Dinsdag 13/04/2021

Klim, neergang en afscheid van 'de beste tv-maker van Europa'

Totaal onverwacht verlaat Aimé Van Hecke, algemeen directeur televisie, de VRT. In 1996 binnengehaald als 'extern strateeg', werd Aimé Van Hecke de onbetwiste sterke man van de openbare omroep en de belangrijkste tv-persoonlijkheid van Vlaanderen. Onder zijn impuls en later onder zijn leiding behaalde de VRT de grootste successen, en bracht hij VTM in een diepe crisis. Maar zou het niet kunnen dat Aimé Van Hecke afscheid neemt van de VRT op een moment dat hij nog altijd op zijn top staat, maar hij wel al het einde ziet aan zijn state of grace?

Door Walter Pauli

"Ik heb het vanochtend pas vernomen." Elke VRT-topman zegt hetzelfde: allemaal vielen ze uit de lucht bij het concrete nieuws. In het mediawereldje was het natuurlijk niemand ontgaan dat Sanoma een headhunter had ingeschakeld om een opvolger voor de vorige topman te vinden.

Maar ineens draait de werkelijkheid sneller dan de geruchtenmolen. Uit drie overgebleven kandidaten komt de naam van Aimé Van Hecke naar voren en amper een halve week later is die overstap het media-event van het jaar: de topman van de openbare omroep stapt over naar een van de grootste private mediabedrijven.

Een insider: "Een drama voor 'het huis' is het. Bij de huidige VRT-top is er niemand van het kaliber van Aimé Van Hecke, niemand ook met zijn gezag en uitstraling naar de samenleving, de politiek incluis. Dit vertrek is veel erger voor de VRT dan het ontslag van Tony Mary. Mary was perfect vervangbaar. Goed, als gedelegeerd bestuurder deed hij wat hij moest doen: Van Hecke niet in de weg lopen. Mary voelde instinctmatig aan dat Van Hecke het meestal bij het rechte eind had en zijn beleid bestond erin om mogelijk te maken wat Van Hecke wenste. Een nieuwe Mary is relatief gemakkelijk te vinden: die man moet de brokken met de Vlaamse politiek weer lijmen en voorts vooral zijn directie niet hinderen. Maar een nieuwe Van Hecke? Een nieuwe sterke man die het allemaal zelf doet en het vaak ook nog het beste weet ook? Ik wens die headhunters bonne chance."

Vooral natuurlijk omdat de VRT zich van het ene negatieve nieuws naar het andere lijkt te slepen en omdat de jongste veranderingen - alweer veranderingen - belangrijke medewerkers doen besluiten om afscheid te nemen. Donnacoryfee Leen Demaré vertrok naar 4FM, maar volgens insiders had ze eigenlijk graag meegewerkt aan Voor de dag. Maar hoe ziet de toekomst van de radio eruit? Komt er een 'nauwere samenwerking' - een eufemisme voor 'synergie' - tussen radio en tv? Blijven Radio 1 en Klara nog aparte entiteiten? Een onduidelijke situatie leidt tot uitstel van beslissingen en dan nemen mensen hun eigen lot in handen.

Ook gisteren, een paar uur na het nieuws van Aimé Van Hecke, werd bekend dat programmamanager Henk Vermeulen de VRT verlaat voor The Entertainment Group. Vermeulen was de man achter Steracteur, sterartiest, 1 jaar gratis, De rode loper, Blokken, Quix, De tabel van Mendelejev, De thuisploeg, Vlaanderen sportland, De kijker van het jaar, 1000 zonnen & garnalen en Zomer 2006. Hij stond bekend als 'hét aanstormende talent van Eén'. Natuurlijk is het ontslag van Vermeulen geen gevolg van het ontslag van Van Hecke. Hij had zijn overstap al langer voorbereid en onderhandeld. Maar het wordt wel ervaren als symptomatisch van de sfeer bij de VRT: de gouden jaren beleven hun herfsttij.

