Zondag 27/09/2020

Interview

Klimaatverandering stoppen voor de rechter? "Dit is een rechtszaak uit liefde"

Beeld © Joris Casaer

Klimaatzaak stapt naar de rechter om de overheid te dwingen maatregelen te nemen tegen de klimaatverandering. "Zo willen we onze planeet en onze kinderen behoeden voor verder onheil", aldus mede-initiatiefnemer Serge de Gheldere.

"Schuldig verzuim." In hun 'J'accuse' gisteravond in de Gentse Vooruit wonden de elf oprichters van Klimaatzaak er geen doekjes om. "De klimaatverandering is al vijftig jaar bezig", zegt klimaatambassadeur Serge de Gheldere. "Ondertussen is zo goed als iedereen doordrongen van de ernst van de zaak. Ook de verschillende regeringen van ons land beweren dat ze de klimaatverandering serieus nemen en dat ze maatregelen zullen treffen. Alleen is daar tot hiertoe weinig van te merken. Daarom hebben wij hen nu vier weken de tijd gegeven om in actie te schieten. Als ze daar niet op in wensen te gaan, zullen we niet anders kunnen dan hen begin volgend jaar dagvaarden. Via de rechter willen we hen verplichten om een klimaatwet te stemmen en eindelijk woorden in daden om te zetten."

Klimaatzaak haalde de mosterd bij de Nederlandse advocaat Roger Cox en bij de stichting Urgenda die, samen met meer dan 800 gewone Nederlanders, de Nederlandse staat voor de rechter sleept en zo probeert te bekomen dat de overheid maatregelen neemt om de burgers tegen de dreigende klimaatverandering te beschermen. "Een paar jaar geleden las ik het boek Revolutie met recht van Roger Cox", zegt de Gheldere. "Daarin beschrijft hij hoe klimaatverandering en olieschaarste de westerse samenleving ontwrichten en een bedreiging vormen voor de democratie en de mensenrechten. Volgens Cox zijn onze regeringen zich bewust van het klimaatprobleem en erkennen ze dat er ernstige gevolgen dreigen voor de mens en de natuur, maar slagen ze er niet in om maatregelen te nemen. Hij stelt dat we een beroep moeten doen op het recht als we ons willen redden. Met zijn boek brengt Cox in de praktijk wat de Amerikaanse klimaatwetenschapper James Hansen ooit opperde: 'Onze kinderen zouden een rechtszaak moeten beginnen om de toekomstige generaties te beschermen.' Dit is een rechtszaak uit liefde."

We hebben nog maar pas een nieuwe regering. Moet u haar niet eerst het voordeel van de twijfel gunnen?
Serge de Gheldere: "De regering heeft aangekondigd dat ze maatregelen wil nemen om klimaatverandering tegen te gaan, maar dat ze daarbij niet het risico wil lopen dat de competitiviteit in België wordt aangetast. Dan hou ik mijn hart vast, want dat wil zeggen dat ze zich tot het absolute minimum zal beperken. In 2007 en 2009 hebben de Europese lidstaten de 20-20-20-doelstellingen afgesproken: tegen 2020 moet de Europese Unie 20 procent energie besparen, 20 procent hernieuwbare energie opwekken en 20 procent minder CO2 uitstoten. België wou zijn steentje bijdragen door naar 13 procent hernieuwbare energie en 15 procent minder CO2 te streven. De eerste jaren kwam daar in de praktijk niet veel van terecht: we reduceerden onze CO2 met amper 0,4 procent per jaar. De laatste jaren gaat het iets beter, al is het niet duidelijk of dat door onze inspanningen komt, door het zachte weer of door het afkopen van emissierechten.

