Woensdag 30/11/2022

'Kleine boekhandelaars zijn niet langer bang voor digitale revolutie'

Klaagzangen en jammerkreten vanuit de boekhandel? Tot voor kort was het vaste prik op de cultuurpagina's van de Vlaamse kranten. Intussen lijkt het ergste leed geleden. De zowat dertig onafhankelijke boekhandels die het hoofd boven water konden houden, bundelden in november 2012 de krachten in de nieuwe vakvereniging Confituur.

De fruitige naam moet de "smeltkroes van kleuren, formaten en smaken" bij de zelfstandige boekenwinkels weerspiegelen. "Er rinkelde een alarmbelletje", zegt oprichter en voorzitter Paul Luyten van de Gentse boekhandel Walry. "Als we niet opletten, konden we weleens voorgoed in het verdomhoekje geraken."

Al drieëndertig jaar lang springt Luyten in de bres voor het kwaliteitsboek en pionierde hij met memorabele literaire boekvoorstellingen. Samen met Ludovic Bekaert van de Brusselse Boekhandel Passa Porta ontvouwt Luyten de boude plannen van Confituur, dat de Vlaamse boekhandel weer een smoel wil geven én een ambitieuze samenwerking met de boekenbijlage van De Morgen aangaat.

Bij de oprichting van Confituur in november vertelde u dat de organisatie is gegroeid uit 'verontwaardiging en woede', omdat de boekhandel niet langer als een evident verkoopspunt wordt beschouwd.

Paul Luyten: "Wat ons tegen de borst stuitte, was die voortdurende negatieve berichtgeving over de onafhankelijke boekhandels. Akkoord, er zijn boekhandels verdwenen. Maar diegene die overblijven, werken keihard om er iets van te maken. Na het mislukte Colibro-avontuur moest er dus weer een aanspreekpunt komen, voor uitgevers, voor distributeurs en voor de kranten. Onderschat het lef, de durf, de kennis en het assortiment van de onafhankelijke boekhandel niet - dat was ons signaal. Want boekhandelketens als Standaard en Fnac focussen meer op de populaire genres."

'We trekken een dun lijntje rond de overgebleven onafhankelijke boekhandels en verbinden ze met een stevige garendraad', schreef u toen. Dat klonk nogal voorzichtig.

Luyten: "Klopt. Omdat we net de identiteit en eigenheid van elke boekhandel willen erkennen en bewaren. Een 'standaardisering' is geenszins de bedoeling. Je moet geen dertig boekhandels hetzelfde laten doen."

Confituur bestaat nu een kleine zes maanden. Kunt u al enige resultaten voorleggen?

Luyten: "Het valt ons op dat de ongerustheid en angst bij veel boekhandelaren verdwenen is. Er waait een nieuwe wind, er is een open en loyale atmosfeer. Het glas is weer halfvol en niet langer half leeg. Niet enkel in het voetbal zit alles in het kopje, ook bij de boekhandelaars is dat blijkbaar zo. (lacht) De Dag van de Onafhankelijke Boekhandel, wat een jaarlijkse traditie moet worden op 12.12, zette ons op de kaart. Het Boekhandelsgeschenk van Marc Didden Wie slim is vist hier was een schot in de roos. Intussen hebben we al de toezegging van een duo dat een nieuw boekhandelsgeschenk zal schrijven. Er zit veel in de pijplijn. Zoals de samenwerking met De Morgen, die zich zal concretiseren in een vaste rubriek in de boekenbijlage, 'De smaak van Confituur', met opvallende boeken, los van de verkoopcijfers. En er komt ook een magazine waarin de 27 boekhandelaren-leden 27 onverwachte boeken kiezen."

Eigenlijk rapen jullie de erfenis op van het ter ziele gegane Colibro. Maar gezamenlijke inkoop- of bonnenacties zitten er deze keer niet in?

Ludovic Bekaert: "Colibro had een te formele werkwijze. Het kwam erop neer om zoveel mogelijk korting af te dwingen op bepaalde titels en die gemeenschappelijk in te kopen. Er was ook een hoog maandelijks lidgeld. Terwijl de kortingen die wij van de uitgevers kregen niet eens het lidgeld dekten. Nu zijn we gestart vanuit de basis, vanuit een interpersoonlijk contact tussen de dertigtal nog bestaande boekhandelaren. Het is erg leerzaam om elkaars frustraties, opportuniteiten en toekomstplannen te kennen."