Aimé Van Hecke zelf zal het niet meer meemaken. Zolang hij de VRT leidde, zelf of vanaf de zijlijn, heeft de openbare omroep een onwaarschijnlijk succesverhaal geschreven. Sindsdien vergapen vriend en vijand zich aan het geheim van Aimé Van Hecke.Wat maakt dat de man met de air van een filmster uit vervolgen tijden - soms lijkt hij op Clark Gable (het verzorgde snorretje, de zelfverzekerde blik), dan weer op Lee Van Cleef (de valse glimlach) - de laatste tien jaar de spilfiguur werd in de Vlaamse televisie? Wat is het geheim van de man die niet eens onterecht omschreven werd als 'de beste tv-marketeer van Europa'?

Wel, het begon met strikte wetenschappelijkheid.

Aimé Van Hecke belandde in 1996 definitief bij de VRT. Piet Van Roe, de grijze man die gisteren naast hem zat als gedelegeerd bestuurder ad interim, was in die tijd nethoofd televisie. Hij loodste de 36-jarige Aimé Van Hecke binnen als extern strateeg. En die kreeg binnen de kortste keren intern vreselijk veel macht.

Maar geef Van Roe maar eens ongelijk dat hij zozeer op het oordeel van Van Hecke leunde. De voorbije jaren waren de anni horribiles van de openbare omroep geweest, met de commerciële omroep VTM, die onder het leidende duo Mike Verdrengh en wijlen Guido Depraetere de openbare omroep doodkneep. VRT werd marktleider, inzake kijkcijfers, maar ook inhoudelijk: de BRT, vanaf 1991 de BRTN, staarde zich blind op VTM, wist niet wat te doen en was in verwarring. Mike en Guido, het gouden duo van VTM, gingen er prat op dat ze vanuit hun buikgevoel de televisie maakten waarvan de modale Vlaming pap lustte. Bij de VRT zaten zulke strategische natuurtalenten als 'de tweeling' niet.

Ook Aimé Van Hecke mist dat buikgevoel. Maar als een van de allereersten in tv-land stelde hij daar de wetenschappelijke benadering tegenover.

Deze oud-bladmanager van Het Volk en Het Nieuwsblad (1987-1990) had Van Roe bij de radio leren kennen, toen hij meewerkte aan de regionalisering van Radio 2. Van Roe neemt Van Hecke onder de arm om bij de televisie hetzelfde te doen als bij de radio: herprofileren, verbeteren.

Aimé Van Hecke compenseert zijn eventueel gebrek aan feeling door te zweren bij al de kennis die de toegepaste wetenschap hem aanreikt, zoals de resultaten van het marktonderzoek van het Censydiambureau, dat een panel van 1.200 mensen over televisie ondervroeg. "Maar vervolgens moet je hun inzichten natuurlijk implementeren", zou hij er later fijntjes aan toevoegen. En zo definieerde Aimé Van Hecke TV1 als het net van 'de spontane genieter', en werd wat later Canvas zou worden het net van 'de meerwaardezoeker' en 'de actieve ontdekker'. 'Meerwaardezoeker' is sindsdien een in Vlaanderen zo klassiek begrip geworden dat Aimé Van Hecke een term uit zijn betonnen taalgebruik heeft laten promoveren tot een Van Dalewaardig woord.

En hij heeft het geweldige geluk dat, in hetzelfde jaar 1996, toen hij officieel extern strateeg werd, de VRT een nieuwe gedelegeerd beheerder krijgt in de persoon van Bert De Graeve. Het is het meest daadkrachtige duo ooit dat de openbare omroep heeft geleid.

Censydiam en vooral zijn positieve resultaten maken van Van Hecke een geducht man. De term 'strateeg' intrigeert, zeker als blijkt dat zijn adviezen leiden tot succesvolle programma's, tot grotere marktaandelen van de VRT, tot een herstel van het vertrouwen, en al snel tot een algemene tegenaanval van de openbare omroep, tot een begin van vertwijfeling (en later regelrechte crisis) bij VTM. Wat deert het Van Hecke dat Censydiam in meer intellectuele kringen een negatieve bijklank krijgt: het 'marktonderzoek' dat de openbare omroep verplicht VTM-achtige programma's te maken. He couldn't care less. De BRTN, later de VRT, moet vooral succes boeken. Eind jaren negentig wordt hij 'de virtuele directeur' van de VRT genoemd: de Richelieu van de Reyerslaan. De man achter de schermen.