Het European Environmental Agency (EEA) in Kopenhagen heeft er alleszins geen goed oog in. Volgens dat milieuagentschap zit België niet op koers om de 20-20-20-doelstellingen te halen. Het bizarre is dat ons land sinds begin jaren negentig mee aan de basis ligt van alle grote klimaatconferenties die er geweest zijn, zoals Kopenhagen, Cancun en Durban. De alarmerende conclusie van die conferenties is: 'We moeten absoluut onder twee graden opwarming tegen 2100 blijven, anders wordt het écht gevaarlijk.' Op de klimaattop van 2010 in Cancun nam België samen met 193 andere landen mee initiatief om te streven naar 25 à 40 procent CO2-reductie tegen 2020, in plaats van 20 procent. Onze regeringsleiders zeggen dus zelf: 'We moeten ons nog veel harder inspannen, of we halen het niet.' Vervolgens laten ze alles op zijn beloop. Daarom vragen wij de rechter nu via Klimaatzaak om in te grijpen. We zijn met elf initiatiefnemers, maar iedereen die bezorgd is over de klimaatverandering kan op www.klimaatzaak.eu mede-eiser worden."

Beeld Joris Casaer

Valse keuzes

Heeft de regering dan geen punt dat we in tijden van crisis alles moeten inzetten op groei en jobs?
"De keuze tussen een competitieve industrie of een streng klimaatbeleid is vals. Regio's die fossiele brandstoffen links hebben laten liggen en zijn overgestapt op een lage CO2-economie, staan er beter voor dan wij. Met hun doorgedreven politiek van isolatie van woningen hebben ze lokale jobs gecreëerd en de energiefactuur drastisch verlaagd. Zij zijn mee met de nieuwe industriële revolutie, die fossiele brandstoffen inruilt voor hernieuwbare energie."

Bent u niet bang dat u de zaken op de spits zult drijven? Is het niet verstandiger om rustig met de overheid rond de tafel te gaan zitten?
"We zijn niet op zoek naar een vorm van compensatie; dit wordt geen frivole rechtszaak. We willen alleen via de rechter de overgang naar een lage CO2-conomie helpen vergemakkelijken. Wereldwijd zijn door de klimaatverandering nu al 400.000 mensen gestorven. De rapporten van het IPCC laten niets aan de verbeelding over: de schade zal de komende decennia toenemen. De effecten van de klimaatverandering die we nu zien - zoals de smeltende noordpoolijskap, de stijgende zeespiegel, mislukte oogsten en extreem weer - zijn het gevolg van onze CO2-uitstoot tot in de jaren tachtig. Sindsdien hebben we onze uitstoot verdubbeld, we mogen dus nog veel meer ellende verwachten. Het is net als bij asbest: als je dat inademt, duurt het dertig tot veertig jaar voor je er dodelijk ziek van kunt worden. Hoe lang heeft de asbestindustrie in ontkenning geleefd? Daar zijn ook rechtszaken voor nodig geweest."

Volgens Naomi Klein is twee graden een illusie en stevenen we af op minstens vier graden als we niet ingrijpen. Met ingrijpen bedoelt ze: ons economisch systeem moet op de schop.
"Ook instellingen zoals het IMF en de Wereldbank schetsen een verschrikkelijk toekomstscenario. Zelfs als we op 1 januari 2015 collectief besluiten om massaal onze verslaving aan fossiele brandstof af te bouwen, dan zullen we daar nog tientallen jaren voor nodig hebben. Want nagenoeg alles is afhankelijk van fossiele brandstof: onze producten, logistiek, voeding, kunststoffen, textiel... Klein heeft gelijk: we moeten een volledig nieuw systeem opbouwen, en daarom is het belangrijk dat onze overheden snel en ingrijpend handelen."

Is er de voorbije jaren dan helemaal niets gebeurd?
"Toch wel, het zou te cynisch en te gemakkelijk zijn om te zeggen dat er niets gebeurt, en ik wil de inspanningen van bedrijven en lokale overheden niet minimaliseren. Alleen volstaan ze niet om de uitdagingen waar we voor staan het hoofd te bieden. Ik ben er zeker van dat veel mensen op kabinetten en ministeries perfect inschatten hoe dramatisch de klimaatverandering is, maar ze raken niet vooruit omdat ze gevangen zitten in een complexe structuur. Een uitspraak van een rechter kan de overheid ertoe aanzetten een flinke sprong vooruit te maken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234