Woensdag 19/02/2020

Kinderen baas in de snoepwinkel?

In het Europees Parlement beginnen vandaag de hoorzittingen van de nieuwe EU-commissarissen. Meer dan de vorige keren moeten kandidaten spitsroeden lopen vanwege beschuldigingen van belangenvermenging of omstreden beleidskeuzes in hun lidstaten.

1. Tibor Navracsics (Hongarije)

Kandidaat-commissaris voor Burgerschap, Jeugd, Cultuur en Onderwijs

De Hongaarse politicus Tibor Navracsics (48) was minister van Buitenlandse Zaken en Handel van juni tot september 2014. Daarvoor was hij sinds 2010 justitieminister. Als lid van de nationalistisch-conservatieve Fidesz-partij is hij een spitsbroeder van de omstreden Hongaarse premier Viktor Orban, die internationaal onder vuur ligt voor zijn beknotting van burgerlijke vrijheden in Hongarije. Critici noemen dan ook het een aanfluiting van de EU-rechtsprincipes dat uitgerekend Navracsics in de EU burgerschap zal moeten controleren.

Navracsics wordt beschouwd als co-architect van het eurosceptische politieke systeem in Hongarije, door Orban omschreven als een 'illiberale natiestaat'. Navracsics voerde als justitieminister de wet in die de pensioenleeftijd van rechters verlaagde van 70 naar 62, waardoor de onafhankelijke opperrechters van het vroegere Hooggerechtshof vervangen konden worden door jonge Fidesz-partijleden. Het Europees Hof van Justitie oordeelde al dat deze praktijk in strijd was met de EU-wetgeving.

In de internationaal omstreden hervorming van het Hongaarse mediabeleid, waaronder de de facto-censurering van een kritische vrije radio waarvan de frequentie werd afgenomen en de benoeming van een mediacontroleraad met enkel Fidesz-leden, speelde hij als kabinetslid ook een rol.

Ook zat Navracsics achter een nieuw financieringsmechanisme voor ngo's, dat nu volledig door Fidesz wordt beheerd. Hij voerde onder meer een agressieve campagne om een Noorse ngo, Norwegian Funds, gerechtelijk te vervolgen wegens zogeheten 'anti-regeringsactiviteiten' omdat er Noors geld naar de Hongaarse oppositie zou zijn gevloeid.

Navracsics werd vervolgens een sleutelfiguur voor premier Orban in zijn zelfverklaarde 'onafhankelijkheidsoorlog' tegen Brussel. Als minister van Buitenlandse Zaken vertegenwoordigde Navracsics de Hongaarse regering in meerdere disputen met de EU, waarbij hij zelfs commissarissen Neelie Kroes (Digitale Agenda) en Reding (Justitie, Burgerschap & Fundamentele Rechten) beledigde. Reding zetelt nu in het nieuwe EP bij de Europese Volkspartij (EVP), dezelfde fractie waarvan ook Fidesz lid is. De kans dat Navracsics ook uit zijn eigen groep tegenstand krijgt is dus reëel.

Gewezen Belgisch premier Guy Verhofstadt (Open Vld), in het EP nu fractievoorzitter van de liberale groep ALDE, is altijd een van de grootste critici van Orbans beleid geweest. "Er worden terechte vraagtekens gesteld bij zijn voordracht maar we willen niet vooruitlopen", zegt een bron bij ALDE. "Dat zou afbreuk doen aan het principe van de hoorzittingen. Navracsics moet de kans krijgen om afstand te nemen van het Hongaarse regeringsbeleid."

2. Miguel Arias Cañete (Spanje)

Kandidaat-commissaris voor Energie en Klimaat

Met voorsprong de meest omstreden kandidaat is Miguel Arias Cañete (64), een conservatief EP-lid van de Spaanse regeringspartij Partido Popular (PP) en lid van Junckers Europese Volkspartij (EVP). Cañete is kandidaat om commissaris voor Energie en Klimaat te worden.

