Zaterdag 05/12/2020

'Kittelorig word ik van Bourgeois' uitspraken'

'Ik krijg de stellige indruk dat een aantal strategische manoeuvres niet langer te kaderen zijn binnen het algemeen belang van de partij.' Voor VU-voorzitter Fons Borginon valt het 'objectief gezien' niet langer te ontkennen dat zijn voorganger Geert Bourgeois een splitsingslogica nastreeft. Toch blijft het Antwerpse kamerlid geloven in een toekomst voor zijn partij. 'Maar dan moet er wel een aantal uitersten afvliegen. Pas dan kunnen we opnieuw duidelijk maken waar we voor staan. Noem het de 90-procentoplossing.'

Ruud Goossens / Bart Eeckhout

Een rustige zondag was Fons Borginon ook gisteren niet gegund. Hoewel de VU-voorzitter zijn partijleden had opgeroepen om niet deel te nemen aan de betoging van de Vlaamse Volksbeweging tegen het Lambermont-akkoord, zakten Geert Bourgeois, Karel Vanhoorebeke en Frieda Brepoels toch naar Gent af. Sterker zelfs, als er geen nieuwe onderhandelingen komen, zullen ze het communautaire akkoord niet goedkeuren in de Kamer, lieten ze weten. "Ik heb die uitspraken gehoord, ja", zegt Borginon. "In de loop van deze week wil ik daarover een gesprek hebben en wil ik weten wat nu precies hun standpunt is. Ik kan me niet laten leiden door publieke verklaringen die in het sfeertje van een betoging worden afgelegd."

Volgens Bourgeois werd de partijraad van vorige week gemanipuleerd.

"Dat is pure laster en dat mag u ook zo opschrijven. Ik ben daar heel boos over. Ik begrijp dat mensen een andere mening zijn toegedaan. Ik wil zelfs aanvaarden dat ze om strategische redenen een mening verdedigen die ingaat tegen de rede. Maar waar ik absoluut kittelorig van word, is dat de geloofwaardigheid van anderen in twijfel wordt getrokken. Ik zit al maanden mijn nestel af te draaien maar dat is blijkbaar geen reden om mijn persoonlijke integriteit overeind te laten. Daar heb ik het zeer moeilijk mee. Blijkbaar zijn er enkele normen overboord gegooid."

Omdat het VU-conflict een conflict tussen personen is geworden?

"Het heeft alle kenmerken van een familieruzie. De conflicten worden zeer scherp verwoord en ook zo aangevoeld. In de VU vind je geen bureaucraten en apparatsjiks die om carrièreredenen voor de partij hebben gekozen. Daardoor is er voor een nuchtere, koele benadering bij ons geen plaats en zijn de uitbarstingen vaak heel emotioneel. Zeker voor jullie zijn die ruzies gefundenes Fressen, ja. En voor de mensen die de artikels lezen, is het heel herkenbaar."

Zoals een soap herkenbaar is.

"(lacht) Een soap wordt georchestreerd. Dat kun je van de conflicten bij de VU niet zeggen. Neen, noem het eerder een sitcom. Dezelfde personages voeren, telkens in een ander scenario, eigenlijk steeds opnieuw hetzelfde verhaal op. En ik speel noodgedwongen een hoofdrol."

Schrok u toen Bourgeois het Brusselse akkoord vorige week zondag meteen torpedeerde?

"Ik wist op dat moment al dat hij, om welke reden dan ook, zijn jawoord niet kon geven. Toen ik hem na een korte nachtrust zondagmorgen een begin van verslag gaf, toonde hij zich kritisch. Het is alleen jammer dat hij niet wachtte met zijn publieke verklaringen tot na het partijbestuur een dag nadien."

Volgens Hugo Schiltz voerde Bourgeois een vooropgezet plan uit.

"Ik ga die uitspraak nuanceren. Het zou veel makkelijker zijn geweest indien de groep rond Bourgeois vóór de Brusselse onderhandelingen had duidelijk gemaakt wat ze wilde. Indien dat realistische doelstellingen waren geweest, was ik daarvoor gegaan. En had ik neen kunnen zeggen indien dat niet gelukt was. Maar meer dan een aantal verwijzingen naar allerlei resoluties en enkele basisstandpunten kreeg ik niet te horen. Ik wist dus niet wat voor hen aanvaardbaar was. Ik heb dus geprobeerd om over een lat te springen waarvan ik zelf de hoogte had bepaald."

