Zondag 20/06/2021

Kleine rechtzetting, grote dank

Geert van Istendael

In De Morgen Boeken van 29 maart, blz. 17, geeft Patrick de Rynck, schrijvend over Griekse en Latijnse klassieken, commentaar bij een krantenstuk waarin ik het had over het Finse nationale epos, de Kalevala (DM 09/03). Zeer vereerd, zou ik zeggen, ware het niet dat Patrick de Ryck mijn woorden lichtjes verandert en er iets aan toevoegt, waardoor ze vatbaar zijn voor verkeerde interpretatie. Ook stelt hij een paar vragen die misschien retorisch bedoeld waren, maar die ik desalniettemin wil beantwoorden.

De Rynck schrijft:

"Welke van de nu herdrukte vertalingen moet u lezen waardoor u van Homerus meer zult weten dan pakweg Geert van Istendael? Die beweerde op 9 maart in deze krant dat "in de laatste zang (sc. van de Ilias) een verkoolde en uitgemoorde stad wordt achtergelaten". De Ilias eindigt met de begrafenis van Hektor, niet met het bloed van Troje. Er wordt wat geschreven over de klassieken, zonder dat de babbelaars de teksten (uit)gelezen hebben, laat staan een bijdetijdse beschouwing over wat de Ilias nog meer is dan "wreedheden, moord en doodslag" (Gerbrandy biedt hier uitkomst). Een erfenis van het snobisme, waarvan ik dacht dat we het stilaan achter ons hadden gelaten? Een verlate vadermoord?"

De laatste zang van de Ilias behandelt inderdaad Hektors begrafenis. De ondergang van Troje wordt beschreven in Vergilius' Aeneis, tweede boek. Dichter mis, epos mis, afdeling mis. Drie keer op rij fout, Van Istendael, dat is een dikke onvoldoende voor Grieks. Op dat punt heeft De Rynck gelijk.

En voor de rest?

Op geen enkel moment heb ik het over de laatste zang van de Ilias, zoals De Rynck het beweert, ik heb het alleen over de laatste zang van de Kalevala, dat Finse heldendicht. Merk op dat de lezer uit de tekst van De Rynck nergens kan afleiden dat ik het wel eens iets anders dan de Ilias zou kunnen bedoelen. Maar oordeelt u zelf aan de hand van het oorspronkelijke citaat:

"En in de laatste zang wordt geen verkoolde en uitgemoorde stad achtergelaten, als bij Homerus, maar de kunst om liederen te zingen."

En wat doet Patrick de Rynck? Hij voegt tussen haakjes achter het woord zang "sc. van de Ilias" toe; sc. staat voor scilicet, dat betekent 'namelijk' of ook wel 'als u het precies wilt weten'. Bovendien citeert hij niet helemaal correct. Hij vervangt 'geen' door 'een' en wijzigt de woordvolgorde. Dat stelt hem in staat de rest van de zin weg te laten en ook daardoor wordt de valse indruk gewekt dat ik de laatste zang van de Ilias bedoel en niet die van de Kalevala. Nu zijn er twee mogelijkheden. Of Patrick de Rynck heeft mijn zin niet nauwkeurig gelezen, maar waar gaan we naartoe als zelfs mensen die zich bezighouden met klassieke filologie slordig beginnen om te gaan met teksten. Of hij heeft me willen beschadigen, maar die veronderstelling mag ik met goed fatsoen niet aannemen.

Ik heb grote lappen van de Ilias gelezen, in het Grieks, op school, en later de rest in vertaling. Ik weet dus ook wel dat er veel meer is dan alleen geweld. Maar toch, in de tweede zang al wordt opgeroepen tot strijd, derde zang, tweekamp, vierde zang, strijd, vijfde zang, enig moorden, zesde zang begint met vechten, in de zevende en achtste zang en vervolgens van elf tot en met achttien kletteren de wapens, in zang tien wordt gemoord, in zang tweeëntwintig is er een tweekamp, in de laatste twee zangen houdt het op, maar dat is logisch, er moeten dringend een paar helden begraven worden. De grondslag van onze poëzie is volgezogen met bloed. Ik vind het nuttig daarover na te denken.

Wat de vraag betreft naar het snobisme dat we achter ons hadden gelaten, die begrijp ik niet goed. Wie zijn die 'ons'? Ik voor mijn part sta er steeds opnieuw met verbazing naar te kijken hoe telkens weer nieuwsoortige snobs opduiken.

De vraag over een verlate vadermoord kan ik glimlachend van tafel vegen. Mijn goede vriend Benno Barnard en ik hebben de afspraak gemaakt dat hij een onderbewustzijn heeft en ik niet. Zo verdeel je het literaire werk eerlijk en in het dagelijkse leven is het ook erg praktisch. Ik hoef lekker niet te geloven in al dat freudiaanse gedoe. Maar terzake, die vadermoord.

Eén. Patrick de Rynck, wilt u mijn lieve vader hier eens buiten laten?

Twee. Indien ik de vraag wat minder letterlijk moet opvatten, kan ik meedelen dat de eerwaarde heer die mij de Ilias verklaarde een van de beste leraren is geweest die ik ooit had. Hij wees op de grote muzikaliteit van de verzen en op de spanning tussen metrum en ritme. Hij lichtte metaforen en tradities toe. Zijn lessen muntten uit door helderheid en aandacht voor details. Hij heeft mijn belangstelling voor poëzie niet weinig aangewakkerd. Op een wat vreemde manier biedt Patrick de Rynck mij hier de gelegenheid om die leraar, zij het laat, uitvoerig te danken. Ik hoop nu maar dat de man deze krant te lezen krijgt.DINSDAG: DE COLUMN VAN LEO DE HAES

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234