Woensdag 28/07/2021

Kleinschalig is leuker

Vlaanderen raakt langzaam maar zeker in de ban van huiskamerconcerten

Er weerklinkt al geruime tijd gemor onder muziekliefhebbers: concerten worden te duur, festivals te groot. Maar buiten het gezichtsveld van de media komt stilaan een tegenbeweging op gang. Het toenemende succes van huiskamerconcerten wijst erop dat zowel publiek als artiesten toe zijn aan een schaalverkleining. Want gedijt muziek niet het best op plekken waar je de muzikant nog in de ogen kunt kijken?

Door Dirk Steenhaut

Een gastheer of -vrouw die een zanger bij hem of haar thuis uitnodigt om er op te treden voor een publiek van vrienden en kennissen, het is een eeuwenoud gebruik dat dezer dagen een revival beleeft. Het principe is even eenvoudig als goedkoop, want artiesten die bereid zijn in iemands leefruimte hun kunsten te tonen aan een klein aantal toeschouwers tegen een bescheiden vergoeding, vind je makkelijker dan je denkt.

Huiskamerconcerten zijn democratisch en laagdrempelig: de toegangsprijs ligt doorgaans niet hoger dan 5 à 7 euro en dichter bij een artiest en zijn schep- ping kun je nauwelijks komen. Als toeschouwer ben je dus getuige van een sfeervolle én exclusieve avond en zit je als het ware bij de muzikant op schoot. Bovendien kun je hem na zijn optreden probleemloos aanspreken. Anders dan in het gewone concertcircuit is er immers geen barrière tussen toeschouwer en artiest, al dient de laatstgenoemde wel bereid te zijn zich kwetsbaar op te stellen. Zo moet hij zijn muziek ten gehore brengen zonder versterking (of slechts met behulp van een elementaire PA) en kan hij zijn eventuele zwakheden of onvolkomenheden nergens mee camoufleren. In zo'n context valt iedere fout onmiddellijk op en vallen minder goede muzikanten genadeloos door de mand.

Een huiskamerpubliek bestaat bijna altijd uit fanatieke muziekliefhebbers. Het is kritisch, maar beseft tegelijk dat het getuige is van iets unieks en toont dus warmte, respect en, vooral, luisterbereidheid. In een kleine ruimte gaan vermaak en ontroering hand in hand en komt zelfs verstilde, breekbare muziek prima tot haar recht. In clubs of zalen daarentegen worden rustige nummers al te vaak overstemd door het geroezemoes van de aanwezigen.

Nogal wat artiesten vinden het bevrijdend voor een kleine groep mensen te kunnen spelen. In een intimistische sfeer is het makkelijker de aandacht van de toeschouwer vast te houden. Maar huiskamerconcerten hebben, door hun informele karakter, ook een laboratoriumfunctie: ze laten de performer toe zich eens te manifesteren in een andere context dan de gebruikelijke, er is ruimte voor improvisatie en de impact van een spontane inval valt meteen van het publiek af te lezen. Voor een muzikant die eens iets nieuws wil uitproberen zonder dat hij bang hoeft te zijn voor veel volk op zijn bek te gaan, is een huiskamer de ideale biotoop.

Hoewel de concerten doorgaans akoestisch en dus vrij rustig zijn, weerspiegelen ze de doe-het-zelfattitude van de punkbeweging.Want eigenlijk kan iedereen met een minimum aan organisatorisch talent een huiskameroptreden op poten zetten. Dat verklaart wellicht waarom de meeste initiatieven, zeker in Vlaanderen, onafhankelijk van elkaar zijn ontstaan. Agenten of promotoren kom je in het circuit voorlopig nauwelijks tegen: alles staat of valt met persoonlijke relaties, al beginnen meer en meer gastheren en gastvrouwen elkaar te vinden en, waar mogelijk, samenwerkingsverbanden te smeden.

In de VS zijn living room concerts al geruime tijd een succes. Je vindt er zelfs artiesten die uitsluitend van dit soort optredens leven, en ook in Duitsland en Spanje is het fenomeen intussen aardig populair. Vooral dertigplussers, die zich niet langer thuis voelen in lawaaierige en rokerige clubs, blijken de formule aantrekkelijk te vinden.