De kritiek pareert hij door te wijzen op de kwaliteit van zijn adviezen en van zijn werk. Al kan hij het nooit laten om te erkennen dat hij echt zo goed is, en dat hij als gevolg daarvan ook wel best erg invloedrijk is. In De Morgen verwoordde hij zijn positie ooit als volgt: "Mijn adviezen zijn gebaseerd op een studie van de markt, op onderzoek van kijkmotivaties en op analytisch inzicht. De VRT-directie is geneigd deze adviezen, indien ze logisch en strategisch gefundeerd zijn, om te zetten in concrete actieplannen. Is dat volledige carte blanche of ongelimiteerde beslissingsmacht? Helemaal niet. Ik kan enkel vaststellen dat door de jaren heen het overgrote aandeel van die gedane aanbevelingen nadien door de VRT ook in de praktijk werd omgezet. In die zin heb ik natuurlijk wel een invloed op de beslissingen. Maar dat is dan ook mijn opdracht."

Wat Aimé Van Hecke presteerde, was dan ook geniaal. Daar zijn, heel eerlijk, weinig andere woorden voor. We sommen op:

- Hij maakte van zenders sterke merken. Nergens was dat zo duidelijk als bij Canvas. Ooit refereerden intelligente Vlaamse kijkers nog aan Arte als ze wilden zeggen dat ze het liefst naar goede televisie keken voor intelligent volk. Sinds de lancering van Canvas is Arte haast uit het taalgebruik verdwenen. En Van Hecke deed dit door van Canvas vooral geen Arte te maken, maar een veel breder net. Dat had ook weer zijn beperkingen, getuige de slepende discussies over een cultuur- of een boekenprogramma. Van Hecke hield het been stijf, maar uiteindelijk was er wel Nachtwacht: nog altijd vrij breed van opzet, met een populaire presentator, maar ook met voldoende serieux om algemene waardering te krijgen bij... jawel, de meerwaardezoeker.

- Hij lanceerde het concept 'zondagavond' en dat is uniek in Europa. In zowat elk land denken ze nog altijd dat op zaterdagavond de strijd om de kijker wordt gevoerd. Zo niet in Vlaanderen. Recentelijk sleurde VTM Rob Van Oudenhoven mee in een crisis omdat hij klappen kreeg van TV1-monster De pappenheimers. Die evolutie was trouwens ingezet voor 1996, toen Uytterhoevens Morgen maandag een nationale hit werd. Maar Van Hecke heeft het concept in beton gegoten.

- Hij verlengde de primetime tot haast een hele avond. Vroeger was de piekperiode voor tv beperkt tot het blok tussen 20 en 22 uur. Nu begint dat al om halfzeven. Blokken trapt af, daarna komt Het journaal. Vroeger (Armand Pien!) kwam het weerbericht dan, nu de alltime classic Man bijt hond, plus vaak een wisselend spelprogramma. Pas dan volgt Het weer en weer een classic, de oersoap Thuis. Dan is er een wisselend programma - meestal een of ander realityding en vervolgens stemt omstreeks 22 uur half Vlaanderen af op De laatste show. Het was een zogenaamde horizontale programmering, een zender die werkte volgens een concept van gewapend beton. Jarenlang kwam VTM er niet door.

- Hij werkte met productiehuizen die hem betere kwaliteit leverden dan de VRT, volgens hem. Woestijnvis was zijn chouchou, en Wouter Vandenhaute werd ook een man met wie hij erg close was (al bekoelde dat toen Vandenhaute Belgacom 'adviseerde' bij het voetbalcontract). Het nadeel is evenwel dat Woestijnvis haast zo machtig is als de VRT zelf. Zij leveren Man bijt hond en De laatste show, twee van de dagelijkse sterkhouders van de VRT. Zij leverden ook het gros van de extra's, van In de gloria over Het eiland tot De parelvissers - en dan zijn we De XII werken of De mol al vergeten, en ga zo maar door.

