Zaterdag 06/06/2020

Kleinzoon van Russische revolutionair wil bloed afstaan om DNA te vergelijken

Het wapen dat werd gebruikt voor een van de geruchtmakendste politieke moorden uit de geschiedenis verdween indertijd spoorloos uit een politiebureau in de Mexicaanse hoofdstad

Te koop: ijsbijl bevlekt met bloed van Trotski

Vijfenzestig jaar na de moord op de Russische revolutionair Trotski in Mexico-Stad duikt het moordwapen op. De eigenares wil alleen voor grof geld afstand doen van het pikhouweel, waarop bloedspatten van Trotski zouden zitten.

Mexico-Stad

de Volkskrant

Cees Zoon

Dit is het dan. Een stuk staal van een centimeter of dertig, aan de ene kant afgeslepen tot een scherpe punt, aan de andere niet minder scherp afgeplat dan een bijl, het geheel geplant op een even lang houten heft. Een piolet heet het in het Spaans, in het Nederlands een ijsbijl of pikhouweel. Zo'n ding dat alpinisten gebruiken om zich over een bevroren berg een weg omhoog te banen. Het bijzondere aan dit exemplaar is dat het niet is gebruikt voor het bedwingen van een berg, maar voor het tweede doel waarvoor het voorwerp zich bij uitstek leent: het doorklieven van een mensenhoofd.

Met deze ijsbijl is Leon Trotski, een van de vaders van de Russische Revolutie, op brute wijze naar de andere wereld gemept. Die moord werd gepleegd op 20 augustus 1940 in Mexico-Stad. Het tweede bijzondere aan dit piolet is dat het überhaupt nog blijkt te bestaan. Het wapen dat werd gebruikt voor een van de geruchtmakendste politieke moorden uit de geschiedenis verdween enkele maanden na de misdaad spoorloos uit de 'schatkamer' van een politiebureau in de Mexicaanse hoofdstad. Het lag daar te midden van de bewijsstukken uit andere grote zaken als pistolen, revolvers en messen. De enigen die toegang tot die zaal hadden, waren de plaatselijke dienders zelf.

Maar nu, enkele weken voor de herdenking van de 65ste verjaardag van de moord op Trotski, is de ijsbijl ineens weer boven water gekomen. En dat niet alleen, ze is zelfs te koop. Iedereen die een speciale voorkeur heeft voor het aanschaffen van lugubere historische voorwerpen kan een bod uitbrengen. Al heeft de eigenares van het moordwapen in eerste instantie een heel specifieke koper op het oog. Het houweel dat vele jaren geleden uit een politiebureau werd ontvreemd blijkt een eigenares te hebben, een rechtmatige eigenares, zoals ze zelf benadrukt. "Ik heb de piolet geërfd van mijn vader", zegt Ana Alicia Salas, een Mexicaanse dame van in de vijftig die de kost verdient met een klein taxibedrijfje in de asfaltjungle van Mexico-Stad. Vader was, het zal niet verbazen, commandant van de geheime politie ten tijde van de moord op de oprichter van het Rode Leger. "Mijn vader heeft de ijsbijl weggehaald uit de zaal met bewijsstukken op het politiebureau omdat hij dacht dat het veiliger was om het thuis te bewaren. Het is een historisch instrument. Ik heb er niet naar gezocht of het gekocht, maar het geërfd, het was simpelweg in het bezit van de familie", vertelt Salas.

