Woensdag 21/04/2021

Kinderbijslag

Kinderbijslag: alle kinderen gelijk?

De 5 procent grootste gezinnen moet achteruitgang vrezen. Beeld
De 5 procent grootste gezinnen moet achteruitgang vrezen.

Elk kind dat opgroeit in Vlaanderen heeft recht op een genereuze basistoeslag van 160 euro per maand. De Vlaamse regering probeert met haar hervormde kinderbijslag elk kind gelijk te behandelen en ook de kinderarmoede aan te pakken. Kan dat?

Vooropgesteld stond dat minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) een lastige keus zou moeten maken bij de hervorming van de kinderbijslag - nieuwe Vlaamse bevoegdheid sinds de jongste staatshervorming. Ofwel zou hij het principe van 'elk kind gelijk' voorrang geven en dus met een hoog basisbedrag voor elk kind werken, ongeacht gezinssituatie. Ofwel zou hij de kinderbijslag gerichter inzetten in de strijd tegen kinderarmoede. Dan zou hij een groter deel van zijn budget moeten besteden aan de sociale toeslagen.

In het uiteindelijke compromis lijkt Vandeurzen beide tegengestelde doelen toch te willen verzoenen. Voor alle duidelijkheid: voor kinderen die nu al geboren zijn of nog voor 2019 geboren worden, blijft het huidige systeem gewoon bestaan. Gezinnen met kinderen van voor 2019 en erna zullen uit de twee stelsels een bijslag ontvangen. Kort samengevat: aan verworven rechten verandert niks.

Alle kinderen geboren na 2019 zullen een basisbedrag van 160 euro per maand uitgekeerd krijgen, ongeacht of de ouders nu werknemer, zelfstandige, werkloze of leefloner zijn. Dat ligt wat hoger dan vooraf verwacht was. De bestaande rangorde- en leeftijdstoeslagen worden wel afgeschaft: ongeacht leeftijd of gezinsgrootte blijft dat basisbedrag dus hetzelfde.

Bovenop dat basisbedrag komen nog wel sociale correcties. Kinderen met één of meer overleden ouders krijgen een extra toeslag van 80 of 160 euro. Ook pleegkinderen en kinderen met zorgnoden krijgen zo'n zorgtoeslag. Gezinnen met een laag inkomen krijgen een sociale toeslag (50 euro), die wel hoger wordt in grotere gezinnen (80 euro). Het deel van het totale budget dat zal worden ingezet voor sociale toeslagen stijgt van 3,4 procent naar 12 procent, beklemtoont minister Vandeurzen. Dat komt vooral doordat het nieuwe systeem inkomensgerelateerd werkt, en niet alleen naar de sociale categorie van de ouders (werkzoekend...). Ook werknemers met een laag loon komen vanaf 2019 in aanmerking voor een toeslag. Nadeel van die vernieuwing is dan weer dat berekening van inkomens een administratief complexe zaak is.

Op die manier, claimt de Vlaamse regering, zal elk kind gelijk behandeld worden en zal tegelijk de kinderarmoede dalen. In het nieuwe systeem zou nog 10,3 procent van alle kinderen in armoede leven, tegenover 11,2 procent in het huidige systeem. Zo goed als geen enkel kind zou er op achteruitgaan. Alleen de 5 procent grootste gezinnen moeten achteruitgang vrezen, door de afschaffing van de rangordetoeslag. Toch een nuance: het aantal kinderen in grote gezinnen ligt logischerwijs hoger dan 5 procent. Volgens het recentste jaarboek van Kind & Gezin leeft 9,4 procent van de Vlaamse kinderen in gezinnen met vier of meer kinderen.

Na aandringen van Open Vld wordt er ook gediversifieerd volgens schoolparticipatie en kinderopvang. Kinderen van drie of vier die kleuteronderwijs volgen, hebben recht op 150 euro extra per jaar. Dat moet ouders, met name in kansarmoede en/of van vreemde origine, aansporen om hun kinderen vroeger naar school te sturen. Critici werpen op dat kinderen die niet naar de kleuterschool gaan zo ook nog eens financieel gestraft worden. Een federale aanpassing van de onderwijsplichtleeftijd biedt een alternatief.

null Beeld dm
Beeld dm

'Geen rechten ontnomen'

Grote winnaar van de hervorming is toch het doorsnee middenklassegezin. Gezinnen met een of twee kinderen na 2019, mogen rekenen op een hoger basisbedrag van bij de geboorte. Voor grotere gezinnen pakt de hervorming minder voordelig uit. Toch is de Gezinsbond niet ontevreden, omdat van de huidige gezinnen geen rechten worden ontnomen en "in de toekomst de sociale toeslagen worden verhoogd zodat ze gelijk worden voor elk kind en ze ook worden toegekend aan werkende ouders met een laag inkomen."

"Er waren veel efficiëntere keuzes mogelijk"

De hervorming van de kinderbijslag had erger gekund, analyseert Wim Van Lancker, expert kinderbijslag aan het Centrum voor Sociaal Beleid Herman Deleeck (Universiteit Antwerpen). "Maar er zijn ook kansen gemist om het systeem efficiënter te maken."

"Deze hervorming is het resultaat van een compromis tussen twee politieke stromingen", stelt Wim Van Lancker. "De kwestie of je voorrang geeft aan het gelijk behandelen van elk kind, ongeacht afkomst, dan wel of je kinderbijslag doelmatiger inzet om kinderarmoede te bestrijden is opgelost door te pogen beide te doen. Mooi, maar dat kost wel een flink pak geld."

"Het goede is dat uiteindelijk wel degelijk rekening is gehouden met de noden van gezinnen met een laag inkomen, en dan met name grote gezinnen. Dat de sociale toeslag aangepast wordt volgens gezinsgrootte is een goede zaak. Maar het zijn wel degelijk de kleinere gezinnen en gezinnen met minder kinderen die het meeste winnen bij deze hervorming. De basistoelage is zo hoog gelegd dat gezinnen uit de middengroep zeker niets zouden verliezen. Het resultaat is een betrekkelijk dure hervorming, die in sociaal opzicht weinig doeltreffend is. Het geschatte positieve effect op de kinderarmoede is veeleer bescheiden. Met zoveel geld had je ook veel efficiëntere keuzes kunnen maken."

Van Lancker wijst ook op de nieuwe toeslag die in de kinderbijslag voorzien wordt. "Een symbolisch treffend detail. Ouders die hun kinderen in de dure niet-inkomensgerelateerde opvang onderbrengen, krijgen een toeslag van 3 euro. Dit komt bij uitstek de hoogste inkomens ten goede, die ook al kunnen profiteren van de fiscale aftrek van kinderopvang. Op een moment dat de minimumkost voor kinderopvang voor de laagste inkomens verdrievoudigd wordt en er een tekort aan betaalbare opvangplaatsen is dat een merkwaardige budgettaire keuze."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234