Donderdag 17/06/2021

'Klimaatslachtoffers denken dat God hen straft'

at te doen na een duizelingwekkende carrière in de business van uiterlijk vertoon? Soms levert het verkrampte toestanden op waarbij ex-missen en consorten plots Einstein, Flaubert of redder van de wereld moeten worden. Niet zo la Christensen. Eigenlijk leent ze haar fraaie verpakking nog altijd aan allerlei labels en modecampagnes. Ze opende in haar thuisstad New York een hippe Deense hebbedingenwinkel die vol planten en bloemen staat. Terloops bijna heeft ze haar eerste liefde, de fotografie, weer opgenomen. Ook is ze na jaren van hectisch transatlantisch heen-en-weergereis eindelijk nog eens naar haar roots in Peru teruggekeerd.

Daar, in het land van haar moeder, zag ze toestanden die de milieuvriend in haar, een erfenis van haar Deense vader, deden steigeren. Zodanig dat ze op de VN-klimaatconferentie in 2009 in 'haar' Kopenhagen meeliep in de manifestaties om de onderhandelaars tot meer actie aan te sporen. Er was daar toen zelfs sprake van het 'Helena-effect'. Christensens verschijning in een erotische videoclip indachtig, vroegen velen zich luidop af of de heren en vrouwen beleidsmakers misschien wél uit hun slaap en bijziendheid wakker zouden schieten mocht zij in adamskostuum de Baltische zee in springen.

Het is er niet van gekomen.

Maar uit alles blijkt dat Christensen zich wel degelijk met iedere vezel van haar lijf wil inzetten om te eisen iets aan de klimaatcrisis te doen.

"Ik raakte zo verveeld en gefrustreerd de laatste jaren. En bang ook", zegt Christensen. "Ik vind het oersaai om altijd maar naar hetzelfde verhaal te moeten luisteren terwijl de machthebbers blijven twijfelen om iets te doen aan de klimaatverandering. Ik ben hun getreuzel zo beu.

"Het is frustrerend omdat we weten dat we niet langer kunnen wachten op hen, terwijl zij de macht hebben echte verandering te organiseren. Ondertussen ben ik bang dat de massa zodanig murw raakt van altijd datzelfde verhaal dat ze compleet onverschillig wordt. Net nu we, in tijden van financiële crisis, meer dan ooit onze politici moeten aanporren en steunen om hun geblaat en gepraat om te zetten in actie. Wij hebben hen verkozen. Wij kunnen in onze eigen levens dingen veranderen. Maar hoe meer druk we op onze politici zetten, hoe meer zij zullen beseffen dat zij ook echt wel aan onze verwachtingen moeten voldoen. En dat is iets doen aan de meest dwingende crisis van vandaag, de klimaatcrisis."

Daarom trok u naar Peru om er klimaatslachtoffers op de gevoelige plaat vast te leggen?

Christensen: "Filmen en vastleggen wat voor tragedies zich nu al afspelen door de opwarming van de aarde is de beste manier om te voorkomen dat we hier in slaap vallen. Ik vind het prachtig dat ik dat als ambassadeur voor Oxfam kan doen. Voor veel mensen daar is klimaatverandering vandaag al een keiharde kwestie van overleven. Ik ben als kind regelmatig in Peru geweest omdat ik er familie heb. Maar pas enkele jaren geleden voelde ik me daar echt thuis.

"Het is onwaarschijnlijk wat ik er zie. De klimaatverandering slaat er zeer hard toe. Wanneer ik nu naar de Auzangate-gletsjer nabij Cusco in het zuiden tuur, dan zie ik enkel een wit dun streepje op de top van de berg. Niet lang geleden reikte het ijs nog tot helemaal beneden in de vallei. Peru heeft achttien gletsjers en die smelten in een onvoorstelbaar tempo. Tegen 2020 zouden ze helemaal weg zijn. Dat is niet gewoon een ecologisch verlies. Het is een zeer ernstige humanitaire ramp. Talloze mensen, hele families hangen van die gletsjers af voor drinkbaar water, voor landbouw en voedsel, om - met andere woorden - te leven."

De VS en Europa hebben het overgrote deel van de CO2 in de atmosfeer gepompt. Hoe kijken de Peruanen aan tegen wat nu in hun land gebeurt?

