Zaterdag 14/12/2019

Kinderlijke blik, brute hand

Duistere fabriekshallen, vervormde vrouwenlijven en verloren figuren: jawel, David Lynch (70) is in het land. In Antwerpen exposeert én verkoopt hij foto's en schilderijen. Snapshots uit de donkere kant van de maatschappij. 'Lynch is een heel bange man.'

In 1967 stond David Lynch in zijn schildersatelier, naar verluidt was het nacht. Hij tuurde naar het schilderij dat voor hem stond en merkte op dat de planten op het doek - donkergroen op een zwarte achtergrond - zachtjes heen en weer leken te wiegen. "Ik bleef maar kijken en ik luisterde goed", zo zou hij later in een interview vertellen, "en ik zei luidop: 'Oh, een bewegend schilderij.' En dat was dat."

Weinig mensen weten dat de cineast eigenlijk schilderkunst heeft gestudeerd, aan de Pennsylvania Academy of the Fine Arts (PAFA). Zijn ogenschijnlijk bewegend schilderij leidde hem naar Six Men Getting Sick, zijn eerste geanimeerde kortfilm met zes geschilderde en vervormde figuren in een loop, met daarop het geluid van een sirene geplakt. Lynch presenteerde het werk als een schoolproject en won er meteen een prijs mee.

Ook toen zijn filmcarrière een hoge vlucht nam, is Lynch blijven schilderen (en schrijven en componeren en fotograferen en ontwerpen). Een selectie van zijn werk is vanaf volgend weekend te zien in At The Gallery in Antwerpen. Onder de noemer It Was Like Dancing With a Ghost zijn twintig bewerkte foto's, aquarellen en schilderijen (olie op doek) te zien, gemaakt tussen 1988 en 2012. "Een echte retrospectieve is het niet, maar zo voelt het wel", zegt Frederick Keteleer van At The Gallery.

Het is niet de eerste keer dat Lynch in ons land zijn werk toont. Drie jaar geleden exposeerde hij litho's in La Louvière en zijn foto's waren eerder al te zien in Cinema Galeries in Brussel.

Wel een primeur is het dat de werken te koop zijn. Voor de geïnteresseerden: voor een echte David Lynch aan de muur moet u tussen 6.000 en 120.000 euro neertellen. Op Facebook is het enthousiasme alvast groot. 1.500 mensen geven aan dat ze naar de opening komen.

De foto's in Antwerpen zijn een combinatie van zelfgemaakte beelden en oude pornografische foto's die Lynch digitaal heeft bewerkt. Distorted Nude heet die reeks. Zijn schilderijen zijn donker van sfeer en kleur. "Ik zou niet weten wat ik zou moeten aanvangen met kleur", zei hij in het interviewboek Lynch on Lynch. "Kleur is me te echt, te beperkend. Het laat weinig ruimte om te dromen."

Zwart heeft voor hem een diepte waar hij in kan verdwijnen. "In het donker kun je doorgaan tot de dingen je duidelijk worden en je je angsten tegenkomt. Je gaat zien waar je van houdt, en het wordt als een droom."

Zijn grafisch werk valt te omschrijven als kinderlijk onderzoekend en instinctief, vindt regisseur Jonas Govaerts (Welp, 2014), die zijn werk goed kent.

"Ik zag ooit een documentaire waarin hij heel naïef overkwam, maar volgens een vriend van hem is dat een pose. Dat zie je ook in zijn werk. Ondanks zijn opleiding is het primitief en bruut, als hij tekent, klopt de schaal niet en de verf plakt onhandig op het doek. Er hangt veel sfeer rond. Ik heb zijn foto's gezien van vrouwen in wazige rook. Een gigantisch cliché, maar hij brengt het toch anders."

Zijn thema's sluiten nauw aan bij wat hij aanraakt in zijn films. Duisternis, de menselijke natuur, het bewuste versus het onbewuste, de dunne lijn tussen droom en werkelijkheid. Wie zijn oeuvre kent, herkent meteen zijn fascinatie voor vervallen industrie en gehavende lichamen. Govaerts: "Ik denk dat Lynch een heel bange man is, die angst komt in zijn werk steeds terug."

"Zijn foto's en schilderijen lijken snapshots, fragmenten uit een verhaal. Er is altijd dat hoofdpersonage dat niet weet waar hij zich precies bevindt en die de donkere kant van de maatschappij opzoekt", vindt Keteleer van At The Gallery. "Lynch moet ooit hebben gezegd: wat ik me herinner van mijn kindertijd is de stralende zon, de blauwe hemel en een kersenboom. Maar als ik goed keek, dan zag ik een worm uit een kers kruipen."

Keteleers favoriete werk is Billy Finds a Book of Riddles in His Own Back Yard. "Het roept zoveel vragen op: vanwaar komt dat boek en wat doet Billy daarmee?"

The New York Times bezocht twee jaar geleden de grote retrospectieve van Lynch in zijn alma mater, PAFA. Is beeldend kunstenaar Lynch even meeslepend als de filmmaker, vroeg de krant zich af. "Het korte antwoord is nee. Hij biedt seks, geweld, trauma en zwarte humor, maar de kwaliteiten die zijn films zo uniek, zo lynchiaans maken, ontbreken hier."

De recensent miste een complex verhaal, de verschuiving van een duistere realiteit naar hallucinerend surrealisme, sensuele erotiek en akelig voyeurisme, angst en spanning, onschuld en kwaad. De kracht van Lynch komt hier volgens de krant te weinig, ahum, uit de verf.

Volgens Keteleer is het zinloos om te vergelijken en dat vindt Govaerts ook: "Ik kan me voorstellen dat een klassiek kunstcriticus dat zo ervaart, en het klopt dat hij het meest indruk maakt met zijn filmisch werk. Maar Lynch is voor mij een van de weinige allround kunstenaars. Je kunt zijn werk niet uit elkaar trekken en vergelijken: zijn films, zijn schilderijen, zijn platen, het is één wereld."

David Lynch, It Was Like Dancing With a Ghost, van 21/5 tot 3/7, in At The Gallery, Leopoldstraat 57, Antwerpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234