Het vervaarlijke ding slingerde jaren rond ten huize Salas. De aandacht werd er pas op gevestigd toen Ana Alicia een inboedelverzekering wilde afsluiten. De inspecteur van de maatschappij merkte bij het horen van de geschiedenis van de ijsbijl op dat het verzekeren van zo'n historisch voorwerp al gauw een paar miljoen pesos zou kunnen kosten. De dame ging een licht op. Zij meldde zich bij het Trotski-museum. Dat is ondergebracht in het voormalige huis van de Rus, niets minder dan de plaats van de misdaad. Salas: "Begrijp mij goed, ik loop er niet mee te leuren, maar ik wil het graag verkopen aan het museum." Bij de bewakers van het erfgoed van de revolutionair werd Salas echter niet met open armen ontvangen. "Ja, die mevrouw heeft contact met ons opgenomen", bevestigt Carlos Ramirez, directeur van het museum en docent geschiedenis van de esthetica aan de Universiteit van Mexico. "Zij heeft geen prijs genoemd, maar gezegd: doe maar een bod." De directie van het museum peinst er niet over het te kopen. "Om te beginnen hebben we helemaal geen geld voor aankopen. Bovendien lijkt het ons niet ethisch om gestolen voorwerpen te kopen. Die mevrouw is wel de dochter van de politiecommissaris die het houweel heeft gestolen."

Ramirez weet niet eens zeker op het wel om het originele moordwapen gaat, want dat heeft hij nooit gezien. "Behalve op de foto die we hier in het museum hebben." Hij beent door de zaal naar de wand in de hoek: de foto toont een politieman met gleufhoed die omringd door collega's de ijsbijl triomfantelijk voor de camera omhooghoudt. De directeur is te rade gegaan bij de trouwste steunpilaar van het museum, Sebastian Volkov, geboren Sieva Volkov, de kleinzoon van Leon Trotski, die sinds de zelfmoord van zijn moeder Zina in 1939 bij zijn grootouders in huis woonde. De inmiddels 79-jarige Volkov, die nog altijd in Mexico-Stad woont, zegt diep verontwaardigd te zijn over het onkiese voorstel geld op tafel te leggen voor het wapen waarmee zijn grootvader de schedel is ingeslagen. "Een zo sinister voorwerp kopen interesseert ons absoluut niet. Het is simpele handelswaar geworden, die mevrouw wil er veel geld aan verdienen. Ik heb voorgesteld dat ze het schenkt aan het museum, maar dat weigert ze", zegt Volkov.

De moordenaar kwam indertijd het zwaarbewaakte huis binnen als de verloofde van de zus van de secretaresse, als een ver familielid dus. Hij deed zich voor als een geëngageerde Belgische journalist met de naam Jacques Monard, die zijn ideologische meester een net geschreven artikel wilde voorleggen. De meester zette zich aan het bureau om de tekst te lezen, de nepjournalist keek over zijn schouder mee en haalde vervolgens de ijsbijl te voorschijn. Dat kliefde hij diep in het hoofd van de nietsvermoedende gastheer. Een dag later overleed Leon Trotski in een ziekenhuis in Mexico-Stad aan zijn verwondingen. Het was een tot in detail voorbereide politieke moord, uitgevoerd in opdracht van een groot specialist in het genre: Jozef Stalin.

Leon Trotski, die samen met Lenin de Russische Revolutie van 1917 gestalte gaf, verloor na de dood van Lenin in 1924 de strijd om de macht met Stalin. Hij werd achtereenvolgens uit het politbureau, uit de partij en uit het land gezet en tijdens de showprocessen begin jaren dertig veroordeeld wegens verraad en samenzwering. Na omzwervingen door Europa kreeg Trotski in 1937 asiel in Mexico, op voorspraak van het communistische kunstenaarsduo Diego Rivera en Frida Kahlo. Maar de lange arm van Stalin reikte over de Atlantische Oceaan.

Op het opgedoken moordwapen zitten vlekken die volgens eigenares Ana Alicia Salas bloed van Trotski zijn. "Ik ben bereid materiaal te geven voor een dna-test', zegt kleinzoon Volkov. 'Maar alleen op voorwaarde dat de ijsbijl eerst aan het museum wordt gedoneerd." Een voorwaarde waarmee Salas weigert in te stemmen. Van de Mexicaanse politie is in de zaak van het gestolen piolet tot op heden niets vernomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234