Bourgeois wilde niet zeggen hoe hoog ze lag?

"Neen. En ik heb het hem nochtans gevraagd. Daardoor wist ik niet wat zijn aarzelingen betekenden. Probeerde hij me zo ver mogelijk te drijven? Of wilde hij zeggen dat wat er ook uit de bus kwam sowieso niet zou volstaan? Dat weet ik tot op de dag van vandaag nog niet. Ik krijg echter de stellige indruk dat een aantal strategische manoeuvres niet langer te kaderen zijn binnen het algemeen belang van de partij."

U bedoelt dat de vier kamerleden een splitsingslogica volgen?

"Objectief gezien kun je niet tot een andere conclusie komen."

U begrijpt niet dat ze dit akkoord willen verwerpen?

"We moeten deze akkoorden goedkeuren omdat dan een klimaat zal ontstaan dat nieuwe stappen na de verkiezingen van 2003 toelaat. Als we als Vlaams-nationalistische partij bewijzen dat we akkoorden kunnen maken, zullen we veel sneller opnieuw aan de onderhandelingstafel kunnen plaatsnemen. Ik ben er heilig van overtuigd dat dit niet de laatste staatshervorming is. Dat men aan Franstalige kant neen zegt tegen iedere volgende stap moet je niet al te serieus nemen.

"Alleen denken sommige mensen dat ze nu per se het been moeten stijf houden om dan in 2003 de Grote Staatshervorming door te drukken. Sorry hoor, maar dat is klinkklare onzin! Met onze interne problemen hypothekeren we volgende staatshervormingen. We zullen in 2003 met dezelfde Franstaligen rond de tafel moeten zitten en die zullen dezelfde veto's uitspreken. Alleen zullen ze zich nog véél wantrouwiger opstellen tegenover de Vlaamse onderhandelaars. Als die er dan tenminste nog zijn. Want als Lambermont niet goedgekeurd wordt, zal de bereidheid om nog iets te ondernemen voor een staatshervorming op een zeer laag pitje staan bij deze generatie Vlaamse toppolitici."

Waarom had u tijdens de laatste 24 uur van de Brusselse onderhandelingen geen contact meer met Geert Bourgeois?

"Nooit was er zoveel contact tussen onderhandelaars, partijvoorzitters en andere mensen die het dossier volgen dan tijdens deze legislatuur. Ik heb elk uur met Sven Gatz gebeld. En op regelmatige tijdstippen heb ik mijn oor te luisteren gelegd bij andere mensen. Zoals Bourgeois. Maar heb ik hem daarbij een voorkeursbehandeling gegeven? Niet echt, maar is het oordeel van een oud-voorzitter per definitie meer waard dan dat van een ander parlementslid? Ik denk van niet. Daarom ga ik er ook vanuit dat ieder parlementslid zich neerlegt bij de beslissing van de partijraad die Lambermont goedkeurde. Individuen kunnen geen veto's uitspreken tegen de standpunten van de partij. Dat strookt niet met mijn democratische overtuiging."

Lambermont strookt niet met mijn geweten, zegt Bourgeois.

"Ik heb respect voor gewetensproblemen, maar het is ook makkelijk om bepaalde strategieën achter je geweten te verstoppen. Het is onzin om te denken dat je als individu aan politiek kunt doen. Stel je voor dat je als parlementslid over alles individueel een oordeel zou vellen? Dat is on-mo-ge-lijk! Je móét samenwerken met anderen. Dat is de essentie van de parlementaire democratie. En intern is dat net hetzelfde. (zeer beslist) Eén ding staat als een paal boven water: ik zal er als voorzitter van de VU voor zorgen dat de beslissing van de partijraad wordt uitgevoerd. Het Lambermont-akkoord moet dus goedgekeurd worden. Voor de rest ben ik vatbaar voor alle nuances."

Maar het resultaat staat vast.