In Spanje omstreden door seksistische uitlatingen tijdens de Europese kiescampagne - na een debat met een politica zei hij haar te min vinden voor zijn 'intellectuele superioriteit' - ligt hij nu onder vuur voor zijn zakelijke verwevenheid met de Spaanse energie-, landbouw- en bouwsector, waardoor belangenvermenging dreigt. Vooral de oliebelangen van zijn familie lijken onverenigbaar met zijn portfolio.

Olie

Hoewel Arias Cañete op 16 september aankondigde zijn 2,5 procent aandelen in de Spaanse oliebedrijven Petrolífera Dúcar SL en Petrologis Canaris SL (ter waarde van 326.000 euro) van de hand te doen "om elke zweem van mogelijke belangenvermenging te vermijden", blijven zijn naasten deel uitmaken van beide bedrijven, die instaan voor olieleveringen in de havens van Ceuta en Las Palmas.

Zijn zoon Miguel Arias Domecq blijft bestuurslid en zijn schoonbroer Miguel Domecq Solís is directeur van zowel Petrolífera Dúcar als Petrologis Canaris. Volgens onderzoek van milieuorganisatie Friends of the Earth Europe controleert de familie minstens 73 procent van de aandelen in Petrolífera Dúcar en 79 procent van de aandelen van Petrologis Canaris. Er bestaan nog veel vragen over de aandeelhoudersstructuur omdat beide bedrijven werken via de Nederlandse holding Havorad BV, een brievenbusfirma met omzet van 13 miljoen euro zonder personeelsleden, maar wel in handen van de familie.

Arias Cañete lag in Spanje al onder vuur voor belangenvermenging. In 2008, 2009 en 2010 verklaarde hij dat Petrolífera Dúcar géén zaken doet met de overheid maar in april van dit jaar werd onthuld dat het een concessie kreeg van overheden, onder controle van zijn PP-partij, om publieke gronden te gebruiken voor de petroleumopslag in de haven van Ceuta. Petrologis Canaris had dan weer een contract voor olieleveringen aan de Canarische regio-overheid.

Landbouwsubsidies

Nog omstreden zijn de zakenbelangen van zijn vrouw Micaela Domecq Solís in de landbouwsector terwijl Arias Cañete van 2011 tot eerder dit jaar landbouwminister was. Nu moet hij als klimaatcommissaris onder meer beslissingen over de methaan-emissies van rundvee overzien.

Domecq Solís is erfgename en mede-eigenares van het stierenfokbedrijf Jantilla, dat uitgebaat wordt door hun twee zonen. Als europarlementariër vocht haar man Arias Cañete in 1996 voor het bijvoegen van stierenfokkerijen in de landbouwactiviteiten die EU-subsidies krijgen onder het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (CAP). In 2002 moest Domecq Solís in de provincie Extremadura voor een parlementaire onderzoekscommissie verschijnen omdat ze negen verschillende entiteiten op één stuk landbouwgrond registreerde voor aparte CAP-subsidies, om meer te kunnen incasseren.

Een ander landbouwbedrijf van Domecq Solís, Agrícola Micaela Domecq SL, kreeg tussen 2009 en '12 meer dan 619.000 euro aan CAP-subsidies. Ze zal al precies weten hoeveel inkomsten ze daaruit zal puren. Als landbouwminister onderhandelde Arias Cañete in 2013 in de Europese ministerraad mee over de structuur van de CAP-subsidies van 2014 tot -20.

Vastgoed

Nog controverse is er over zijn aandeel in de hervorming van de Spaanse kustwet, die ook de bouwactiviteiten reguleert. Ook daar hadden hij en zijn vrouw belangenconflicten. Van 2009 tot '11 zetelde hij in de raad van bestuur van het Spaanse vastgoed- en constructiebedrijf Bami Newco. Zijn vrouw zit in het vastgoedbedrijf Nova Diecinueve.

Gedragscode

De groene fractie in het EP stuurde al een brief aan Juncker met de vraag of de activiteiten van Arias Cañete te rijmen zijn met de Code of Conduct van de Commissie.

