Woensdag 11/12/2019

Klokkenluider Pfizer krijgt 35 miljoen

‘Het is zwaar om als enige het juiste te doen als iedereen rondom je braafjes de richtlijnen van salesmanagement volgt’, getuigde hij aan de BBC.

Na elf jaar zat John Kopchinski’s succesvolle carrière als verkoper bij geneesmiddelenproducent Pfizer er op 7 maart 2003 van de ene dag op de andere op. Officiële reden: hij had iets mispeuterd. Officieuze reden: hij had te veel kritiek op de louche verkoopspraktijken die het bedrijf er op nahield. De man, net vader van een babyzoon en met een tweeling op komst, zag zijn inkomen zakken van 125.000 dollar (88.000 euro) per jaar naar een uitkering van zijn privépensioenfonds. Reden genoeg om het daarbij te laten, maar Kopchinski was koppig en diende klacht in tegen zijn voormalige werkgever.Nochtans was Kopchinski’s loopbaan bij Pfizer onder een gunstig gesternte begonnen. In 1992 kreeg de toenmalige pelotonoverste in de eerste Golfoorlog van de voormalige CEO van Pfizer himself,Edward Pratt, een post aangeboden als medisch vertegenwoordiger. Hij nam het aanbod aan, maar Pratt overleed niet veel later. “Ik had geen idee wat ik kon verwachten van de farma-industrie”, mailt Kopchinski aan De Morgen. “Ik was een man van het leger, ik droeg integriteit en eer hoog in het vaandel.” Hij zag niet meteen in welke deontologie Pfizer erop nahield om de verkoopscijfers omhoog te stuwen. Toen Kopchinski het medicijn Neurontin in zijn verkoopsportefeuille had, hing het bedrijf een gelijkaardige klacht als nu boven het hoofd voor illegale promotie van het anti-epilepsieproduct. Kritische bedenkingen daarover kregen intern echter steeds dezelfde repliek, zegt Kopchinski. “Die klacht was niet meer dan wat zure oprispingen van een gefrustreerde ex-werknemer, werd ons verteld.” Niets dat erop wees dat Kopchinski niet veel later zelf als een raaskallende verzuurde ‘frustré’ afgeschilderd zou worden.In november 2001 keurde de Amerikaanse toezichthouder voor geneesmiddelengebruik Food and Drug Administration (FDA) het geneesmiddel Bextra van Pfizer goed voor enkele afgelijnde indicaties: de behandeling van chronische artritis en pijnlijke menstruatiekrampen. Telkens voor een maximumdagdosis van 10 milligram per dag. “Het werd afgekeurd voor acute pijn en pijn na chirurgie”, verduidelijkt Kopchinski’s advocate Erika Kelton van advocatenkantoor Phillips & Cohen telefonisch aan de Morgen. “Om veiligheidsredenen.”Kelton: “Klinische studies hadden uitgewezen dat er onder meer verhoogd cardiovasculair risico was bij hogere doses van Bextra. Bovendien was gebleken dat het medicijn niet beter werkte bij hogere doses. Officiële richtlijnen die Pfizer besliste te negeren. Zodra Bextra op de markt kwam begonnen ze het zelfs specifiek daarvoor te promoten. Een bijzonder roekeloze aanpak met gevaar voor de volksgezondheid”, aldus Kelton.De wereld op zijn kop, oordeelde ook Kopchinski al snel. “In het leger werd ik verondersteld mensen te allen prijze te beschermen”, zei hij deze week in een mededeling. “Bij Pfizer werd ik verondersteld koste wat het kost de winsten te verhogen, ook als die verkoop mensenlevens in gevaar bracht. Dat kon ik niet.” Maar Pfizer had zijn oog laten vallen op de potentiële enorme markt voor pijnstillers. Voor Bextra alleen mikte Pfizer in 2002, het lanceerjaar, op een verkoop van 350 miljoen dollar en op minstens 1 miljard tegen 2004 (van 245 naar 700 miljoen euro).Daar hoorde een erg agressieve marketingcampagne bij. “Juist voor de indicaties waarvoor de FDA Bextra had afgekeurd, moesten wij het gaan promoten bij artsen”, aldus Kopchinski over die periode. “Er waren nog collega’s die zich er ongemakkelijk bij voelden, maar zo verdiende iedereen zijn brood. Het is zwaar om kritiek te uiten als je job afhangt van stilzwijgen.”Hij uitte zijn misprijzen wel over de gang van zaken tegen zijn manager. “Maar het ging gewoon verder. Ik maakte me zorgen over de patiënten. De hele bedrijfscultuur van Pfizer wordt gedreven door verkoopscijfers. Als je medicijnen niet illegaal wenste te verkopen, kreeg je het verwijt geen teamspeler te zijn.” “Bedrijven zoals Pfizer rekenen erop dat mensen meegaan met de bedrijfscultuur”, vult zijn advocate Erika Kelton aan. “Als mensen het spel niet willen meespelen, vinden ze wel een smoes om hen te ontslaan.” Kopchinski kreeg de bons.