"Ze kunnen het niet plaatsen en reageren vanuit een religieuze reflex. Ze denken dat zij gestraft worden. De boeren in de bergen leven van hun gewassenteelt van de alpacawol die ze spinnen. Dat is onmogelijk aan het worden. Door de opwarming smelten de gletsjers, drogen de rivieren op en zijn de seizoenen niet meer te voorspellen, wat de landbouw stillegt. En de alpaca's (berglama's befaamd om hun zachte wol, BDB) vluchten weg. Het is alsof zij de rampen die eraan komen sneller aanvoelen dan wij.

"Ik ontmoette een vrouw, Elizabeth Ayma, die me vertelde dat de veranderingen in het milieu en het weer zo drastisch zijn dat haar gezin minder te eten heeft en minder producten kan verkopen om van te leven. Daardoor kan ze het schoolgeld van haar kinderen niet meer betalen en hun gezondheid gaat ook achteruit. Ze zei me dat ze er geen enkel idee van heeft wat de oorzaak van de veranderingen is. Zij zien dit als gruwelijk en vreemd. Niemand heeft dat daar sinds mensenheugnis zien gebeuren. Maar ze hebben geen besef van het proces van klimaatverandering dat zich voltrekt. Dus bidden ze omdat ze vrezen dat het straffen van God zijn.

"Wanneer wij hen vertelden dat het helemaal niet hun schuld is en hen het principe van de opwarming van de aarde uitlegden kreeg ik de indruk dat ze er nog meer kapot van zijn. Want voorheen konden ze nog aannemen ze zelf het tij konden keren als ze maar meer zouden bidden en de bodem beter zouden behandelen. Zodra ze weten dat het een probleem op wereldschaal is, voelen ze zich pas echt machteloos."

Is er iets dat ze alsnog zelf kunnen doen?

"Toch wel. Ik heb gezien hoe Oxfamprojecten beterschap brengen in Peru en in Nepal, waar ik ondertussen ook zag hoe het totaal onvoorspelbaar geworden weerpatroon levens vernielt. In de Antavallei in Peru worden vrouwen betaald om kleine bomen te planten in stukken grond die de regering ter beschikking stelt. Ze planten er duizenden, een voor een, omhuld met een plastic zak vol aarde. Elders, op boerderijen, laten ze bomen uitgroeien zodat die nadien in de bossen kunnen worden geplant. Ze kiezen inheemse boomsoorten die minder water opslorpen dan de eucalyptus die daar overal is aangeplant. Die bomen houden de uitgedroogde grond beter bijeen."

Zijn die aanpassingen voldoende?

"Ze zijn noodzakelijk en geven hoop. Maar de klimaatverandering is een globaal probleem dat lokaal niet kan worden weggewerkt. In Nepal was ik in Rampurwa, een dorpje in de zuidelijke Terai-regio. Ze weten er niet meer wat gedaan omdat er extreme droogte heerst wanneer het zou moeten regenen. En wanneer de regen dan komt is die zo vernielend dat het de weinige gewassen die geteeld zijn wegvaagt en de huizen onder water staan.

"Ik sprak er met huismoeders die echt bang zijn voor het leven van hun kinderen, voor hun toekomst. Die evoluties van meer hitte en op hol geslagen regenpatronen die mensenlevens kapotmaken tonen zo duidelijk hoe de klimaatverandering toeslaat. Maar net de mensen die echt iets kunnen doen, de politici, draaien bewust het hoofd weg. Zeer kwaad word ik daarvan."

U misschien, maar voor de gemiddelde westerling blijkt het allemaal heel erg ver van het eigen bed.

"Voor mij is het in ieder geval duidelijk dat het niet lang meer zal duren voor de klimaatverandering ook onze levens zal beginnen aantasten. Trouwens, dat is al bezig. Nu al, onder andere in de VS en Australië, nemen extreme droogte en extreme overstromingen, twee kenmerken van de opwarming van de aarde, toe. Voor zij die denken dat het allemaal wel meevalt, wil ik blijven meewerken aan manieren om hier te laten zien wat de effecten nu al zijn en de verhalen van de klimaatslachtoffers in de kijker te zetten. Het lijkt nu nog weinig tastbaar hier maar het klimaat kent geen grenzen.