"De Gedragscode voor Europees commissarissen is glashelder", zegt parlementslid Bart Staes (Groenen). "Een commissaris zal zich niet bezighouden met zaken uit zijn of haar portefeuille, waarin hij/zij persoonlijke belangen heeft, in het bijzonder als het gaat om familiebelangen die zijn/haar onafhankelijkheid kunnen beïnvloeden."

Juncker antwoordde vorige vrijdag meteen per brief dat hij géén problemen ziet. "Ik sprak met Arias Cañete en hij verzekerde me dat al zijn activiteiten in lijn zijn met de toepasbare wetgeving. Hij herbevestigde zijn engagement om de Code of Conduct na te leven."

Maar de sociaaldemocratische S&D, coalitiepartner van de EVP, is kritischer. Kathleen Van Brempt: "We gaan heel hard spelen op de onverenigbaarheid van zijn belangen met zijn portfolio. Dit zal niet zomaar passeren. Juncker zal een oplossing moeten zoeken."

3. Jonathan Hill (Groot-Brittannië)

Kandidaat-commissaris voor Financiële Stabiliteit, Diensten en Kapitaalmarkten

Een olijftak van Jean-Claude Juncker aan het adres van David Cameron en de Londense City, nadat de Britse premier de nieuwe EU-Commissievoorzitter wou wraken. Zo omschreef zelfs de Financial Times de kandidatuur van de Britse Conservatief Lord Jonathan Hill (54) als nieuwe commissaris voor Financiële Diensten. Volgens zijn critici is Junckers knieval te diep geweest.

"Hill benoemen is een kind aan het hoofd van een snoepwinkel zetten", zegt onderzoekster Vicky Cann van de lobbywatchers-ngo Corporate Europe Observatory (CEO). "Hills carrière toont tot dusver aan dat hij geen probleem ziet in een knusse relatie tussen politici en lobbyisten."

Hill stond in 1998 mee aan de wieg van Quiller Consultants, dat vandaag nog steeds de lobbying verzorgt voor grootbanken zoals HSBC en de City of Londen Corporation. Deze belangenorganisatie van het Londense zakencentrum verheugde zich terstond op Hills benoeming. "Lord Hills expertise en zijn kennis van de City zal cruciaal zijn om de levensduur en stabiliteit van de Europese banksector te verzekeren." Hill bezit ook aandelen in lobbyfirma Huntsworth, die op zijn beurt het EU-lobbybedrijf Grayling en het Britse Citigate controleert.

Volgens CEO geeft de financiële industrie meer dan 120 miljoen euro per jaar uit aan lobbying in Brussel, en stelt ze in de Europese hoofdstad meer dan 1.700 lobbyisten te werk. De kans dat Hill in Brussel onder deze lobbyisten veel vertrouwelingen uit zijn 'old boys network' ontmoet, is levensgroot, wat het volgens zijn critici onmogelijk maakt op te treden als onafhankelijke hoeder van de wetgeving.

Cann: "De financiële lobby slaagde er door permanente lobbying in om strengere regulering en controle van zijn sector tegen te houden, ook al veroorzaakte te grote deregulering mee de bankencrisis van 2008."

4. Karmenu Vella (Malta)

Kandidaat-commissaris voor Milieu, Maritieme Bevoegdheden en Visserij

De sociaaldemocraat Karmenu Vella is door Malta voorgedragen en door Juncker geselecteerd als EU-commissaris voor Milieu, Maritieme Bevoegdheden en Visserij. Hij mag zich deze namiddag al verwachten aan een spervuur van vragen over Malta's omstreden milieubeleid.

