Zaterdag 22/02/2020

Noord-Korea

Kim Jong-un: een volleerd dictator op zijn 33ste

De Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un.Beeld afp

Toen hij zes jaar geleden aan de macht kwam, beschouwden velen de jonge Kim Jong-un als een onervaren stroman van de ware machthebbers in Noord-Korea. Dat was een grove misrekening. Kim heeft als een ware dictator de macht stevig in handen.

Een mollige snotaap, noemen de Chinezen de man die raketten dreigt af te schieten op de Verenigde Staten spottend. Een Amerikaanse senator noemde hem laatst "die gekke dikke jongen". De Amerikaanse president Donald Trump had het over "een volslagen idioot".

Maar zij en anderen hebben het mikpunt van al die spot, Kim Jong-un, de 33-jarige leider van Noord-Korea, lang onderschat.

Kim was de jongste van drie zonen, maar toch passeerde hij zijn broers bij de opvolging van hun vader, Kim Jong-il. Veel waarnemers deden hem af als een onervaren stroman toen hij op zijn 27ste aan de macht kwam, als iemand die niet lang aan de macht zou blijven. Maar nu, bijna zes jaar later, zit hij stevig in het zadel. 

En tegen veruit de meeste voorspellingen in staat hij op het punt te bewijzen dat zijn geïsoleerde, verarmde land de VS kan treffen met een kernraket.

Duistere motieven

Sommigen hebben Trump aangemaand onderhandelingen met Kim te beginnen. Maar het is niet duidelijk of Kim dat wil. Het aanleggen van een nucleair arsenaal had voor hem voorrang. Noord-Korea zou daarmee zijn veiligheid kunnen garanderen en zijn economie ontwikkelen, zo was de argumentatie.

Maar Kims ware motieven blijven duister, net als veel details over zijn leven. Sinds hij aan de macht is, heeft Kim nog geen enkel buitenlands bezoek afgelegd of een buitenlands staatshoofd ontvangen. Slechts enkele mensen buiten Noord-Korea kregen de kans hem te ontmoeten, onder wie de voormalige Amerikaanse basketbalster Dennis Rodman, een Japanse sushichef en de vicepresidenten van Cuba en China. Meedogenloosheid en een mate van ideologische buigzaamheid zijn karaktertrekken die experts distilleren uit het weinige wat over hem bekend is.

Volgens Zuid-Koreaanse inlichtingendiensten heeft Kim tientallen hoge functionarissen laten executeren, onder wie zijn eigen oom. Mogelijk heeft hij ook de opdracht gegeven tot de liquidatie met zenuwgas van zijn halfbroer Kim Jong-nam op de luchthaven van Kuala Lumpur.

Toch heeft hij volgens experts ook goede dingen gedaan, zoals het verlichten van de staatscontrole op de economie en het bewerkstelligen van een bescheiden groei. Bovendien is hij erin geslaagd iets van het vertrouwen van burgers in de machtsdynastie terug te winnen. Dat was laag onder het regime van zijn vader Kim Jong-il. Het land werd toen getroffen door een vernietigende hongersnood.

Disneyland

"Slim, pragmatisch, een snelle beslisser", oordeelt Andrej Lankov, Noord-Korea-kenner aan de Kookmin Universiteit in Seoel. "Maar Kim is ook wispelturig, humeurig en laat zonder scrupules tegenstanders uitschakelen."

In september 2010 verscheen Kim voor het eerst in de Noord-Koreaanse staatsmedia, iets meer dan een jaar voor hij zijn vader opvolgde als opperste leider. Tot die tijd was het onduidelijk geweest of hij zijn vader zou opvolgen. De buitenwereld had nog nooit een foto van hem gezien als volwassene.

De oudste zoon, Kim Jong-nam, gold als de toekomstige leider, tot hij in 2001 werd betrapt toen hij probeerde met een vals paspoort Japan binnen te komen, waar hij Disneyland in Tokio wilde bezoeken. 

Kim Jong-ils tweede zoon, Kim Jong-chol, werd in 2015 gezien bij een concert van Eric Clapton in Londen. Het blijft onduidelijk waarom hij niet in aanmerking kwam voor de opvolging. Volgens Kenji Fujimoto, de voormalige Japanse sushichef van de familie, vond de Kim senior die zoon te verwijfd. Fujimoto schreef dat in 2003, twee jaar nadat hij uit Noord-Korea was ontsnapt.

Maar Kim Jong-il aanbad zijn derde zoon, Kim Jong-un, in wie hij al vroeg leiderskwaliteiten ontwaarde, zoals de wil om steeds de baas te spelen. "Van jongs af aan leerde hij hoe macht werkt," aldus de Zuid-Koreaanse expert Koh Yu-hwan.

