Woensdag 23/06/2021

Kind vaccineren 68 keer duurder

De prijs van levensreddende vaccins is zodanig gestegen, dat sommige landen er nauwelijks nog in slagen hun kinderen in te enten. In een nieuw rapport klaagt Artsen Zonder Grenzen het gebrek aan transparantie en de hoge facturen van farmabedrijven aan. 'De vraag is: hoeveel winst is genoeg?'

In 2001 kostte het nog 0,58 euro om een kind in een ontwikkelingsland te vaccineren. Voor die prijs was het kind beschermd tegen tuberculose, mazelen, difterie, tetanus, kinkhoest en polio. Dertien jaar later zijn daar zes nieuwe vaccins bijgekomen, waaronder een inenting tegen het hpv-virus en het rotavirus. Twee keer zoveel vaccins dus, voor een prijs die weliswaar 68 keer hoger is.

Het gaat dan bovendien om de laagste prijs, onderhandeld door Gavi, de Global Alliance for Vaccines and Immunisation. Die organisatie zorgt ervoor dat de minst ontwikkelde landen de vaccins aan betere voorwaarden kunnen krijgen. In België bijvoorbeeld betalen we veel meer voor hetzelfde product dan in pakweg Zuid-Soedan.

"Maar zelfs die onderhandelde prijzen zijn exponentieel gestegen", zegt Kate Elder, vaccinatie-expert van Artsen Zonder Grenzen in New York. Zij werkte mee aan het rapport 'The Right Shot', waarin de ngo de prijzenpolitiek van de farmabedrijven aan de kaak stelt.

In de realiteit zijn er maar weinig farmabedrijven die zich bezighouden met het ontwikkelen van vaccins. De ontwikkeling neemt gemiddeld 10 tot 15 jaar in beslag en kost hopen geld. Kosten waar de bedrijven nooit helemaal zeker van zijn dat ze die kunnen terugverdienen. Even goed draaien de proeven op niets uit en zijn de investeringen voor niets.

"Het is een risico", legt de Belgische vaccinoloog Pierre Van Damme (Universiteit Antwerpen) uit. "Universiteiten of overheidsinstellingen zijn gewoon niet in staat om een vaccin te ontwikkelen. Je hebt die bedrijven dus nodig. En het is normaal dat ze winst willen maken. Deze winst wordt geïnvesteerd in de ontwikkeling van nieuwe vaccins. Wie is er trouwens momenteel bereid om een ebolavaccin te ontwikkelen? Hier zal geen sprake zijn van winst maken."

Toch vindt AZG dat geen argument. Wij begrijpen dat die bedrijven hier geld mee willen verdienen. "Ze hebben er nu eenmaal veel geld en energie in gestopt. De vraag is: hoeveel winst is genoeg? Met het pneumokokkenvaccin hebben Pfizer en GlaxoSmithKline (GSK) samen inmiddels meer dan 16 miljard euro winst gemaakt. Ze hebben hun investeringen al lang terugverdiend, maar toch blijven de prijzen hoog."

Volgens AZG moet er dringend meer transparantie komen in de boekhouding van de farmareuzen. "Wat de precieze ontwikkelingskosten zijn van een vaccin, willen ze ons niet vertellen", zegt Elder, "terwijl dat natuurlijk essentieel is. Op basis daarvan kun je bepalen hoeveel ze ervoor mogen vragen. Het probleem is dat daar geen regels voor zijn en dat ze de prijs dus onzinnig hoog kunnen houden."

Duopolie

Zowel Pfizer als GSK houden vol dat de hoge kost voor bijvoorbeeld hun pneumokokkenvaccin gerechtvaardigd is. "Het is een van de meest complexe biologische producten die ooit zijn ontwikkeld", citeert BBC het Amerikaanse Pfizer. GSK bevestigt: "Voor landen die kunnen genieten van het Gavi-tarief, geven we dit vaccin aan een extreem lage prijs. Net genoeg om uit de kosten te komen."

Dat weinig spelers op de farmamarkt zich bezig houden met vaccins, doet eveneens de prijs stijgen. Hoe meer concurrentie, hoe lager de prijzen. Maar in vele gevallen zijn er amper twee bedrijven die een vaccin aanbieden. "Een feitelijk duopolie", meent AZG.

Een ander probleem is dat steeds minder landen van dat Gavi-tarief kunnen genieten. Oorspronkelijk kwamen 73 landen in aanmerking, dit op basis van hun bruto nationaal product. Vandaag zijn dat er nog 53. Nog negen andere landen dreigen in de komende vijf jaar hun statuut te verliezen. Op de vraag waarom Gavi zijn voorwaarden niet versoepelt, kon de organisatie gisteren geen antwoord geven.

Op zich goed nieuws, want dat betekent dat die landen het label van 'minst ontwikkeld' van zich hebben kunnen afschudden. Maar het betekent ook dat ze vanaf nu zelf een vaccinprijs moeten onderhandelen. "Voor het pneumokokkenvaccin moeten ze in sommige gevallen opeens zes keer zoveel betalen", zegt AZG-onderzoekster Elder. "Zoals in Zuid-Amerika kunnen dergelijke landen een gezamenlijk fonds oprichten om op die manier betere prijzen te onderhandelen. Een systeem dat nu ook in andere WHO-regio's wordt onderzocht", voegt Van Damme hieraan toe.

Volgens Elder zijn de farmabedrijven nauwelijks bereid tot onderhandelen. "Wij hebben vijf jaar overlegd met Pfizer en GSK om het pneumokokkenvaccin aan een lagere prijs te krijgen. Zonder succes. Uiteindelijk hebben ze ons gratis vaccins gedoneerd. Maar een structurele oplossing weigeren ze."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234