Zaterdag 31/07/2021

Kleuren die geuren

Saul Leiter (1923-2013) spendeerde zijn hele leven aan reflecties. In spiegels, winkel-ramen, het hoofd van de kijker. 'Je voelt zijn foto's zo hard dat je ze bijna ruikt.'

Bij de beelden van Saul Leiter hoort muziek. Miles Davis, Sketches of Spain. Een viering van het trage, zachte leven.

Hij zei het zelf: "Om een carrière op te bouwen, om succesvol te zijn, moet je doorzetten. Je moet ambitieus zijn. Ik vind het veel leuker om een koffie te drinken, naar muziek te luisteren of te schilderen als ik daar zin in heb."

Saul Leiter was een poëet. Hij, de in Pittsburgh geboren zoon van een Talmoedisch geleerde, fotografeerde zestig jaar lang de straten van New York. Van East Village, de wijk waar hij woonde. Eerst in zwart en wit, daarna in rijke, gloeiende kleuren. Geel en rood, groen, blauw.

Hij knipte schoonheid uit het straatbeeld. Handen. De zijdeur van een taxi. Mist, regen, sneeuw. Spiegels en glas, reflecties beheersen zijn werk. Paraplu's. Hoeden. De eenzame mens in de grote stad.

In Through Boards gluurt hij door een smalle gleuf naar een witte slee. Het grootste deel van de foto is zwart, bovenaan een rode toets.

Taxi toont twee mannen in een wagen, onderweg naar vrouw of kroeg. Op de voorgrond een vaag, onduidelijk vlak.

Carol Brown is een schilderij zon- der verf, Gerhard Richter haast.

De impact van Saul Leiters foto's, schrijft Teju Cole in zijn nieuwe essaybundel Vertrouwde en vreemde dingen, komt altijd met een soort vertraging. Na de eerste blik duurt het even voor je weet waarover de foto gaat. "Sommige delen van zijn foto's zien eruit alsof ze met een snelle penseelveeg zijn aangebracht."

Hij, de colorist, de pionier in de kleurenfotografie, hij zag zichzelf in de eerste plaats als een schilder. Hij maakte lyrisch-abstracte composities. Tekende, beschilderde naaktfoto's van vriendinnen, stelde met Willem de Kooning tentoon. Bonnard, Rothko, Matisse, Vermeer, hun doeken openden zijn ogen.

Vals spook

Leerlingen worden meesters. Saul Leiter een inspiratiebron voor jonge fotografen.

Bruno Roels: "De liefde was direct en absoluut."

Sarah Eechaut: "Ik voel zijn beelden zo hard dat ik ze bijna ruik."

Bruno Roels: "Die beelden zijn oud, en het valse spook van nostalgie duikt dus onvermijdelijk op. Maar ze zijn tijdloos. De compositie en de manier waarop hij kleuren, volumes en vormen als lagen gebruikt, doorstaan de tijd moeiteloos."

Sarah Eechaut: "Al sinds mijn kindertijd vind ik de wereld soms te schoon om te kunnen verdragen. Ik kijk op zo'n intense manier naar de dingen dat mijn ogen er bijna letterlijk moe van worden. Ik las ooit dat Saul Leiter dit ook had."

Bruno Roels: "Als fotograaf ben ik ongelooflijk aangetrokken door het feit dat hij tot drie vierde van zijn beeld opoffert aan het zwart van een luifel. Wat een vrijheid. Wat een mogelijkheden."

Sarah Eechaut: "Mijn lievelingsfoto? Tanager Stairs. Die handen. Dat oor en die kraag. De eenvoud, de gevoeligheid, de textuur. Zo'n ontzettende kracht."

Late erkenning

Pas in 2006, na een leven in de schaduw die hij zo graag fotografeerde, en een overleven dankzij reportages voor modebladen als Harper's Bazaar en Vogue, kwamen Leiters kleurendia's weer aan het licht. Early Colors, een monografie uitgegeven door Steidl, bracht late erkenning, aandacht door pers, musea en galeries, een golf van nieuwe bewonderaars.

In 2011 ook een plaatsje in De Canvasconnectie, de allereerste. Maker Bertrand Lafontaine herinnert zich een genereuze, wijze man. Een ongelooflijke kijker. "Al was hij eerst slecht gehumeurd. De nacht voor onze komst had hij in een doos vol oude foto's zitten kijken, melancholie was het gevolg."

Twee jaar na de ontmoeting was Leiter dood. Nog eens drie jaar later bundelt het Antwerpse Fotomuseum, samen met onder meer Fifty One Fine Art Photography Gallery, zwart-wit- en kleurenfoto's, schetsboeken en schilderijen.

Leiter zou het allemaal best vinden. Hij was het eens met Georges Braque, voor wie kunst woordeloos moest blijven. "We moeten daar niet te veel over babbelen."

Gewoon kijken.

Ruiken desnoods.

En erna dansen op Miles Davis.

Saul Leiter - Retrospective, Fotomuseum, Antwerpen, 28/10 tot 29/1, fotomuseum.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234