Zondag 17/11/2019

Klinker voor een dichter

Heel goed nieuws: bijna een eeuw na het gruwelijke treinongeval dat een einde aan zijn leven maakte, krijgt reus der letteren Emile Verhaeren (1855-1916) eindelijk een biografie. Eric Min

Dichter des vaderlands Emile Verhaeren krijgt eindelijk een biografie. In het Nederlands dan nog. Niet evident voor een man die weliswaar in Sint-Amands werd geboren, maar uitsluitend in het Frans schreef en volop deel uitmaakte van de francofonie. Gerechtigheid is dus geschied, want in wat we vandaag vertederd de 'belle epoque' noemen, fungeerde Verhaeren als een spilfiguur met een netwerk tot in Moskou en Peking. Maar of een breed geïnteresseerd publiek de turf van meer dan duizend bladzijden zal te lijf gaan, is de vraag. Fransen noemen een boek van deze omvang fijntjes une brique, een baksteen, vrij te vertalen als een kei of een klinker. En zo zijn we weer bij de poëzie aanbeland.

Anarchisme

Auteur van deze hommage is Paul Servaes, ereconservator van het kleine maar nijvere Verhaerenmuseum in Sint-Amands. Tien jaar van zijn leven heeft het boek gevergd, en dat is eraan te zien. Met het geduld van een monnik heeft Servaes werk en leven van zijn icoon onder de loep genomen, de bekende bronnen binnenstebuiten gedraaid en zelfs enkele onontgonnen paden gebaand. Zo diepte hij dagboek-notities en recent opgedoken, ongepubliceerde brieven aan Verhaerens vrouw Marthe op. Met een noodzakelijke maar somtijds misschien wat vermoeiende intellectuele ernst schreef hij vervolgens een uitputtende chronologische biografie, waarin heel wat plaats wordt ingeruimd voor Verhaerens oeuvre en de receptie ervan. Een en ander wil hem af en toe heel ver leiden; dan overspoelen duizend details het grote verhaal. Servaes is helaas geen groot stilist, en om een monumentaal werk de nodige spankracht te geven, valt hij als schrijver iets te licht uit.

Dat doet niets af aan de encyclopedische waarde van deze Emile Verhaeren. Vlaams dichter voor Europa. De ondertitel geeft meteen aan dat Servaes zijn studieobject duidelijk positioneert als een Vlaming, die Europese roem vergaarde omdat hij in het Frans schreef. Verhaeren is zeker niet de enige die dit heeft gedaan: collega's als Maurice Maeterlinck, Georges Eekhoud of Max Elskamp (en tijdelijk ook Conscience en Buysse) - die hier uiteraard allen als nevenpersonages opduiken - horen in deze categorie thuis.

Uiteraard was ook de culturele elite in Brussel overwegend Franstalig. Heel wat Vlamingen schurkten zich er wetens en willens tegen aan.

Bij deze vorm van culturele overdracht speelde Verhaeren een hoofdrol. Hij was alomtegenwoordig in de salons, en publiceerde zijn verzen en kunstkritieken in zowat alle essentiële culturele tijdschriften, met een voorkeur voor de radicaal socialistische en de anarchistische. Door zijn activiteiten bij de kunstafdeling van het Brusselse Volkshuis leunde de dichter met de beroemde walrussnor aan bij de Belgische Werklieden-partij van Emile Vandervelde en Jules Destrée, maar hij trok ook de kaart van het vreedzame anarchisme.

Omgevallen boekenkast

Op het iconische groepsportret De lezing door Verhaeren, dat Théo Van Rysselberghe in 1903 stippelde, zien we de voorlezende dichter in het gezelschap van zijn vrienden, die tot de fine fleur van de cultuur behoren: de schilder Cross, schrijvers als Gide en Maeterlinck, bioloog Le Dantec. De criticus Fénéon, tevens notoir anarchist, leunt achterover tegen de schoorsteenmantel, met erop een sculptuur van Minne. Tussen Verhaerens vingers loopt de imaginaire nulmeridiaan van de schone kunsten.

Het is een hele klus om Verhaerens grillige parcours te volgen. Hij bereist heel Europa, woont op diverse adressen, ontmoet al wie een naam heeft. Dat levert tonnen wetenswaardigheden en (doorgaans onvertaalde) citaten op. Gelukkig werd Servaes' 'omgevallen boekenkast' voorzien van een duidelijke structuur, een massa noten en een register. Bovendien laat de auteur elk hoofdstuk volgen door de rubriek 'De twijfels van de biograaf', waarin hij rustig doorgaat met het plaatsen van vraagtekens en het uitdiepen van zijwegen - eigen notenapparaat inbegrepen - al zouden enkele onderwerpen die hierin aan bod komen, de eigenlijke biografie wat meer pit hebben gegeven. Van het goede is er dus net iets te veel, en dat maakt dat het boek wellicht vooral als naslagwerk zal gebruikt worden - een meeslepend relaas is het niet geworden.

Paul Servaes, Emile Verhaeren. Vlaams dichter voor Europa, Epo, 1.075p., 49,50 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234