Tussen 1996 tot in ieder geval 2000 bezocht Kim hoogstwaarschijnlijk kostscholen in Zwitserland, waar hij doorging voor de zoon van een Noord-Koreaanse diplomaat. De lessen werden in het Duits gegeven en Kim worstelde met die taal. Op een video uit die tijd is te zien hoe hij, slecht op zijn gemak, op een tamboerijn slaat tijdens een muziekles.

Er zijn aanwijzingen dat Kims verblijf in Europa, en misschien elders, indruk op hem heeft gemaakt. Fujimoto schrijft in zijn memoires dat Kim hem als tiener vertelde dat de stroomstoringen in eigen land hem ergerden, en dat hij diep onder de indruk was van de warenhuizen die hij in het buitenland had bezocht. Volgens Fujimoto vond Kim dat Noord-Korea kon leren van China's op de markt gerichte economische politiek.

Angstregime

Zulke verhalen geven kenners hoop. "Als de tijd rijp is, zal Kim waarschijnlijk trachten het isolement van zijn land te verzachten en zaken uit het Westen te omarmen die hij bewondert", schreef de Zuid-Koreaanse Pajk Hak-soon.

Maar eerst heerste volgens hem "een regime van angst". Na de dood van zijn vader was Kims greep op de macht mogelijk niet al te vast. Hij zou alleen in naam de hoogste leider zijn, terwijl de ware macht zou berusten bij Jang Song-thaek, zijn oom, een sluwe kenner van de machtsverhoudingen in Pyongyang die fungeerde als Kims 'regent'. Hij hielp zijn neef bij het uitvoeren van een systematische zuivering, waarbij veel van de machtigste generaals en bureaucraten hun macht verloren.

Maar Kim was nog maar twee jaar aan de leiding of hij keerde zich tegen zijn oom. Hij zorgde ervoor dat zijn mentor door militairen in uniform werd gearresteerd tijdens een vergadering van het Politbureau, terwijl honderden gedelegeerden toekeken. Jang werd kort daarop geë̈xecuteerd, als straf voor het complot dat hij zou hebben gesmeed om zijn neef af te zetten. 

Tot de minder ernstige aanklachten hoorde 'applaudisseren zonder enthousiasme' toen zijn neef de zaal betrad om het Politbureau toe te spreken. Sinds hij aan de macht kwam zou Kim meer dan 140 hooggeplaatste functionarissen hebben laten executeren.

"Hij sloeg snel en meedogenloos toe", zegt de Amerikaan Daniel Pinkston, directeur van de ngo International Crisis Group. "Ik denk dat de meeste mensen niet verwachtten dat zo'n jonge man zo'n volleerd dictator zou zijn."

30.000 vluchtelingen

Onder Kim kunnen de Noord-Koreanen makkelijker aan voedsel en andere zaken komen, omdat hij meer ruimte laat aan de vrije markt. Hij creëerde een explosieve groei in de woningbouw in Pyongyang, waar alleen burgers mogen wonen die buitengewone loyaliteit jegens het regime tonen.

Maar buiten die modelstad blijven de leefomstandigheden in het land erbarmelijk. Voor meer economische groei is het nodig dat er een einde komt aan de internationale sancties, die de mogelijkheden van het regime beknotten om wereldwijd handel te drijven. En dat zou betekenen dat Kim zijn kernprogramma moet opgeven.

Kim ziet het anders. Sinds de hongersnood in de jaren negentig zijn meer dan 30.000 Noord-Koreanen gevlucht. Volgens sommigen houdt Kim zijn land geïsoleerd uit vrees te worden opgeslokt door het zuiden. 

Dat verklaart de rol van zijn kernarsenaal. Kims regime vindt dat het kernwapens nodig heeft ter bescherming tegen afzetting, zoals andere leiders overkwam die hun massavernietigingswapens opgaven. De Noord-Koreaanse staatsmedia verwijzen nogal eens naar het lot van Muammar Kadhafi in Libië̈ en Saddam Hoessein in Irak.

Maar Noord-Korea hoopt zijn kernarsenaal te gebruiken als drukmiddel om de wereld te dwingen het te aanvaarden als een volwaardig lid van de internationale gemeenschap.

De Zuid-Koreaanse expert Koh Yu-hwan: "Kim wil nog tientallen jaren aan de macht blijven en gelooft dat uiteindelijk de wereld geen andere keus heeft dan de status van zijn land als kernmacht te accepteren."

© THE NEW YORK TIMES

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234