- Hij werkt met vrienden. Van Hecke, ex-bladmanager van Het Nieuwsblad en Het Volk, is een vriend gebleven van de Vlaamse Uitgeversmaatschappij (VUM), nu Corelio. VUM-Corelio is aandeelhouder van Woestijnvis, zijn nieuwe gedelegeerd bestuurder Piet Van Roe was VUM-bestuurder, VUM-Corelio is nog altijd partner in de Vlaamse Audiovisuele Regie (VAR): die grote afspraken dateren uit de tijd nog voor Van Hecke directeur televisie werd, maar nu hij een sterke man is, zijn de banden niet losser geworden. Wel integendeel.

Maar alle succesverhalen zijn eindig. Van Hecke heeft altijd de last met zich meegesleept van een man waar het woord belangenvermenging om de zoveel maanden opdook. Het bedrijf dat geleid werd door zijn toenmalige echtgenote Reinhilde Mergits werkt ook voor de VRT en dat leidt tot kritiek. Zijn VUM-filiatie is dat ook. Het maakt hem tot een persoon rond wie voortdurend tegenspraak hangt. Als hij een relatie begint met Bettina Geysen, dan nethoofd van Eén, kost het Tony Mary moeite om Van Hecke ervan te overtuigen dat dit geen gezonde situatie is en dat Geysen moet verhuizen naar een andere functie. En ook nu ziet hij niet in, nu hij is overgestapt naar Sanoma, waarom Bettina Geysen hem niet zou opvolgen als de nummer één van de openbare televisiezenders. Dezelfde Bettina Geysen die wars van de onafhankelijkheid van de openbare omroep mee aan de politieke onderhandelingstafel in Lier zit.

Van Hecke zit aan zijn plafond - ook al wilde hij wel, het was duidelijk dat niet hij Tony Mary zou opvolgen. Hij zit ook aan het einde van zijn verhaal. VTM begint stilaan successen te boeken. (Een insider: "Jan Segers heeft zich bij VTM dezelfde luxe kunnen permitteren als Van Hecke destijds bij de VRT. Segers was de nummer één van Eyeworks, de nummer één van de VTM-leveranciers, en net zoals Van Hecke destijds de VRT analyseerde vanuit zijn 'externe' functie, heeft Segers dat ook gedaan bij VTM. En nu plukt hij daarvan de vruchten.")

De horizontale programmering keert zich stilaan tégen de VRT. Elke zender wedt op realityprogramma's: ze zijn onderling inwisselbaar, zelfs niet herkenbaar. En dus niet meer wervend voor de VRT. En dan was er de langdurende rel tussen de VRT en de Vlaamse politici. Van Hecke deed wat hij moest doen - hij heeft de nieuwe beheersovereenkomst onderhandeld, en hij deed dat verstandig, en kundig - maar het geknoei van Tony Mary heeft de VRT 'uitgeteerd', als een slepende ziekte waar men niet zomaar van herstelt. Bovendien hangt, als een dreigend zwaard van Damocles, een onderzoek van het Rekenhof boven de openbare omroep. Vandaar dat op alle echelons de broekriem wordt aangehaald: geen financiële uitspattingen meer. Dat komt niet alleen doordat in de nieuwe beheersovereenkomst de bomen niet meer tot in de hemel groeien, zoals voorheen, maar ook omdat het VRT-management de voorbije jaren niet echt spaarzaam was.

En 'ineens' is Aimé Van Hecke dus weg. Vier maanden heeft hij al onderhandeld - in de schaduw van Tony Mary, terwijl die met opgeheven sabel inhakte op wie hem voor de voeten liep. Van Hecke liep merkelijk minder kleerscheuren op.

"Het is de eindigheid van het VRT-model", zegt een topman in de Vlaamse media: "De openbare omroep die steeds weer geleid wordt door mensen uit de privésector. Als die een betere kans krijgen, vertrekken ze. Bert De Graeve vertrok naar Bekaert omdat het een promotie was, Christina Von Wackerbarth ging al snel naar Sanoma, en nu doet Aimé Van Hecke dat ook. Zo zijn privémanagers: ze zijn niet getrouwd met hun bedrijf, als ze zich kunnen verbeteren, doen ze het. Zou de openbare omroep niet eens eindelijk zoeken naar een absolute topper onder openbare managers?"

Dit vertrek is veel erger voor de VRT dan het ontslag van Tony Mary. Mary was perfect vervangbaar

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234