Zondag 21/07/2019

Klaaglied om Monty

morele thriller

25th hour HHHHI

Regie: Spike Lee

Monty beschikt nog over 24 uren vrijheid. Daarna moet hij, als veroordeelde drugsdealer, voor zeven jaar achter de tralies. Monty is doodsbang voor dat 25ste uur. Het uur van de waarheid. Het uur waarin zijn vrijheid definitief verleden tijd zal zijn. Monty heeft nog een etmaal om zich te realiseren hoe en waarom het zover is kunnen komen.

Brussel

Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

In Do The Right Thing had regisseur Spike Lee al eerder het procédé toegepast van een verhaal dat zich over een tijdspanne van 24 uren uitstrekt. Voor 25th Hour baseerde hij zich dit keer op de roman van de debuterende schrijver David Benioff, die zelf ook voor de scenarioadaptatie mocht zorgen.

Dat laatste etmaal van Monty Brogan (rol van Edward Norton) is goed gevuld, want hij moet nog heel wat zaken regelen. Sommige dingen zijn louter praktisch (wie zal zich over zijn hond Doyle ontfermen?) terwijl andere afspraken tot de meer 'professionele' sfeer behoren. Zo staat er bijvoorbeeld een laatste ontmoeting met een Russische maffiabaas op het programma, die blijkbaar gerustgesteld wil worden dat Monty ook in de gevangenis zijn mond zal houden.

Maar de meeste zaken die Monty nog wil afhandelen behoren veeleer tot de privé-sfeer. Hij wil nog een gesprek met zijn vader, de gewezen brandweerman James Brogan (rol van Brian Cox), die nu een Ierse pub runt waarvoor hij in het begin (drugs)geld van zijn zoon aanvaard heeft. Met twee van zijn jeugdvrienden, de leraar Jacob Elinsky (Philip Seymour Hoffman) en de beursmakelaar Francis Slaughtery (Barry Pepper), wil hij nog een laatste keer gaan stappen. En dan moet hij natuurlijk ook nog afscheid nemen van zijn mooie vriendin Naturelle (Rosario Dawson), van wie hij diep in zijn binnenste - zo diep dat hij het haar nooit rechtstreeks heeft durven te vragen - vermoedt/vreest dat zij hem indertijd verlinkt heeft.

Op het vlak van traditionele of conventionele actiescènes, die men misschien in zo'n film met een drugsdealer als hoofdpersonage zou verwachten, gebeurt er weinig 'dramatisch' in 25th Hour. Er zijn weliswaar momenten en elementen van ingebouwde suspense (zal Monty naar de gevangenis gaan of op de vlucht slaan? Heeft Naturelle hem inderdaad verraden?) maar de spankracht van deze uitstekend vertolkte en inhoudelijk erg boeiende film berust grotendeels op de morele kwesties, die hier in allerlei situaties en in veel van de dialogen aan bod komen. In die zin kan 25th Hour wellicht nog het best als een morele thriller omschreven worden.

In dat verband zorgt het scenario van David Benioff voor de nodige narratieve densiteit. Hoewel Monty uiteraard de spil is waarrond alle andere personages cirkelen, hebben die stuk voor stuk ook hun eigen herkenbare identiteit en hun hoogst persoonlijke dilemma's. Zo ligt leraar Jacob Elinsky compleet met zichzelf overhoop omdat hij zich passioneel aangetrokken voelt tot een van zijn leerlingen. Het feit dat die jonge Mary (Anna 'The Piano' Paquin) daar als een volleerde en manipulerende Lolita op inspeelt, maakt zijn situatie uiteraard niet makkelijker. Van zijn kant doet Francis wat er van een beursmakelaar verwacht wordt, namelijk risico's nemen met het geld van anderen, maar de manier waarop hij dat doet, balanceert tegelijk op de rand van de zelfdestructie. Als vader van een drugsdealer worstelt James Brogan dan weer met schuldgevoelens omdat hij zijn zoon niet op het rechte pad wist te houden.

En bij Naturelle rijst natuurlijk de vraag of en waarom zij haar vriend Monty verlinkt zou hebben. En daarnaast is zij toch ook iemand die, zoals haar in een bitse discussie met Francis voor de voeten wordt gegooid, toch geweten moest hebben dat "haar juwelen betaald werden door de miserie van andere mensen". Het is trouwens diezelfde Francis die eerder in een gesprek met Jacob zijn ambivalente houding tegenover hun veroordeelde jeugdvriend Monty samenvat met de woorden: "Ik hou van hem als van een broer, maar hij heeft het godverdomme verdiend."

Centraal in dit morele drama van schuld en boete, donker en grimmig gefotografeerd door cameraman Rodrigo Prieto van Amores Perros-faam, blijft uiteraard het personage van Monty die, onderweg naar dat 25ste uur van de waarheid, ook en vooral met zichzelf in het reine moet zien te komen. De kernvraag naar de verantwoordelijkheid komt in zijn geval op een filmisch briljante manier tot leven tijdens een werkelijk hallucinante haatmonoloog, die Monty in confrontatie met zijn spiegelbeeld uitspuwt. Het is een adembenemende 'fuck'-litanie, gericht tegen alles en iedereen in New York: alle rassen, klassen en geloofsovertuigingen krijgen ervan langs, maar de ultieme waarheid dringt zich op in de slotzin van die minutenlange verbale uitbarsting: "No. Fuck you, Monty. You had it all and you threw it away."

Die verbijsterende haatmonoloog stond niet in het boek, maar werd door scenarist Benioff en regisseur Spike Lee toegevoegd aan de film, net als de verwijzingen naar het 9/11-trauma. Die zijn voornamelijk visueel van aard: de twee lichtbundels die als een 'memorial of light' door de New Yorkse nacht priemen vanaf de plaats waar ooit de Twin Towers stonden, de foto's van de omgekomen brandweermannen in de Ierse pub van vader Brogan, de Amerikaanse vlagen en de Wanted-posters van Osama bin Laden in het stadsbeeld, het appartement van waaruit de camera twee personages (en dus ook het publiek) plots in de diepte van ground zero laat kijken enz. Maar het 9/11-drama werkt ook door in de soms bombastische, maar ook ijle rouwmuziek van Terence Blanchard, de huiscomponist van Spike Lee.

Allemaal samen zorgt dat voor een bevreemdende sfeer van verlies en ontreddering, die vanuit die gehavende stad (maar weliswaar zonder oorzakelijk verband) ook het leven van Monty en de zijnen doordrongen heeft. Op die manier wordt 25th Hour uiteindelijk een soort treurzang, een klaaglied over verloren onschuld, gebroken illusies en verkeerd gelopen ambities.

Moreel drama van schuld en boete in bevreemdende sfeer van verlies en ontreddering

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden