Zondag 09/08/2020

InterviewJos Delbeke

Klimaatexpert Jos Delbeke streng voor minister Demir: 'Vlaanderen lijkt België naar achteren te duwen’

Jos DelbekeBeeld ID HATIM KAGHAT

Een ‘groeistrategie die Europa voorgoed vergroent’. Zo kondigt kersvers Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen haar Green Deal aan. ‘Deze uitzonderlijke doorstart staat of valt met de financiering’, zegt Jos Delbeke, die jarenlang de architect van het Europese klimaatbeleid was.

De EU, die ooit begon als de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal,  verandert van spoor met de Green Deal die zonet is voorgesteld. Die strategie van de Commissie moet het landenblok tegen 2050 klimaatneutraal maken en het steeds snellere verlies aan biodiversiteit tegengaan. Driekwart van het wegvervoer dat moet verschuiven naar de binnenvaart of het spoor en een nieuwe kilometerheffing zijn maar enkele van de recepten. 

“Heel veel van wat ik en mijn medewerkers al jaren bepleiten, staat hier nu in”, zegt Jos Delbeke. De Belg was acht jaar directeur-generaal Klimaat bij de Commissie en wordt gezien als een wereldautoriteit in klimaatbeleid. Net zoals de Europese klimaatcommissaris Frans Timmermans reageert hij ondertussen schamper op Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA), die op de VN-klimaattop meldt niet zomaar te willen meedoen met de Green Deal.

Betekent dit plan dat Vlaanderen hoe dan ook naar meer ingrijpende maatregelen zal moeten?

“Dat is onvermijdelijk, zeker wat transport betreft. De Green deal voorziet een kader voor een kilometerheffing . Het is moeilijk denkbaar dat een centrale regio als Vlaanderen niet zou meedoen. De deal staat in  schril contrast met het ondermaatse klimaatplan dat Demir heeft neergelegd. Op de VN-klimaattop verklaart zij nu dat Vlaanderen vooral wil inzetten op maatregelen en niet op doelstellingen. Dat is oké als het beleid stevig genoeg is, maar dat blijkt niet zo. Die uitspraak, nota bene op de klimaattop, is dan ook pijnlijk. Vlaanderen lijkt België naar achteren te duwen.”

Maar valt er iets te winnen voor ons?

“Een gezondere leefomgeving en duizenden nieuwe jobs. Ook onze universiteiten en bedrijven ontwikkelen groene technologie, zoals waterstoftoepassingen, die kunnen meesurfen op de demarche van de Europese Investeringsbank, die de komende tien jaar duizend miljard euro vrijmaakt voor groene investeringen. De Green Deal biedt manieren om de economie van de toekomst versterkt en versneld te lanceren. Daar wil je toch bij zijn?”

Is dit nu echt een ‘totale ommezwaai’?

“Ja, want het gaat niet alleen om meer van hetzelfde. Dit gaat dieper én vooral breder door de landbouw, die het met veel minder mest en antibiotica zal moeten doen, transport, gebouwen, voedselproductie structureel aan te pakken en centenstromen te heroriënteren. Alles wordt vanaf nu vanuit de klimaathoek gestuurd. Ook is voorzien om deze transformatie sociaal rechtvaardig te maken.”

Daarvoor is er een overgangsfonds. Er was sprake van honderd miljard euro, maar dat bedrag staat niet meer in de tekst. Is de financiering het zwakste punt?

“Ja. Er is nieuwe technologie, maar ze is nog duur. En overheden zijn voor hun investeringen gebonden aan de Maastrichtnorm. De Europese Centrale Bank zal soepel moeten zijn.

“Een deel centen kan komen van de herziening van brandstofaccijnzen en de vele uitzonderingen daarop, zoals in de luchtvaart, en ook van de verstrenging van het emissiehandelssysteem. En nu gaat 40 procent van het EU-budget naar landbouw. Als je daar al een kwart van heroriënteert, spijs je het overgangsfonds met een tiende van het budget. Maar het is moeilijk, want de brexit slaat wel een gat in de begroting en verschillende landen zoals Duitsland en Nederland willen net besparen.”

Hoe garandeert een groener Europa dat het niet uit de markt wordt geduwd?

“Nu al zijn de helft van de uitstootrechten voor de energiesector en de zware industrie gratis. Maar als we de rest van de wereld niet meekrijgen, voorziet dit plan een CO2-taks aan de grenzen. Een puik idee, maar dat is technisch en politiek wel een uitdaging.”

Vandaag moet Charles Michel de regeringsleiders op één lijn krijgen. Maar Polen, Hongarije en Tsjechië verzetten zich tegen klimaatneutraliteit in 2050. Wat kan hij doen?

“Een formulering vinden die hen geruststelt over financiële steun voor de enorme investeringen die de steenkoollanden moeten doen. Eens die er is, is veel mogelijk. Zo zet Polen met de opbrengsten van de emissiehandel volop in op offshorewind in de Baltische zee. Er komen uiteraard stevige discussies. Maar het parlement steunt deze deal en Europa draait hoe dan ook de groene vijs aan. De ingeslagen weg is die van de groene economie. Dat is ook de weg die steeds meer bedrijven, burgers en lokale overheden inslaan. Vooral de regionale en nationale niveaus blijven achter.”

Ngo’s hekelen dat gas nog in de deal staat en dat een uitstootreductie van 50 tot 55 procent tegen 2030 wel hoger is dan de huidige 40 procent, maar niet hoog genoeg

“De Green Deal heeft het over gedecarboniseerd gas, wat alvast beter is dan gewoon gas. Als je scherpere uitstootreductie wil, kun je niet zonder. Want de realiteit is dat de uitbouw van de hernieuwbare energie, hoe snel die ook gaat, niet snel genoeg capaciteit kan uitbouwen. Tenzij je met meer kernenergie gaat werken, net nu verschillende landen die terugschroeven. Los van het feit dat dat zeer duur is en de problemen van veiligheid en afval niet zijn opgelost, denk ik niet dat Greenpeace dat wil.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234