Woensdag 28/07/2021

Kliekjes en ruzies zetten de toon op chaotische handelstop in Genève

De belangrijkste partners in het WHO-overleg, de EU, de VS, Brazili�, India en Australi�, zonderden zich dagenlang met hun vijven af, tot ongenoegen van de Afrikaanse landen

Olav Velthuis

Transparantie was ver te zoeken bij de handelstop in Genève. En chaos was troef. Maar vanavond moeten nieuwe regels voor de wereldhandel in de steigers staan.

Onderhandelingen op de top deze week in Genève verliepen chaotisch, terwijl er zoveel op het spel stond. Ze hadden zich op het ergste voorbereid. Dranghekken stonden zwaar verankerd op straat, bewapende agenten hielden de wacht voor de poorten van de Wereldhandelsorganisatie (WHO) en politiebusjes konden uitrukken vanaf het parkeerterrein. De afgevaardigden van de 147 WHO-lidstaten, onder wie ongeveer dertig handelsministers, moesten langs een metaaldetector naar het bijna honderd jaar oude WHO-gebouw, gelegen in een negentiende-eeuws park aan het Meer van Genève. Oorspronkelijk moest daar voor gisterennacht klokslag twaalf uur een voorstel voor nieuwe internationale handelsregels klaar worden gestoomd. Later werd dat tijdstip verschoven naar vanavond 18 uur.

De andersglobalisten leek het deze keer weinig te interesseren. In de wijde omtrek was er geen activist te bekennen - een onopvallende protestactie van de internationale ontwikkelingsorganisatie Oxfam daargelaten.

De politieagenten hadden dan ook weinig te doen. En zij waren niet de enigen. Binnen zaten de tolk-vertalers zich in luie fauteuils te vervelen. Woensdagmiddag moesten ze bijna in actie komen toen een Afrikaanse handelsminister in een persconferentie zijn ongenoegen wilde spuien over het onderhandelingsproces, maar om onduidelijke redenen trok hij zich terug. En verder was het speculeren of de handelstop een succes zou worden, of, net als de vorige handelstop in Cancún, een mislukking.

Die vraag kon alleen beantwoord worden door de honderden afgevaardigden zelf, die dagenlang onderhandelden alsof hun leven ervan afhing. "Dit is een algemene handelstop op anabole steroïden", merkte een persvoorlichter lachend op.

Ondanks het feit dat er veel op het spel stond, verliepen de onderhandelingen chaotisch. Sommige afgevaardigden troffen elkaar in klein verband om coalities te smeden, anderen zaten juist vanwege tegenstrijdige belangen rond de tafel. Regels of afspraken leken er niet te zijn - behalve dan dat de onderhandelingen achter gesloten deuren plaatsvonden.

De onderhandelaars praatten informeel met elkaar, maar ook binnen een grote bijeenkomst van de algemene WHO-raad, waaraan ieder land deelnam. Door het bordje van hun land rechtop te zetten, gaven de onderhandelaars daar een teken als ze iets belangrijks te melden hadden. Zulke grote bijeenkomsten hebben vooral een ceremoniële functie. Dat een land en plein public zijn opstelling wijzigt, gebeurt zelden.

Wat het hele proces nog eens verder bemoeilijkte, was de flinterdunne scheidslijn tussen echt onderhandelen en wat WHO-directeur Supachai 'schaduwboksen' noemt: uit tactische overwegingen gevaarlijke dreigementen uiten aan de tegenpartij. Dan is het mythische overleg van de 'Groene Zaal', vernoemd naar de kleur die de privé-onderhandelingskamer van de WHO-directeur ooit zou hebben gehad, veel effectiever.

Verguisd is het overleg door WHO-critici, die vinden dat de Groene Zaal symbolisch is voor het gebrek aan transparantie binnen de WHO. Wie er in die zaal zijn, en wat er precies wordt besproken, blijft vaak gissen. De onderhandelaars zelf prijzen de Groene Kamer omdat er spijkers met koppen worden geslagen.

Alle ogen waren deze week evenwel gericht op de belangrijkste partners in het WHO-overleg: de EU, de VS, Brazilië, India en Australië. Die zonderden zich dagenlang met hun vijven af, tot groot ongenoegen van de Afrikaanse landen. "Wij worden buitengesloten", stelde handelsambassadeur Love Mtesa van Zambia. Maar Arancha Gonzalez, woordvoerster van eurocommissaris Pascal Lamy voor de handel, stelde dat "wij de Afrikaanse landen voortdurend op de hoogte hebben gehouden".

Tim Groser en Shotaro Oshima, de Nieuw-Zeelandse en Japanse handelsambassadeur, beide hoofdverantwoordelijk voor de onderhandelingen, namen alle bezwaren in overweging en kropen vervolgens achter de computer. Donderdagnacht moesten zij een document klaar hebben dat als uitgangspunt zou dienen voor de laatste 24 uur onderhandelen. "Veel te kort", stelde Phil Bloomer, handelsspecialist van Oxfam, die zelf niet tot het WHO-gebouw werd toegelaten. "Zo kunnen de arme landen niet doorgronden wat het voorstel voor hen betekent."

Uiteindelijk moesten de 147 WHO-landen gisteravond om middernacht niet 'ja' zeggen tegen het document. De deadline voor de goedkeuring van het akkoord werd verschoven naar vanavond, 18 uur.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234