Een van de pioniers van het woonkamergebeuren in de Benelux is zanger en liedjesschrijver Rick Treffers, van wie met Het heeft niets met jou te maken zopas een puike Nederlandstalige rockplaat uitkwam. "Ik ben er in Nederland al eind 2002 mee begonnen", vertelt hij. "Het idee is op een zeer organische wijze ontstaan. Op een dag zat ik thuis op de bank wat te spelen en dacht ik: 'Wat jammer dat niemand dit kan horen.' Zo kwam ik op het idee mensen uit te nodigen en van mijn eigen naar andermans huiskamer was niet zo'n grote stap. Ik geef toe dat ik een beetje gefrustreerd was: het Nederlandse club- en zaalpubliek heeft de ergerlijke gewoonte voortdurend door de muziek heen te praten, terwijl in een kleine ruimte iedereen haast vanzelfsprekend stil is en luistert. Ik hoor wel eens van artiesten dat ze huiskameroptredens eng en intimiderend vinden, omdat ze als het ware in hun nakie staan. Maar ze krijgen er veel warmte en inspiratie voor in de plaats.

"Sinds kort heb ik mijn Live in the Livingformule in een vaste vorm gegoten: iedere avond krijg je drie songwriters die elk een kwartier spelen. Hetzelfde doen ze nog eens na de pauze. Dat geeft een dynamiek die zeer goed werkt. Adverteren doen we niet, we zijn afhankelijk van mond-tot-mondreclame. Plaatsen en data van de optredens worden enkel via het internet bekendgemaakt en we werken uitsluitend met onlinereserveringen. Er is geen gastenlijst, iedereen betaalt 15 euro, drankjes inbegrepen, en al het geld gaat naar de artiesten en de catering. Maar de sfeer is altijd bijzonder. Je zou kunnen zeggen dat op onze concerten een kwaliteitskeurmerk rust. Dat heeft ook al gevestigde artiesten zoals Spinvis of Henk Hofstede van The Nits over de streep getrokken. Het directe contact met de toeschouwers, gemiddeld zo'n veertig per avond, draagt er overigens toe bij dat de muzikanten na afloop meer platen verkopen. Ik overweeg nu met agenten in zee te gaan, zodat we het circuit verder kunnen professionaliseren."

Dat is ook de leus van Koen en Sofie Dooms, die in een prachtig herenhuis in hartje Brussel al enkele memorabele optredens lieten plaatsvinden. "Het begon met Bherman, een bevriende singer-songwriter, die ons uitnodigde op zijn jongste cd-presentatie in Gent", zegt Koen. "Helaas had ik bij een skiongeluk toen net mijn been gebroken en moest ik verstek laten gaan. 'Dan kom ik zélf wel met mijn groep naar je toe', reageerde Bherman. Hij hield woord, het werd een fantastische avond en zo kregen we de smaak te pakken. De jongste maanden hadden we ook The Go Find, het Deense duo Murder en de Amerikaanse Rivulets op bezoek. We kunnen een tachtigtal mensen ontvangen, maar hebben zeker geen commerciële ambities. We hechten vooral belang aan een vriendschappelijke sfeer en willen onze optredens goedkoop en kleinschalig houden. Geen reclame dus. Wel hebben gewoon een lijst van geïnteresseerden die via e-mail onze nieuwsbrief krijgen en als eersten plaatsen kunnen reserveren. Naast concerten hebben we ook al eens een dansvoorstelling gebracht. De kruisbestuiving tussen verscheidene kunstdisciplines vind ik wel boeiend. En de vibe is in geen enkel opzicht te vergelijken met die in een club of theater."

