Vrijdag 02/12/2022

Klein maar groots

Bonsai is het debuut van Alejandro Zambra (1975), dichter, criticus en docent literatuur aan de universiteit in Santiago. De novelle, die in 2006 de Chileense prijs van de literaire kritiek kreeg, vertelt de liefdesgeschiedenis van twee studenten.

De uitgever noemt Bonsai “hét cultboek uit hedendaags Latijns-Amerika” en op de achterflap staat een citaat uit een recensie in de Amerikaanse krant The Nation dat stelt dat Alejandro Zambra zijn landgenoot Roberto Bolaño minstens evenaart. Dergelijke uitspraken wekken nieuwsgierigheid op (en enige argwaan), zeker omdat Bonsai in lengte nog geen tiende is van 2666, het meesterwerk van wijlen Bolaño.

Het bijzondere schuilt dan ook niet in de plot, want die onthult Zambra in de eerste regels: “Aan het eind sterft zij en blijft hij eenzaam achter, al was hij eigenlijk al jaren voor haar dood, voor Emilia’s dood eenzaam. Laten we aannemen dat zij Emilia heet of heette en dat hij Julio heet, heette en altijd zal heten. Aan het eind sterft Emilia. En Julio sterft niet. De rest is literatuur.”

Die aanhef zet de toon. Belangrijk is niet wat wordt verteld, maar wel de manier waarop het verhaal wordt verteld. Van bij het begin twijfelt de lezer aan de betrouwbaarheid van de verteller: soms staat die in het verhaal, soms distantieert die zich. De Chileense auteur speelt een spel met de lezer dat intrigeert van de eerste bladzijde.

Julio en Emilia hebben een aparte gewoonte. Voor het liefdesspel lezen ze: Georges Perec, Yukio Mishima, Onetti, Raymond Carver... Op een avond ontdekken ze Tantalia van Macedonio Fernández, over een stel dat een plantje koopt en ontdekt dat hun liefde zal sterven als het plantje sterft. Het verhaal raakt Julio en Emilia diep, daarna gaat hun relatie bergafwaarts.

Zambra heeft maar enkele scènes nodig om het liefdesverhaal tot leven te wekken. Hij knipt en snoeit tot hij de essentie overhoudt, een prachtige miniatuur, zoals de bonsai die Julio op het eind kweekt.

We lezen hoe Emilia naar Madrid reist en enkele jaren later sterft, hoe Julio iets begint met de buurvrouw en een boek schrijft, met als titel… Bonsai.

Door dit boek-in-een-boekeffect en het spel van Zambra met de lezer doet de novelle denken aan Als op een winternacht een reiziger van Italo Calvino. Bonsai is veelgelaagd, zit vol intertekstualiteit en is geschreven in een delicate, uitgepuurde taal. Het is een boek waarin je bij elke nieuwe lezing weer iets anders ontdekt.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234