To-do lijstjes

Maar de ex-militair liet het er niet bij. “Ik had gehoord van een Amerikaanse wet die klokkenluiders beloont als ze fraude jegens de overheid aanklagen.” Een long shot, maar hij waagde het erop. Hij diende klacht in en opende een boekje over de interne marketingsstrategie van Pfizer, waar het kon gestaafd met e-mails en documenten.Door zijn informatie en die van nog vijf andere klokkenluiders beschuldigde de overheid Pfizer ervan niet alleen Bextra, maar ook andere medicijnen zoals een antipsychoticum Geodon, het antibioticum Zyvox en Lyrica, nog een pijnstiller, illegaal te promoten. Ook werd het bedrijf ervan beschuldigd artsen smeergeld te hebben betaald om de medicijnen off label voor te schrijven. Het verst en het agressiefst gingen ze daarbij voor Bextra.“De verkopers zelf werden aangemoedigd met allerlei financiële stimuli”, vertelt zijn advocate Kelton. “Hoe meer ze off label verkochten, hoe hoger hun compensatie.” “De medische verkopers moesten orthopedisten overtuigen om Bextra voor en na een operatie te gebruiken, terwijl het medicijn daar niet eens voor bestudeerd was”, beschrijft Kopchinski. “Als ik zelf geopereerd zou worden, zou ik toch ook niet willen dat iemand mij een geneesmiddel voorschreef dat er niet voor onderzocht was.” Ook vermeldde hij hoe ze de voor te schrijven dosis, die door de FDA duidelijk op een maximum van 10 milligram per dag was gezet, moesten proberen op te voeren.Kopchinski kreeg gelijk. In 2005 werd Bextra om veiligheidsredenen van de markt gehaald. Woensdag zag Kopchinski zelf zijn doorzettingsvermogen na zes lange jaren beloond. Pfizer stemde noodgedwongen in met een schikking van 2,3 miljard dollar (1,7 miljard euro), meer dan 50 miljoen dollar of 35 miljoen euro daarvan gaat naar Kochinski. In een reactie zei Pfizer naar de toekomst te kijken en te zullen nagaan wat ze kunnen leren uit deze situatie en hoe ze kunnen verzekeren dat we er de beste praktijken op nahouden. “Eén van de redenen voor de recordboete is het recidivisme van Pfizer”, voegt Kelton er fijntjes aan toe. De ongeoorloofde Bextraverkoop vond grotendeels plaats in de periode dat het bedrijf een boete van 430 miljoen dollar betaalde voor de illegale marketing van Neurontin. Ze tekenden toen ook een ‘integriteitsovereenkomst’. Een soort bedrijfsbelofte om zich naar behoren te gedragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234