Vrijdag 13/12/2019

Kleine landen, kleine politici

De angst om door buitenlanders onder de voet te worden gelopen en door externe krachten te worden gedomineerd, is des te groter in de kleinere landen, waar de politici bijzonder onmachtig lijken te zijn

Ian Buruma hekelt de zelfvoldaan-heid van Nederland, Zwitserland en België

@5 INFO Opinie:Ian Buruma is hoogleraar democratie, mensenrechten en journalistiek aan het New Yorkse Bard College. Zijn nieuwste boek heet Murder in Amsterdam: The Death of Theo van Gogh and the Limits of Tolerance.@4 DROP 2 OPINIE:De kleine democratieën van West-Europa mogen zich doorgaans heel gelukkig prijzen. Landen als Nederland, België en Zwitserland zijn vrijer en welvarender dan de meeste andere landen en hebben maar weinig om zich het hoofd over te breken. Vandaar ook dat ze minder in het wereldnieuws komen dan, pakweg, Afghanistan of Kosovo. Toch hebben de drie landen de laatste tijd meermaals het nieuws gehaald, en niet altijd in positieve zin.

Momenteel is de Zwitserse Volkspartij van Christoph Blocher de grootste politieke formatie van Zwitserland. De partijpropaganda windt er geen doekjes om. Op een affiche zien we hoe drie witte schapen een zwart schaap van de Zwitserse vlag trappen. En in een promotievideo wisselen de beelden van junkies en moslimvrouwen met een hoofddoek en de idyllische plaatjes van Alpenlandschappen en efficiënte banken, met het Zwitserland van de Volkspartij, zeg maar, elkaar af.

Het Vlaams Belang, de Vlaamse nationalistische partij, is dan wel niet de grootste partij van België, maar doet het toch uitstekend in de lokale verkiezingen. Net zoals de Zwitserse Volkspartij teert het Vlaams Belang op de haatgevoelens tegen immigranten - en dan vooral tegen de moslims -, tegen de Europese Unie en, uiteraard, tegen de Franstalige Walen van wie de Vlaamse nationalisten zich willen afscheiden. En dat laatste vormt een ernstige bedreiging voor het voortbestaan van België.

De Nederlandse regering ten slotte wordt nog altijd grotendeels geleid door de gematigde christen-democraten, maar ook daar wint het rechtse populisme flink aan belang. De Vrijheidspartij van Geert Wilders wil de Koran verbieden, de moslimimmigratie een halt toeroepen en delinquenten van vreemde origine het Nederlandse staatsburgerschap afnemen. De nieuwe 'Trots op Nederland'-beweging, geleid door Rita Verdonk, gewezen minister van Integratie, staat dan weer voor een ietwat fatsoenlijker versie van die harde lijn.

Die partijen en bewegingen delen het gevoel dat de progressieve politieke elites de autochtone bevolking in de steek hebben gelaten, dat ze de immigratiestroom, de misdaad en het islamitische extremisme niet hebben kunnen of willen indijken, en dat ze de Europese bureaucratie en het wereldwijde kapitalisme hebben laten knagen aan de nationale soevereiniteit.

Die vrees zien we niet alleen opduiken in de kleine Europese landen. Ook de verkiezing van Nicolas Sarkozy in Frankrijk is deels te verklaren door soortgelijke gevoelens. Maar de angst om door buitenlanders onder de voet te worden gelopen en door externe krachten te worden gedomineerd, is des te groter in de kleinere landen, waar de politici bijzonder onmachtig lijken te zijn.

Nederland is nog de grootste verrassing, want anders dan België kent het land geen rechts populistische traditie. Ook is Nederland niet zo gesloten als Zwitserland. De Nederlanders gaan integendeel prat op hun openheid en gastvrijheid.

De zaak van de Somalische Ayaan Hirsi Ali, auteur van de autobiografische bestseller Mijn vrijheid, is een treffend voorbeeld van die populaire haatgevoelens en de relatieve openheid die de hedendaagse Nederlandse samenleving kenmerken. De Nederlanders hebben bakken kritiek over zich heen gekregen om de manier waarop haar nieuwe vaderland haar heeft behandeld. Sinds ze haar moslimgeloof heeft afgezworen, heeft ze al heel wat doodsbedreigingen van moslimextremisten ontvangen en kon ze niet anders dan onderduiken, zij het onder de bescherming van de Nederlandse staat. Voor ze naar de Verenigde Staten verhuisde, moest ze onder druk van de buren haar flat verlaten en werd haar paspoort bijna ingetrokken. Maar nu ze in Amerika woont, wil de Nederlandse regering niet meer betalen voor haar bescherming.

Zowel in Amerika als in andere landen hebben de verslaggevers de Nederlanders van "onaanvaardbare lafheid" beschuldigd. Salman Rushdie noemde haar "de eerste West-Europese vluchtelinge sinds de Holocaust". En de Franse intellectuelen, die graag de schijnwerpers opzoeken, voeren campagne om haar het Franse staatsburgerschap te geven.

De Nederlandse overheid heeft de zaak niet bepaald elegant afgehandeld. Maar ik weet niet hoeveel regeringen met geld over de brug zouden komen om burgers te beschermen die permanent in het buitenland wonen. De Verenigde Staten betalen niet eens om burgers te beschermen die in het eigen land worden bedreigd.

Het is makkelijk om schande te spreken over de Nederlandse overheid. Maar wat in alle commentaren over het hoofd wordt gezien, is de manier waarop Hirsi Ali op de voorgrond is getreden. Wellicht zijn er niet zo heel veel landen waar een jonge Afrikaanse vrouw amper tien jaar na haar asielaanvraag kan uitgroeien tot een vooraanstaand parlementslid.

Maar haar klim naar de top is niet altijd koosjer verlopen. Haar verzet tegen het fanatisme van de islamitische of Afrikaanse gebruiken, vooral wat betreft de positie van de vrouw, was gerechtvaardigd. Maar tegelijkertijd zette ze de deur open voor een ander soort fanatisme: dat van de autochtone bevolking die afkerig staat tegenover vreemdelingen, en tegenover de moslims in het bijzonder.

Anders dan veel verslaggevers ons willen laten geloven waren het niet de laffe progressieve politici die Hirsi Ali hebben verdreven vanwege haar politiek incorrecte visie op de islam. Ze is verraden door Rita Verdonk, haar eigen vroegere bondgenote, en door een amalgaam van Nederlandse xenofoben die het niet hoger op hebben met een zwarte immigrant uit Somalië die geen blad voor de mond neemt, een vrouw nog wel, dan met de moslims.

Maar in dit soort zaken moet de waarheid plaats ruimen voor de emoties. En hier wijzen die emoties op een zeker leedvermaak. De Nederlanders pakken altijd uit met hun superieure verdraagzaamheid en hun progressieve aard, maar toen ze hun principes daadwerkelijk moesten waarmaken, hebben ze als lafaards gereageerd.

We kunnen er niet omheen dat de Nederlanders, trots en knusjes binnen de grenzen van hun kleine landje, net zoals de Zwitsers, de buitenwereld vaak met een zekere zelfvoldaanheid hebben aanschouwd. En daar betalen ze nu het gelag voor. Ook dat is het natuurlijke lot dat een welvarend klein landje in West-Europa is beschoren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234