Luyten: "Confituur wil veel strategischer tewerk gaan. Je redt het niet als je enkel maar gaat praten over kortingen of de beste aankoopvoorwaarden. Wij willen het hele spectrum bestrijken."

Ook binnen Boek.be bestaat er nog steeds een boekhandelsorganisatie, de Vlaamse Vereniging van Boekverkopers. Is dat niet behoorlijk verwarrend voor de buitenstaander?

Luyten: "Confituur is net ontstaan omdat Boek.be op dat vlak kansen liet liggen. Ex-Boek.be-directeur Geert Joris zei het me letterlijk: 'Ik heb hier alles goed gedaan, behalve het dossier van de boekhandels.' Dat was hun zwakke plek. Boek.be heeft zichzelf weggestopt achter het argument dat het voor de onafhankelijke boekhandel niets specifieks kon ondernemen, omdat de organisatie ook ketens als Fnac en Standaard onder de vleugels heeft. Al is er nu wel begrip en steun voor wat Confituur onderneemt en kunnen we een beroep doen op hun juridisch apparaat. Maar één aanspreekpunt naar het beleid toe is overzichtelijker, ja."

Confituur staat voor de kwaliteitsboekhandel. Aan welke voorwaarden moet zo'n zaak volgens jullie voldoen?

Bekaert: "Ik hanteer altijd het zogeheten PASS-principe: prijs, aanbod, service en sfeer. In de eerste plaats moet de prijs scherp zijn. Verder is het aanbod essentieel, met niet enkel toptienboeken. En dan is er de service, waardoor je waarborgt dat je snel een boek kunt opzoeken en bestellen. De helft van onze klanten bestookt ons met vragen, tot zelfs levensvragen toe. 'Heb je een boek voor deze fase van mijn leven?' Een boekhandelaar is af en toe therapeut, ja. (lacht) En ook de sfeer is belangrijk. Harold Polis zei ooit in een interview: 'Als je in een Vlaamse boekhandel binnenkomt, lijkt het alsof je in het Oost-Berlijn van dertig jaar geleden arriveert. Terwijl het bij een kledingwinkel is alsof je in Monaco bent beland.' Boekhandels beseffen nu dat hun uitstraling en interieur belangrijker wordt, je merkt het aan een aantal renovaties."

In Nederland maakt het concept 'belevingswinkel' een opmars, bijvoorbeeld bij de samensmelting van de Selexyz en De Slegte-ketens. Hebben jullie zoiets voor ogen?

Luyten: "Wat is beleving? Ik streef ernaar mijn klanten te herkennen, te weten wat ze graag lezen, maar ze tegelijk ook op hun gemak te laten rondsnuisteren."

Bekaert: "Eigenlijk doen we een soort dagelijks marktonderzoek van onze klanten. We leren veel van hun feedback of de tips die ze uit een boekenbijlage halen. We zijn een trefpunt waar ideeën kunnen groeien en leeservaringen plezierig gedeeld kunnen worden."

Welke rol speelt een

buurtboekhandel?

Luyten: "Men zoekt opnieuw die eerlijkheid en die authenticiteit. Het lokale aspect wordt sterk onderschat. In de boekenbranche heb je intussen ook, na slow food, een slow-bookbeweging."

Bekaert: "Die buurtwerking is zeer belangrijk. Omdat een boekhandel meer is dan een commercieel bedrijf. Noem het maar onze culturele verantwoordelijkheid. Boekvoorstellingen organiseren wij niet enkel om geld mee te verdienen, maar ook omdat we de mensen auteurs willen laten ontmoeten. "

Luyten: "Het is ook een kwestie van lezers elkaar te laten ontmoeten. Denk aan het grote succes van het liveboekenprogramma Uitgelezen in Vooruit: 300 mensen praten en discussiëren daar maandelijks heel levendig over boeken. De ouderwetse boekenliefde bestaat nog."

Essentieel lijkt me ook de aandacht voor het onverwachte en

tegendraadse boek?

