Vrijdag 03/04/2020

King of Pop sloopte raciale muren in Amerika’s massacultuur

Er is een wereld van verschil tussen de levens van Michael Jackson en Barack Obama. Toch is ook de VS-president zijn overleden generatiegenoot schatplichtig. Als eerste zwarte zanger wiens videoclips op MTV uitgezonden werden, sloopte Jackson mee de muur voor Afro-Amerikanen in de massacultuur, in de muziek en de politiek.

De Afro-Amerikaanse politici in het Amerikaanse Congres, de Black Caucus, vroegen vrijdag een minuut stilte voor Michael Jackson in het Huis van Afgevaardigden. “Met zijn talent raakte Michael Jackson de wereld aan en veranderde hem”, sprak afgevaardigde Jesse Jackson Jr., zoon van dominee Jesse Jackon, een huisvriend is van de muzikale familie. Met de wereld doelde hij niet alleen op de muziek maar ook op de cultuur en politiek. De politieke Jacksondynastie weet dat beter dan wie ook. Naast de naam delen ze een geschiedenis: de definitieve ontvoogding voor Afro-Amerikanen na hun slopende burgerrechtenstrijd, door een doorbraak in de massacultuur van de vroege jaren tachtig. Zoals dominee Al Sharpton, nog een Afro-Amerikaans icoon, meteen na zijn dood verklaarde: “Jackson en zijn familie doorbraken de kleurenbarrières”.

Culturele apartheid

Sharpton sprak aan het befaamde Apollo Theater in Harlem, voor een dansende zwarte menigte, net zoals die zich verzamelde buiten het familiehuis van de Jacksons in Gary, Indiana. In dat industriële stadje zijn de Jacksons opgegroeid in een gesegregeerde zwarte cultuur. Ze leefden onder een van Amerika’s eerste zwarte burgemeesters, Richard Hatcher, terwijl op de radio zwarte artiesten weerklonken zoals Jackie Wilson, Chuck Berry en James Brown. Onder de voogdij van Berry Gordy’s legendarische Motownstudios waren de Jackson Five de eersten die de zwarte muziek ook op de ‘blanke’ radiozenders mainstream maakten. “Michael was de leider van de populairste zwarte jongensband in een tijd dat nachtclubs, hitlijsten en radiostations nog gesegregeerd waren”, zei Danyel Smith, de Afro-Amerikaanse hoofdredactrice van Vibe Magazine, gesticht door Jacksonmentor en -producer Quincy Jones. “Zwarte artiesten waren ook op tv een zeldzaamheid.”Michael Jackson doorbrak dat taboe met ‘Thriller’. Als eerste Afro-Amerikaanse artiest maakte hij een videoclip die uitgezonden werd door muziekzender MTV. “Jackson deed de choreografie voor zijn album Thriller in 1982 en ondermijnde wat de Washington Post toen “de culturele apartheid’ van MTV en de popradio noemde”, schrijft de Canadese historicus Gil Troy in The Montreal Gazette. “Rock-’n-roll was sinds de jaren vijftig gesegregeerd. MTV was hoofdzakelijk blank. Op de radio was rock-’n-roll doorgaans blank, R&B (rhythm & blues) hoofdzakelijk zwart.”De video, een 13 minuten lange productie van 1,1 miljoen dollar, werd een cultureel icoon op zich - een spiegel van hoe een deel van de Amerikaanse samenleving de Afro-Amerikanen tot die dag vooral had bekeken. “Jackson veranderde in een monster”, aldus Troy. “Hier transformeerde een VS-icoon, het inspirerende symbool dat toonde hoe ver een zwarte man het kan schoppen, in het gehate stereotype van de zwarte man als monster, als seksueel roofdier. Die inversie hielp op een of andere manier giftige stoffen uit de VS-samenleving te halen.”Jackson zelf mag dan op dat ogenblik zijn sociaalculturele en politieke invloed niet hebben beseft, het Witte Huis deed dat wel. Nota bene Republikein Ronald Reagan bedacht hem onder grote publieke belangstelling met een presidentiële medaille in 1984, niet toevallig een verkiezingsjaar waarin de Afro-Amerikanen met de Democraat Jesse Jackson hun eerste zwarte kandidaat voor het hoogste ambt naar voren schoven.

Obama

Met ‘Thriller’ en daaropvolgende clips had Jackson mee de muur gesloopt voor Afro-Amerikanen in de massacultuur, in de muziek maar ook in de politiek. Zonder de doorbraak van de zwarte muziekvideo’s van Jackson en zijn tv-generatie, waartoe ook Oprah Winfrey en Bill Cosby behoorden, was de Amerikaanse samenleving vandaag misschien niet klaar geweest voor president Obama’s YouTubeboodschappen.Volgens Troy lijdt het weinig twijfel dat Jackson de Amerikaanse politiek vandaag mee gestalte gaf. “Hij hielp het pad te effenen voor Barack Obama, zelf slechts drie jaar jonger dan Jackson”, stelt hij. “Na de Watergatecorruptie, de vernedering in Vietnam en sovjetagressie, kwam iemand van onze leeftijd de Amerikaanse droom herstellen. De beroemdste persoon van onze generatie was een arme zwarte jongen uit Gary, Indiana, die in een decennium van desillusies Amerika’s belofte herbevestigde. Lang na zijn degeneratie en neergang moeten we ons vooral herinneren hoe hij Amerika hielp te genezen. Jackson gebruikte zijn status om de lijnen tussen zwart en blank te doen vervagen, alsook de lijnen tussen holebi’s en hetero’s.”Zoals Jackson zelf zong in zijn hit ‘Black or White’: “Het doet er niet toe of je zwart bent of blank.” Obama zou dat credo herhalen in talrijke van zijn campagnetoespraken. Vorig jaar werd hij mede daardoor Amerika’s eerste president van gemengde raciale afkomst.

Tragisch

De tragiek van zijn verhaal is dat net Jackson later worstelde met zijn culturele en genderidentiteit. Dat hij zijn eigen huid blanker probeerde te maken leidde in de Afro-Amerikaanse gemeenschap tot veel onbegrip, maar vooral tot het pijnlijke besef dat zelfs Amerika’s grootste zwarte rolmodel zich niet volledig aanvaard voelde in zijn samenleving. “De vraag rond zijn pigmentatie werd een metafoor voor de black experience in Amerika”, schrijft Steven Gray deze week in Time Magazine. “Hij zat niet comfortabel in zijn eigen huid, net zoals zwarte mannen zich lang niet comfortabel konden voelen in deze samenleving.”Hij leefde wel nog lang genoeg om Obama’s verkiezing mee te maken, die via zijn perswoordvoerder hulde bracht aan Jackson als muziekicoon, maar ook verwees naar zijn tragische noodlot. Zoals NRC Handelsblad vrijdag verwoordde: “De man die vijftig jaar geleden werd geboren als zwarte jongen in een staat met een afkeer van zwarte landgenoten overleed uiteindelijk als blanke man in een land dat de black cool van Barack Obama bewondert.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234