Maandag 16/12/2019

Impeachment Trump Verenigde Staten

Klacht klokkenluider laat zich lezen als een leidraad voor het impeachmentonderzoek naar Trump

Joseph Maguire, hoofd van de Amerikaanse inlichtingendiensten, donderdag bij de inlichtingencommissie van het Huis van Afgevaardigden Beeld EPA

Het Witte Huis heeft de aantekeningen over het telefoontje tussen president Donald Trump en zijn Oekraïense collega Volodimir Zelenski meteen na afloop op een speciaal beveiligde server opgeborgen. De klokkenluidersklacht daarover werd later tegengehouden, ook na overleg met het Witte Huis.

Voor de klokkenluider was het verstoppen een duidelijke aanwijzing dat Witte Huis-medewerkers beseften hoe ernstig het telefoontje was, schrijft hij in zijn donderdag alsnog vrijgegeven klacht.

Oppositieleider Nancy Pelosi sprak van een doofpot. “Een elektronisch systeem dat bedoeld is om informatie in het belang van de nationale veiligheid in op te bergen, werd door het Witte Huis gebruikt om informatie van politieke aard te verstoppen.”

Spion

Dat het inderdaad de bedoeling was dat het gesprek geheim zou blijven, bleek dezelfde ochtend, toen Trump tijdens een toespraak voor Amerikaanse VN-gezanten hard uithaalde naar degene die het heeft verklapt. “Ik wil weten wie dat was, wie de persoon was die de klokkenluider de informatie heeft gegeven. Want dat is bijna een spion. Weet je wat we vroeger deden, toen we nog verstandig waren? Ja? Spionnen en verraad, daar gingen we vroeger een beetje anders mee om dan nu.”

De pogingen om het telefoontje en het klokkenluidersrapport onder de pet te houden, waren donderdag bij de inlichtingencommissie van het Huis van Afgevaardigden ook het hoofdonderwerp van het verhoor van Joseph Maguire, het hoofd van de Amerikaanse inlichtingendiensten. Hij is degene die in augustus het laatste woord had gehad over de vrijgave, nadat de inspecteur-generaal voor inlichtingendiensten had geoordeeld dat de onthullingen van de klokkenluider “urgent zorgelijk” en “geloofwaardig” waren.

Beeld EPA

Maguire vond, na overleg met het Witte Huis en het ministerie van Justitie, die beide worden genoemd in de klacht, dat hij de klacht niet naar het Congres hoefde te sturen.

Dat was nog nooit eerder gebeurd, erkende Maguire. “Totaal zonder precedent.”

“Ik kwam klem te zitten”, zei hij. Een klokkenluidersklacht moet weliswaar altijd worden doorgegeven aan het Congres, maar Maguire oordeelt dat alles wat de president in het Witte Huis zegt onder het zogeheten ‘executive privilege’ valt, waardoor het juist geheim moet worden gehouden (dat was ook het argument dat Richard Nixon in 1973 gebruikte om bandopnamen van gesprekken in het Witte Huis niet te hoeven vrijgeven).

Zeven velletjes

Wel had Maguire de klacht doorverwezen naar het ministerie van Justitie, omdat er mogelijke misdaden in werden beschreven. Dat legde de klacht, in feite een aangifte, ook naast zich neer, omdat de president met zijn verzoek aan Oekraïne om Biden te vervolgen niets strafbaars zou hebben gedaan. “Wat de president aan de Oekraïense president vroeg, is geen kwantificeerbaar ‘ding van waarde’, volgens de wet over campagnefinanciering”, was het oordeel.

De donderdag geopenbaarde klacht van de klokkenluider, een gedetailleerd verslag van zeven velletjes, laat zich lezen als een leidraad voor het dinsdag door Pelosi aangekondigde impeachmentonderzoek naar Trump. De klokkenluider zelf heeft de aanklacht al klaar, en schrijft dat “de president van de Verenigde Staten de macht van zijn ambt heeft gebruikt om een ander land te bewegen zich te mengen in de Amerikaanse verkiezingen van 2020".

Vervolgens beschrijft hij uitgebreid de gebeurtenissen die voorafgingen aan het telefoontje, en de gebeurtenissen erna.

De daad bij het woord

Het rapport laat zien dat Trumps pogingen om Joe Biden in Oekraïne in juridische problemen te brengen omvangrijker zijn dan dat ene telefoontje. Al sinds december vorig jaar is Trumps persoonlijke advocaat Rudy Giuliani bezig met het leggen van contacten en het instigeren van onderzoek naar Biden, waarbij hij “de besluitvormingsprocessen rond nationale veiligheid omzeilde”, schrijft de klokkenluider.

Volgens het rapport moesten diplomaten van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken hun best doen om ‘de schade’ van de activiteiten van Giuliani te beperken. Zo spraken de speciale gezant voor Oekraïne-onderhandelingen, Kurt Gordon, en de Amerikaanse ambassadeur bij de Europese Unie, Gordon Sondland, met Giuliani zelf, maar ook met leden van de Oekraïense regering in Kiev, om hen “te helpen met het begrijpen van de verschillende signalen die ze kregen van officiële Amerikaanse kanalen aan de ene kant, en meneer Giuliani aan de andere kant”.

Beeld AP

Trump gebruikte niet alleen Giuliani om signalen over te brengen. Op 14 mei, schrijft de klokkenluider, instrueerde Trump vicepresident Mike Pence om zijn geplande bezoek aan de inauguratie van Zelenski te schrappen. Trump zei tegen de delegatie die wel ging, onder leiding van energieminister Perry, dat ze “duidelijk moesten maken” dat hij geen zin had in een ontmoeting met Zelenski voordat duidelijk was dat die “de daad bij het woord zou voegen” – wat volgens de klokkenluider dus een onderzoek naar Biden is.

Ook beval Trump begin juli aan het OMB, het financieel administratiebureau van de Amerikaanse regering, om alle (veiligheids)hulp aan Oekraïne op te schorten. Noch deze accountants, noch de Nationale Veiligheidsraad kreeg een reden te horen.

Alarmbellen

Toen inlichtingenbaas Maguire donderdag in zijn hoorzitting werd gevraagd of er bij hem geen alarmbellen gingen rinkelen toen hij het klokkenluidersrapport las, zei hij dat dat niet zijn verantwoordelijkheid was. “Ik heb geen zicht op die situatie”, zei hij. “Hoe de president zijn diplomatieke werk doet, dat zijn zijn zaken.”

De hoorzitting maakte ook duidelijk dat de rolverdeling tussen Democraten en Republikeinen ook na de impeachmentaankondiging nog even strak is afgebakend als daarvoor. De Democraten proberen te achterhalen wat er is gebeurd, de Republikeinen proberen dat te ondergraven.

Devin Nunes, de hoogste Republikein in de Inlichtingencommissie en een belangrijke steunpilaar van Trump, liet vooraf al blijken dat er niets aan de hand is. “De klokkenluidersklacht is gebaseerd op bewijs van horen zeggen. De inspecteur-generaal vindt dat de klokkenluider politiek bevooroordeeld is tegen Trump. Het ministerie van Justitie heeft de klacht onderzocht en besloten dat er geen actie hoeft te worden ondernomen.”

Herlees de liveblog van de woelige Amerikaanse dag.

Krijg als eerste een bericht bij een belangrijke ontwikkeling: download onze app ›

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234