Bekaert: "Een aanbod moet in de diepte uitgebreid worden. Een voorbeeld is De nieuwsfabriek van Rob Wijnberg, dat plots populair is. Dan houden we meteen ook zijn backlist op voorraad. Dat zijn investeringen, maar ze lonen minstens op middellange termijn. Bij Passa Porta ervaar ik weinig concurrentie van Standaard Boekhandel omdat het profiel zo verschillend is. Iedereen heeft zijn eigen publiek."

Luyten: "De keuze voor kwaliteit is de beste piste om onze rendabiliteit en reden van bestaan te behouden. Specialisatie is eveneens een troef. Ook extra gadgets - prentkaarten, gadgets en kleine boekjes - trekken klanten over de streep. Daar is niets mis mee."

Bekaert: "Dat is weer dat verrassingselement. Michael Zeeman had zo zijn definitie voor een goeie boekhandel: als je binnenkomt met een lijst van boeken die je wil kopen, maar vertrekt met allemaal andere boeken in je tas."

Toch hebben jullie ook bestsellers nodig. Hoe doen Vijftig tinten grijs of Jeroen Meus het in de onafhankelijke boekhandel?

Bekaert: "Kwantitatief gaat het bij bestsellers slechts om een twintigtal titels die grote omzet genereren. Het zou wel dom zijn om die niet in huis te hebben. Wij verkopen die ook regelmatig, maar bij ons zitten die eerder in een goede middelmaat."

Fenomenen als Identiteit van Paul Verhaeghe en Dirk De Wachters Borderline Times lijken me

bijvoorbeeld vooral via de kleinere boekhandel te zijn doorgebroken?

Luyten: "Zeer zeker. Er zijn nog een aantal andere voorbeelden, zoals de thrillers van Henning Mankell, Sandor Marai's Gloed en Carlos Ruiz Zafons De schaduw van de wind. Die werden eerst opgepikt in de boekhandel."

Gaan uitgevers wel respectvol genoeg met de boekhandel om?

Bekaert: "Ik heb het gevoel dat uitgevers de laatste tijd wel meer beginnen mee te denken. Zo zal de nieuwe titel van Alejandro Zambra van uitgeverij Karaat enkel verdeeld worden via de onafhankelijke boekhandels. En ook inzake signeersessies van auteurs bieden ze ons meer en meer mogelijkheden. Uitgeverij De Geus trekt proactief naar de kleinere boekhandels om Karl Ove Knausgard langs te laten komen."

En dan is er de concurrentie van de onlineverkoop. Slagen jullie erin om even snel te leveren als Bol.com, wanneer je een boek niet op voorraad hebt?

Bekaert: "Nee, dat lukt niet. Net daarom moeten we ons concentreren op waar we wel goed in zijn. Een jaar of zes, zeven geleden werd er echt gepanikeerd. Nu ben ik niet langer bevreesd voor de digitale revolutie. Ook uitgevers hebben wel begrepen dat de vormgeving van een boek belangrijker is geworden. Dat maakt het verschil tegenover het digitale. Wat systematisch onderschat wordt, is dat lezers boeken aan elkaar doorgeven. En dat lukt niet zomaar met iets digitaals."

Luyten: "De digitalisering verscherpt onze opdracht om het winkelen in de boekhandel zo attractief mogelijk te maken. Wij kunnen immers, net als bij Amazon, leessuggesties doen en boeken aanbevelen. Maar we doen dat veel gerichter en op maat. En onderschat ook de impact van het geschenkboek niet. Voor ons zijn de feestdagen erg belangrijk."

Als ik jullie zo hoor is het voor de onafhankelijke boekhandel knokken op alle fronten. Een boekhandelaar krijgt er steeds meer taken bij.

Luyten: "Je kunt niet meer gewoon een boek in de winkel leggen en wachten tot er een klant komt opdagen, zegt Maarten Asscher van de bekende Amsterdamse Athenaeumboekhandel. Helemaal waar. Als boekhandelaar moet je dus duizelingwekkend veelzijdig zijn: van evenementen organiseren tot etalages maken, van Facebookpagina's tot tweets uitsturen en je bestellingen bijhouden. En vooral: tijd stoppen in mensen."

Bekaert: "Dat is ook het plezierige. Het dwingt je tot creativiteit. Ach, het is toch geen slecht beroep."

Luyten: "Ja, je moet echt wel gebeten zijn. Anders hou je het gewoon niet vol."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234