"Wat nu in de armste landen al gebeurt komt onze richting uit. Door steeds meer mislukte oogsten is er bijvoorbeeld almaar meer impact op de lokale voedselzekerheid en de wereldwijde voedselproductie. De enorme uitdaging zal zijn om meer voedsel te kunnen produceren voor de toenemende bevolking maar toch minder broeikasgassen uit te stoten. En dat is maar één voorbeeld van de verreikende gevolgen op onze manieren van leven, produceren en consumeren. Dat zal drastisch moeten veranderen."

Ziet u klimaatmoeheid om u heen?

"Ik zie vooral hoe het trage proces om tot een klimaatakkoord te komen mensen dreigt te doen afhaken. Maar ik zie ook gewone mensen die hun levenswijze aanpassen. Ze gaan anders consumeren. Ze komen op straat om een doorbraak te eisen van bedrijven en overheden. En ik zie talloze organisaties, burgernetwerken, kleine landbouworganisaties en sociale bewegingen die zich inspannen om van onderen uit aan een ecologische toekomst te werken. Druk zetten op de politici en ook aan hen laten zien wat de armste landen nu al meemaken hoort daar absoluut bij."

Zullen de zoveelste VN-klimaatonderhandelingen die vandaag starten in Zuid-Afrika volgens u iets uithalen?

"In vergelijking met wat al misloopt is dat politiek proces zeer traag. We hebben dringend een eerlijk wereldwijd klimaatpact nodig maar het vertrouwen tussen ontwikkelingslanden en rijke industrielanden is zoek. Alleen door zelf ambitieuze CO2-reductiedoelstellingen na te streven en in te zetten op groene stroom en productieprocessen én door de beloofde centen voor klimaathulp te leveren kunnen de industrielanden dat herstellen.

"In Kopenhagen is door de rijke landen die de meest CO2 uitgestoten hebben 100 miljard dollar aan klimaathulp per jaar beloofd. Dat moet er echt komen om de klimaatslachtoffers te helpen en de ontwikkelingslanden de kans te bieden te groeien met een lage CO2-uitstoot. Er is van alles mogelijk. Taksen op scheepvaartbrandstof of opbrengsten van een financiële-transactietaks. Het is ook dringend tijd dat we ophouden de fossiele brandstoffen te subsidiëren."

Welke boodschap zou u als ooggetuige aan de onderhandelaars willen geven?

"Niet alleen dat we de klimaatslachtoffers moeten bijstaan omdat we het niet kunnen maken dat wij consumeren en zij de rekening betalen. Ik vind eerlijk gezegd ook dat wij veel kunnen leren van hen. In hun strijd om te overleven, die door de opwarming van de aarde veel heftiger is geworden, werken zij zeer goed samen. Dat heb ik in Nepal en Peru gezien. Om iets te bereiken op deze top moet de internationale gemeenschap hetzelfde doen."

Bent u zelf altijd milieubewust geweest? En is dat typisch Deens? Ook de Deense EU-commissaris voor Klimaatactie legt dit soort strijdvaardigheid aan de dag

"Door in Denemarken op te groeien ben ik automatisch opgegroeid met een milieubewuste levensstijl. Het gaat dan om zogenaamd kleine zaken zoals recyclage van afval. Ik hergebruik alles zoveel mogelijk, neem zo vaak mogelijk de fiets in plaats van de auto. Dat soort dingen. Het is nodig dat iedereen dat meer en meer gaat doen. Maar de verantwoordelijkheid en mogelijkheid om de zaken echt te veranderen liggen wel bij de machthebbers. Er is veel mogelijk. Zelfs sommige van de armste landen tonen nu zelf al op een geweldige manier hoe ze hernieuwbare energie kunnen gebruiken. Kijk maar naar de zonne-energie in India.

"Het klopt inderdaad dat Denemarken daar wel altijd een voorloper in is geweest, vooral op het vlak van hernieuwbare energie en duurzame productie. In het land van mijn moeder zie ik wel de vreselijke effecten van de opwarming van de aarde, maar in dat van mijn vader kun je zien hoe het anders kan en hoe de oplossingen echt werken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234