"Het resultaat moet zijn dat die 53 procent die ja heeft gezegd zijn zin krijgt. Met elk ander resultaat doe je de interne democratie geweld aan. "Weet u wat ik zeer erg zou vinden? Dat dit akkoord gestemd zou raken zonder de medewerking van een aantal van mijn kamerleden. Daar zou ik door geschokt zijn. Want dan zou men immers de medewerking van andere Franstalige groepen moeten zoeken en daar zullen dan toegevingen tegenover staan. En op het moment dat ik dat akkoord zal stemmen, zal ik die nog niet kennen."

Danny Pieters stelt voor dat de kamerfractie verdeeld zou stemmen. Dat zou dan een weerspiegeling van de stemming in de partijraad zijn.

"Als je die logica doortrekt, heb je op de duur geen partij meer natuurlijk. Dan organiseer je de anarchie."

Is een heronderhandeling nog realistisch?

"Daarvoor moet ik eerst met Bourgeois praten. Het is echter duidelijk dat de rek langzaam maar zeker ten einde loopt. Er kunnen nog een aantal zaken verduidelijkt worden, zoals de teksten over ontwikkelingssamenwerking, maar een aanpassing van het Brusselse akkoord lijkt me uitgesloten. Ik ben dus niet optimistisch."

Premier Verhofstadt wil zich ook eindelijk met andere, versta belangrijkere, problemen bezighouden.

"Die uitspraak is voor zijn rekening. Staatshervormingen zijn nooit echt populair bij de publieke opinie omdat je dan met structuren en niet met inhoud bezig bent. Het is veel makkelijker om te zeggen dat je het kijk- en luistergeld gaat afschaffen dan om uit te leggen dat je via een staatshervorming het instrument creëert om die belasting af te schaffen. Maar ik begrijp dat een aantal mensen dat beu wordt na een tijdje."

U niet?

"(een beetje verlegen) Neen, ik doe dat graag. Ik kan de schoonheid van een ingewikkeld compromis waarderen. Maar in simplismen denken is natuurlijk veel makkelijker. Je kunt zeggen: los de communautaire problemen op door alle bevoegdheden opnieuw federaal te maken of, het tegendeel, door België in twee te kappen. Alleen is in het verleden gebleken dat de federale oplossing niet werkt. En wie denkt dat België in twee stukken gekapt kan worden zonder te onderhandelen moet maar eens een reisje richting ex-Joegoslavië boeken. "Vanuit de hele wereld komen ze naar België om te kijken hoe deze twee gemeenschappen op een vreedzame manier met elkaar overweg kunnen. Wel, ik vind dat we daar trots op mogen zijn. Ik verkies de ingewikkeldheid boven simplismen die tot ernstige conflicten leiden."

Iets anders. Begint u na alle conflicten nooit te twijfelen aan de toekomst van uw partij?

"Ik ben ervan overtuigd dat de VU met haar rijke geschakeerdheid een waardevolle bijdrage levert aan de samenleving. En dat wij kiezers zullen kunnen blijven bekoren. Maar ik stel wel vast dat er vandaag de dag binnen die partij een zekere onenigheid bestaat over de te volgen strategie. Je hebt een stroming die zich vooral wil profileren op het klassieke Vlaams-nationalisme en die inhoudelijk niet zo vooruitstrevend is. En dan is er een groep die een vooruitstrevender richting uitwil en die een breder draagvlak wil creëren voor een vernieuwd Vlaams-nationalisme. Volgens mij zijn dat twee eerbare strategieën waar ook een politieke markt voor bestaat."

Om het wat oneerbiedig te stellen: u spreekt als een volleerd 'tsjeef'.

"Neen, dat is niet waar. Een tsjeef zou zeggen dat het twee waardevolle richtingen zijn en dat ze alletwee gevolgd moeten worden. Maar ik zal nooit een tsjeef worden. Het zou fout zijn wanneer we als partij niet kiezen, wanneer we een consensus zouden zoeken om er toch maar een te hebben. We mogen niet grijs zijn."

Welke richting wil u dan inslaan?

