkoppen, fakkels en bloemenkransen in bladgoud is 'de ananas' vervaardigd door Hongaarse ambachtslui. Het nieuwe koper dat de koepel bedekt, is het werk van een vermaard Frans bedrijf. Van de Sande: "Het is blijkbaar het enige dat daar echt in gespecialiseerd is. We zullen trouwens nog meer ons heil in het buitenland moeten zoeken. Belgische rode marmer, zoals Poelaert had voorzien in de vloeren, bestaat gewoon niet meer. Maar Monumentenzorg verplicht ons zoveel mogelijk de oorspronkelijke materialen te voorzien. Dat wordt dus Spaanse rode marmer. Niemand zal het merken."

Vandaag zijn de Hongaren er niet, want er wordt een Hongaarse feestdag gevierd, maar begin volgende week komen ze de laatste hand leggen aan hun werk. Daarna gaat de beschermende plastic eraf en zal het blinkende topje te zien zijn. "Dat zal nogal wat geven in de zon. De Brusselaars, die hier al lang op wachten, zullen tevreden zijn", zegt de ingenieur. Als begin oktober ook de bovenste stellingen weg zijn, kan iedereen de nieuwe koepel bewonderen. De ananas aanraken of de koepel vanuit een lift nader bekijken, zal er evenwel niet meer bij zijn. "Veel te onpraktisch", zegt Vanderborgt. Voor wie van de heropgewaardeerde glorie uit de negentiende eeuw wil genieten, komen er wel extra spots die de koepel 's avonds feëriek moeten oplichten. Een verdieping lager staan we weer midden in de vergane glorie. De vier beelden van uit de kluiten gewassen vrouwen - Wet, Gerechtigheid, Macht en Goedertierenheid - zien er verweerd uit. Van de Sande: "Dat wordt de volgende stap. Die beelden zijn eigenlijk nog in zeer goede staat. Ze zullen vooral gereinigd worden. Het groen uitgselagen koper blijft." De ruimte die de eerste binnenkoepel vormt, heeft een nieuwe lik verf in diezelfde groene kleur gekregen. Er komen ook nog schelpstructuren tegen de wanden. Door de transistor van een van de werklui weergalmt plots het nieuws over het pasgeboren prinsenkind. De locatie lijkt perfect: Belgische trots in wording.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234