Piet Cox en zijn gezin zijn de drijvende krachten achter de Antwerpse vzw Amper Elders. "Een vriend die als boekingsagent met Zuid-Afrikaanse artiesten werkte, vroeg me ooit of ik een van zijn artiesten een poosje onderdak kon geven. Ja dus, en op een dag stelde die man voor om, als tegenprestatie, in ons huis een optreden te verzorgen. Dat liep lekker en van toen af kregen we regelmatig aanbiedingen van muzikanten, dichters, theatermakers of cabaretiers. We organiseren nu een evenement per maand. Alle genres zijn welkom, het enige waar we op letten, is dat de groepen niet al te luidruchtig zijn. We willen geen heibel met de buren. Sociaal en laagdrempelig zijn voor ons sleutelwoorden. Daarom is de toegang tot onze activiteiten gratis. De artiesten worden in principe niet betaald, maar na het concert gaan we wel met de hoed rond, wat hen tot 150 euro kan opleveren. Zelf werken we niet met reservaties: op tijd komen is de boodschap. Toevallig wonen we in een wijk waar nogal wat kunstenaars actief zijn en om die met elkaar en hun buren in contact te brengen hebben we ook het project 'Buurt in de kijker' opgezet. Een aangename manier om je kunsten te tonen en tegelijk je naasten beter te leren kennen."

Toch zijn het niet alleen particulieren die kleinschalige activiteiten op touw zetten. Ook culturele centra zoals De Ster in Willebroek, Belgica in Dendermonde of 't Blikveld in Bonheiden hebben de charme van de huiskamer ontdekt. "In onze gemeente organiseren we al een poosje klassieke concerten in de Sint-Antoniuskerk", vertelt Ben Helsen, cultuurfunctionaris van Edegem. "Daarmee bereiken we helaas niet iedereen en daarom gebruiken we nu salonoptredens als opstapje, want door hun informele, ongedwongen sfeer lokken die een ander publiek. De musici spelen onbezoldigd, maar de toeschouwer wordt wel uitgenodigd om een vrijwillige bijdrage te leveren. Zo kunnen we tenminste de elementaire onkosten betalen. Eigenlijk zien we onze huiskamerreeks als een lokaas of promotiemiddel voor de grotere concerten, dus voeren we er ook actief publiciteit voor. Maar we doen er wel alles aan om de privacy van de gastheer of -vrouw te beschermen. Pas als je online reserveert, kom je te weten waar de activiteit precies plaatsvindt."

"In huiskamers spelen is een vorm van masochisme, maar zodra je over die mentale drempel heen bent, is het het allerfijnste wat er bestaat. Een goudmijn kun je het zeker niet noemen, maar het verrijkt je in andere opzichten. Het helpt je voeling te houden met het pure van je creatie. En ook al speel ik graag in zaaltjes, ik ben zeker niet van plan de huiskamers los te laten. Ik heb er nog nooit een negatieve ervaring mee gehad. Alleen vind ik het jammer dat je je er niet echt kunt afsluiten na een optreden. Je wordt meteen aangeklampt. Terwijl, als ik me helemaal heb gegeven, kost het me doorgaans toch een halfuur om weer tot mezelf te komen. Muziekmaken is nu eenmaal een intense vorm van communicatie."

Ook Pascal Deweze, bekend van Metal Molly en Sukilove, houdt van huiskamershows. "Een tijd geleden speelde ik in Gent, in het vroegere huis van Danny Mommens en Els Pynoo van Vive la Fête. Het was er overvol en supergezellig, Rock Werchter in zakformaat", grinnikt hij. "Maar je hebt wel rechtstreeks contact met de toeschouwer. Als ik met Sukilove op een festival sta voor tweeduizend man, ervaar ik dat als veel afstandelijker. In een woonkamer speel je nog echt voor je plezier en om de artistieke uitdaging. Het is beangstigend en spannend tegelijk. Toch doe ik het slechts af en toe, gewoon omdat ik het me financieel niet kan veroorloven. Niet dat ik onredelijk hoge gages vraag, hoor, maar een eervol minimum lijkt me toch niet overdreven."

"Het blijft inderdaad een low budget onderneming", zegt singer-songwriter Bherman. "Je mag niet te veel eisen stellen, maar de sfeer is altijd apart. Je kunt er terecht met een akoestische gitaar op momenten dat je band niet beschikbaar is en je speelt er al eens een rare cover of een verzoekje. Ach, zie het gewoon als een parallel circuit dat ervoor zorgt dat je als artiest bezig kunt blijven."

Singer-songwriter Chantal Acda:

In huiskamers spelen is een vorm van masochisme, maar zodra je over die mentale drempel heen bent, is het het allerfijnste wat er bestaat. Een goudmijn kun je het zeker niet noemen, maar het verrijkt je in andere opzichten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234