"Er zijn meer dan twee strategieën. Als de VU in september een van de twee voorliggende richtingen inslaat, laat ze heel wat mensen in de partij in de kou staan. Ik zou dat zeer erg vinden en ik zou me dan ernstig bezinnen of ik mij nog politiek gelukkig kan voelen in die partij. Ik ben lid geworden van de VU na Zwarte Zondag in 1991 omdat ik het Vlaams-nationalisme niet aan het Vlaams Blok wilde overlaten. Ik heb een partij leren kennen waarin je kunt ademen en niet versmacht wordt. Dat is zeer boeiend."

Maar hoe zou u het aanpakken?

"Ik zou een zeer eenvoudige koers uittekenen. De VU moet een zelfstandige koers varen, zonder met anderen samen te werken. We moeten door en door Vlaams zijn, al is dat Vlaams-nationalisme dan wel aan een zeer grondig adjornamento toe. Op sociaal-economisch gebied mogen wij geen centrumpositie innemen maar moeten wij strijden voor sociale correcties. De graad van solidariteit die we nu opbrengen voor de rest van de wereld, is totaal ondermaats. We moeten ook opkomen voor het gemeenschapsdenken. Het 'wij' is belangrijker dan het 'ik'. Daarom hamer ik er ook zo op dat de kamerleden zich neerleggen bij de beslissing van de partijraad. En tot slot heb ik geen gram geloof in een conservatieve levensvisie. Je moet aan politiek doen om zaken te veranderen, niet om te bestendigen wat al is."

En dus wordt u voorzitter?

"Ik heb nog geen beslissing genomen. Wat is de grootste ramp die mij kan overkomen? Dat men lippendienst bewijst aan mijn project maar ondertussen voortgaat met het uittekenen van de eigen strategieën. Als de twee groepen heilig overtuigd zijn van hun eigen strategie, zal ik me daar niet tussen leggen. Ik heb geen zin om me te laten vermorzelen.

"Maar ik geloof dat er een geloofwaardige weg is die een groot deel van de partij bevredigt. Noem dat de 90-procentoplossing. Om opnieuw een werkbare situatie te creëren, moeten er een aantal uitersten afvliegen. Pas dan kun je opnieuw duidelijker maken waar je voor staat."

Hoe ervaart u deze hele crisis zelf? Tot voor enkele maanden werd u zelf in het traditionele Vlaamse kamp geplaatst.

"Omdat ik een echte stamboomnationalist ben, een kostuum draag en geen joints rook, kreeg ik dat etiket opgekleefd. Wel, laat ons het dan eens over die stamboom hebben. Mijn overgrootvader stapte in Pamel als onafhankelijke in de gemeentepolitiek. Er brak tyfus uit en hij wist dat dat een gevolg was van de vervuiling in de plaatselijke beek. Noch de katholieken, noch de liberalen wilden daar echter iets aan doen en dus deed hij het zelf.

"Mijn grootvader (VNV-kamerlid Hendrik Borginon, 1890-1985, RG/BE), een monument in de Vlaamse Beweging, kwam eerst in de Frontpartij en later in het VNV terecht. Waarom? Omdat hij godverdomme als jonge jurist aan het front stond en zag dat de mensen naast hem orders kregen die ze niet verstonden en daardoor onnodige risico's liepen. Dat is de inspiratie, hé! Waarom doe je aan politiek? Omdat je iets wil bereiken. Omdat je de gemeenschap, desnoods tegen weerstand in, wil dienen. Dat is ook mijn inspiratie. Eigenlijk is mijn inspiratie dezelfde als mijn voorouders. Als ik mijne kop leg, wil ik dat de mensen naar mijn begrafenis komen omdat ze vinden dat ik iets nuttig heb gedaan."

De inspiratie van uw grootvader was nobel, zegt u. Is hij daarna in de fout gegaan?

"Als wij naar het verleden kijken, weten we ook wat er nadien is gebeurd. Maar dat wist men toen niet. Mijn grootvader dacht dat er niets verkeerd zou gebeuren zolang hij erbij was. 'Ik ben sterk genoeg om ze tegen te houden', dacht hij. Wel, dat was een naïeve stelling waar hij zwaar voor betaald heeft."

'Wat bij de VU gebeurt, is geen soap maar een sitcom. Dezelfde personages voeren, telkens in een ander scenario, steeds opnieuw hetzelfde verhaal op'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234