Een van de tradities in het land is de vogeljacht. Maar jaarlijks worden ook talrijke vogels, die migreren van Europa naar Afrika om daar te overwinteren, uit de lucht geschoten. Malta is door de EU al herhaaldelijke keren veroordeeld voor het neerschieten van beschermde soorten. Vella's socialistische partij legaliseerde onlangs ook opnieuw het vangen van vinken, verboden onder de EU-wetgeving. Omdat de nieuwe Commissie de Vogel- en Habitatrichtlijnen moet herschrijven, zijn milieuorganisaties razend dat een Maltees dat proces mag overzien, al zijn er geen aanwijzingen dat Vella zelf ooit betrokken was bij jachtbeslissingen. Vella was minister van Toerisme in de huidige regering en bekleedde eerder die functie in de jaren negentig.

Inzake maritieme bevoegdheden mag Vella zich verwachten aan vragen of hij ook onafhankelijk mag oordelen over de scheepsvloot van zijn land, een van de grootste ter wereld dankzij het aanbieden van 'goedkope vlaggen'. Critici stellen dat deze 'flags of convenience' dikwijls gebruikt worden door rederijen die het ook niet te nauw nemen met de veiligheid, met alle risico's van dien voor het maritieme milieu.

Vella zal ook spitsroeden moeten lopen over zijn verleden in de gokindustrie. Tussen 2007 en '13 was Vella bestuurder bij de Betfair Maltese Board, Betfair Holding (Malta) Limited en Betfair Poker Holdings Limited. Hij voegde zich begin '12 als bestuurder ook bij hun transnationale zetel, Betfair International Plc. Betfair geldt als het grootste online-gokbedrijf ter wereld.

De online-gokbedrijven werden in februari '13 nog zwaar op de korrel genomen door de vorige Commissie voor het witwassen van (soms crimineel, soms zwart) geld. De vorige Commissie begon daarom met een regulering van het internetgokken maar die zal door de volgende Commissie moeten worden afgewerkt. Bij debatten in het college van commissarissen dreigt er voor Vella dan ook een belangenconflict.

5. Vera Jourová (Tsjechië)

Kandidaat-commissaris voor Justitie, Consumenten en Gendergelijkheid

De Tsjechische minister van Regionale Ontwikkeling Vera Jourová krijgt met Justitie, Consumentenzaken en Gendergelijkheid drie uiteenlopende Commissie-portefeuilles onder haar hoede.

Haar Europese ervaring is een typevoorbeeld van wat lobby-experten de 'revolving door' noemen. Ze was eerst ambtenaar, gespecialiseerd in regionale (subsidie)fondsen van de EU en ging vervolgens van 2006 tot '13 'door de draaideur' werken in het consultancybureau van haar zoon, Primavera Consulting, dat consultancydiensten aanbood op... het domein van Europese regionale fondsen. Toch is dat - ondertussen gesloten - bedrijf het minste van haar zorgen op de nakende hoorzitting.

Onderzoekster Vicky Cann: "Jourova zal het vooral moeilijk krijgen omdat ze vicevoorzitter is van de politieke partij ANO ('Ja'), die geleid wordt door vicepremier en minister van Financiën Andrej Babiš. Hij is een multimiljonair die belangen heeft in talrijke industrieën die zij als commissaris voor Consumentenzaken zal moeten reguleren."

Het fortuin van Babiš wordt geschat op 2,4 miljard dollar. Zijn bedrijf Agrofert Holding is een transnationale Europese speler in landbouw, voedsel en chemicaliën met vestigingen in Hongarije, Polen, Nederland en Duitsland. "Hoe zij onafhankelijk kan oordelen over consumentenzaken is ons een raadsel", zegt Cann. "Bovendien ontvangt Babiš ook talrijke landbouw- en regiofondsen."

De vrees dat Jourova ook in Brussel de belangen van Babiš zal dienen, wordt versterkt omdat ze lid is van een eenmanspartij, die strak wordt geleid. Volgens Tsjechische ngo's is zijn partij een "beweging van mensen rond een charismatisch leider met uitzonderlijke autoriteit die op alle partijbeslissingen zijn invloed laat gelden". Het motto van Babiš spreekt boekdelen: 'Ik bestuur de staat als mijn bedrijf'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234