Dinsdag 22/10/2019

Knaagdier in spaarstand

De naakte molrat heeft dan misschien een laag aaibaarheidsgehalte, maar het knaagdier blijft de wetenschap verbazen. Onderzoekers ontdekten dat het beestje maar liefst achttien minuten zonder zuurstof kan, zonder enige schade. Dat is ongezien bij landzoogdieren.

De onderzoekers uit Chicago en Berlijn beschrijven in Science hoe ze enkele molratten (Heterocephalus glaber) opsloten in zuurstofloze buizen. Na een halve minuut gingen de knaagdieren van hun stokje en leken ze de pijp uit. Maar toen de wetenschappers een kwartier later weer zuurstof in de buis brachten, zagen ze tot hun verbijstering hoe de molratten weer tot leven kwamen en gingen rondscharrelen - zonder enige blijvende schade. In buizen met zeer lage zuurstofconcentraties, waarin de mens na enkele minuten zou stikken, hielden de molratten het zelfs langer dan vijf uur vol.

De molrat flikt dit kunstje door een interne energietransitie. Normaal gesproken draaien dierlijke orgaancellen op de bloedsuiker glucose, die met behulp van zuurstof wordt verbrand. Maar in zuurstofarme omstandigheden schakelt de molrat over op spaarstand en stappen zijn cellen over op fructose, een suiker dat zonder zuurstof kan worden omgezet. Zo kan het dier als een soort plant zijn vitale organen van energie blijven voorzien.

Het onderzoeksteam fantaseert in zijn paper over toepassingen bij mensen. Wie weet kun je menselijke cellen het fructosetrucje leren, waardoor bijvoorbeeld patiënten die op de operatietafel in zuurstofnood komen geen hersenletsel oplopen.

Gert Flik, hoogleraar dierfysiologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, vindt dat erg vergezocht. "Het interessante aan deze studie is eerder dat ze een mooi voorbeeld geeft van extreme aanpassingen in fysiologie en gedrag van een dier aan zijn specifieke omgeving."

Naakte molratten leven in tropisch Oost-Afrika, in tunnels diep onder de grond, waar de hoeveelheid zuurstof beperkt is. Bovendien slapen ze regelmatig samen op één grote hoop, waardoor je het als molrat onderin de stapel flink benauwd kunt krijgen.

Dikke koningin

Het is niet de eerste keer dat de molrat opzien baart. Eerder bleek al dat ze geen pijn voelt en - als enige bekende zoogdier - geen kanker kan krijgen. Molratten kunnen bovendien wel dertig jaar oud worden, tien keer ouder dan vergelijkbare knaagdieren als de muis. En ze leven in kolonies, zoals bijen en termieten: de grote, dikke koningin zorgt voor nakomelingen, de rest doet het werk. Nog eigenaardig: molratjongen smeken om anale afscheiding van hun ouders. Dat levert microben op die ze nodig hebben om te groeien.

Het knaagdier heeft opvallend grote knaagtanden, die het kan gebruiken om te graven. Het kan die tanden, die de hele levensduur lang groeien, onafhankelijk van elkaar kan bewegen.

Enkele jaren geleden ontdekte de Belg Paul Van Daele (UGent) in Afrika een nieuwe soort molrat. Het dier kreeg de wetenschappelijke soortnaam 'Fukomys vandewoestijneae', verwijzend naar zijn collega Caroline Van De Woestijne, die in Zambia overleden was aan de gevolgen van malaria.

Wie per se een molrat van dichtbij wil zien, kan daarvoor ook in België terecht, in Pairi Daiza.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234