Maandag 09/12/2019

5 vragen Klimaattop

Klimaattop moet de Parijs-akkoorden eindelijk omzetten in daadkrachtig beleid. Maar zal dat wel lukken?

Deze betogers in Madrid wijzen naar de vleesindustrie als grootste boosdoener in de klimaatverandering. Beeld AFP

Vanaf vandaag zijn de ogen van de wereld twee weken gericht op Madrid, waar de 25ste VN-klimaatconferentie plaatsvindt. Wat staat daar op het spel?

1. Madrid? De top zou toch in Chili zijn?

Chili bood aan de organisatie op zich te nemen nadat de oorspronkelijk gastheer, Brazilië, een jaar geleden toch voor de eer had bedankt. Maar vanwege de gewelddadige protesten in de hoofdstad Santiago zag president Piñera zich genoodzaakt de top af te blazen. Spanje nam het stokje over – een logistieke ramp voor de pakweg 25.000 deelnemers, die halsoverkop nieuwe vliegtickets en hotelkamers moesten boeken. En voor een groep jonge klimaatactivisten die per zeilboot onderweg waren naar Zuid-Amerika. De zestienjarige Zweedse activiste Greta Thunberg, die ook per zeilboot de Atlantische Oceaan overgestoken was om de 25ste VN-klimaatconferentie (COP25) bij te wonen, kreeg van een snelle zeilboot een lift aangeboden naar Madrid.

2. Waar vergaderen die 25.000 mensen twee weken lang over?

Over hoe de rampzalige gevolgen van klimaatverandering kunnen worden afgewend. In Parijs maakten bijna alle landen vier jaar geleden de baanbrekende afspraak dat de temperatuurstijging op aarde beperkt moet blijven tot maximaal 2, zo mogelijk 1,5 graden. Maar in de uitvoering blijft men achter. De uitstoot van broeikasgassen neemt wereldwijd nog altijd toe in plaats van af: dit jaar stijgt de CO2-uitstoot nog met 1,5 procent. 

Uitgaande van de actieplannen van de 194 landen die het akkoord van Parijs hebben ondertekend, stevent de aarde aan het eind van deze eeuw af op een temperatuurstijging van 3,2 graden, bleek afgelopen week uit een VN-rapport. Met elk jaar dat de CO2-uitstoot nog stijgt, is méér actie nodig en blijft bovendien minder tijd over om het tij nog te keren. De VN waarschuwen voor ‘verregaande’ en zelfs ‘destructieve gevolgen’ als de landen hun klimaatambities niet snel opschroeven.

3. Wat zijn de hete hangijzers op de klimaattop?

Uiteindelijk draait het in Madrid vooral om geld. Al jaren woedt op de VN-klimaatjaarvergaderingen een strijd tussen arme en rijke landen. In 2009 hebben de rijke landen de arme landen vanaf 2020 100 miljard dollar (91 miljard euro) per jaar beloofd om zich beter te wapenen tegen de gevolgen van klimaatverandering én de schade daarvan te compenseren. Maar over een verdeelsleutel zijn nooit afspraken gemaakt. Die liggen politiek gevoelig. De rijke landen, en vooral de VS, zijn er als de dood voor dat ze juridisch en financieel aansprakelijk worden gesteld voor de schade die zij hebben veroorzaakt door decennialang fossiele brandstoffen op te stoken.

Daarnaast speelt in Madrid een ingewikkelde discussie over oude uitstootrechten die nog teruggaan tot het Kyoto-protocol, de voorganger van het Parijs-akkoord. Landen als Australië, Brazilië en Rusland willen hun uitstoot op papier verlagen door die oude rechten in te zetten. Daar zijn er nog miljarden van in omloop, een hoeveelheid die gelijkstaat aan de totale jaaruitstoot van heel Europa. De ambitieuzere landen willen koste wat kost voorkomen dat zulke oude rechten na 2020 (als het Kyoto-protocol afloopt en het Parijs-akkoord ingaat) nog mogen worden ingezet. Ze helpen de daadwerkelijke CO2-uitstoot immers op geen enkele manier omlaag te brengen.

VN-secretaris-generaal Antonio Guterres. De VN waarschuwen voor ‘verregaande’ en zelfs ‘destructieve gevolgen’ als de landen hun klimaatambities niet snel opschroeven. Beeld AP

4. Op wie moeten we letten?

De Nederlander Frans Timmermans, de kersverse Europese supercommissaris Klimaatzaken, zal in Madrid zijn podiumplek opeisen. Daarvoor zal hij een paar keer op en naar vliegen, want in Brussel presenteert hij ook zijn Green Deal: het doel van Europa om in 2050 het eerste klimaatneutrale continent te zijn.

De Nederlandse Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks) leidt in Madrid de klimaatdelegatie van het Europees Parlement. Dat deed donderdag nog een schepje op de klimaatplannen van de Commissie door een resolutie aan te nemen waarin de noodtoestand voor het klimaat werd uitgeroepen.

Alleen staatshoofden en regeringsleiders van landen die haast willen maken met een fossielvrije economie houden morgen een toespraak in Madrid. Dus wel de Canadese premier Justin Trudeau, maar geen president Trump, die de VS terugtrekt uit het Parijs-akkoord. Geen Braziliaanse president Bolsonaro, geen Poetin. In de kantlijn van de conferentie zullen de ogen weer gericht zijn op Greta Thunberg, met haar inmiddels befaamde felle speeches.

5. Kan deze klimaattop mislukken?

Niet echt. Op de conferentie, die tot 13 december duurt, zal vooral onderhandeld worden over concretere uitwerking van de afspraken uit het Parijs-akkoord en het ophogen van de nationale ambities. Landen zoals Rusland willen het liefst blijven doen wat ze al deden: zij hebben zulke lage doelen ingeleverd dat ze die makkelijk zullen halen. De ambitieuzere landen proberen hen ervan te overtuigen een stap verder te gaan. Maar een akkoord daarover staat niet op de agenda. Pas op de volgende klimaatconferentie, de COP26 in Glasgow, moeten daarover harde afspraken worden gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234