Dinsdag 19/01/2021

Killer op pillen?

Een week lang blaften pro en contra elkaar op sociale media toe. Terrorist. Geen terrorist. 'Omdat hij rijk en blank was of wat?' Wat waren de motieven van Las Vegas-schutter Stephen Paddock? Misschien, denkt toxicoloog Jan Tytgat, moeten we eens in zijn medicijnkastje kijken.

Op de bewakingsbeelden, eerder deze week verspreid door NBC News, beent hij in z'n eentje met een wit plastic zakje in de hand door een zaal vol bingomachines in het Cosmopolitan Hotel in Las Vegas. Het heeft iets aandoenlijks, deze buikige late vijftiger alleen in een zaal vol glitter en flikkerende bingomachines. Hij loopt weg van de camera. En opeens valt hij. Smak, met z'n gezicht tegen de grond.

Je spoelt terug, je kijkt nog eens. En met alles - of eerder het weinige - dat je intussen over de man weet, zie je steeds minder waarover hij is uitgegleden. Begin je te denken dat hij zich bewust heeft laten vallen.

In een volgende sequentie zien we hoe het hotelpersoneel hem wat zorgen toedient, ook al lijkt hij weinig of niks te mankeren. Geluid is er niet, maar zijn lichaamstaal is klagerig. Hij is zichtbaar verontwaardigd.

De beelden dateren van oktober 2011. Ze zijn bewaard gebleven doordat Stephen Paddock achteraf het advocatenkantoor Kravitz, Schnitzer & Johnson inhuurde voor een schadeclaim tegen het hotel. Hij beweerde dat hij bij de val zijn hamstrings had gescheurd en zijn pols had verstuikt, ook al is op de beelden alweer niets te zien dat die diagnose lijkt te ondersteunen. Hij eiste 100.000 dollar, argumenterend dat alleen al zijn medicatie hem 32.000 dollar had gekost.

Een bemiddelingsrechter wees zijn klacht in 2014 af. Volgens de rechter was op de camerabeelden niets te zien van de plas water waarover Paddock meende te zijn uitgegleden. Dat je voor hem zeker twintig mensen over datzelfde stukje vloer kon zien stappen, en dat niemand iets had gemerkt van een plas of daarvoor was uitgeweken.

Advocaat Marty Kravitz verdedigde Paddock tijdens de procedure en voerde gesprekken met hem: "Dit was niet het soort gast naar wie ik keek en dacht dat die op een dag ooit een misdrijf zou begaan."

Schatrijk

In geen enkele mass shooting zit veel aannemelijks, maar van alle mensentypes die je je kon verbeelden, zat Stephen Paddock ongeveer in de allerlaatste categorie. 64 jaar oud, miljonair, beroepsgokker in Las Vegas. Eigenaar van meerdere huizen en twee sportvliegtuigjes waar hij zelden of nooit mee vloog. In het bezit van een pilotenbrevet en een visvergunning in Alaska.

Rijk geworden met vastgoed, geen kinderen. Een beer van een vent die hoofdzakelijk resideerde in hotels in Las Vegas of op cruiseschepen. Een actieve senior die uitsluitend scheen te leven voor persoonlijke materiële geneugten.

Zijn broer Eric: "Hij was een heel goede gokker. Het was als werken voor hem. Mijn broer kon gerust een miljoen dollar verliezen en nog altijd genoeg overhouden om van te leven."

Met zijn vriendin Marilou Danley (62) woonde hij nooit lang op dezelfde plek. Donald Judy, een kortstondige overbuurman in Cocoa Beach in Florida, kreeg hem maar een paar keer te zien. Het huis tegenover het zijne was niet echt gemeubeld: "Stoelen, een tafel, een bed, twee ligzetels en verder niks. Als ze er waren, bleven ze op tot middernacht en sliepen ze tot de middag."

Buren op andere locaties zetten Paddock neer als stuurs, introvert. Zegde nooit dag terug, had lak aan alles en iedereen. Sjofel gekleed, altijd in zo'n kaki jasje, stevige bierbuik daaronder. De zaakvoerster van de Starbucks in Mesquite rakelde tegenover Amerikaanse media de anekdote op over toen Marilou hem een keer vroeg of ze haar macchiato kon betalen met zijn casinokaart: "Hij keek vanuit de hoogte op haar neer en zei: 'Ik betaal wel voor je drankje, net zoals ik voor jou betaal.' Zij antwoordde dan zachtjes oké."

Het arsenaal

In kamer 32135 van het Mandalay Bay Resort trof het Bureau of Alcohol, Tobacco and Firearms (ATF) zondagavond 23 vuurwapens aan, en in zijn woonst in Mesquite nog eens 19. De vloer van de hotelkamer was een tapijt van kogelhulzen. Elf minuten aan een stuk had hij zijn laders leeggeschoten op de mensenzee daar beneden tijdens het Route 91 Harvest-muziekfestival. In plaats van te herladen, pakte hij gewoon een volgend geweer. Om aan het eind zichzelf neer te schieten.

Er lagen vier DDM4's. Machinegeweren van de relatief jonge Amerikaanse producent Daniel Defense met 5.56 mm Navo-munitie, louter bedoeld voor militair gebruik. Nieuwprijs in de winkel: 1.900 dollar. Twee FN-15's waarover de folder zegt: 'Built to withstand the varied and unrelentingly harsh conditions of battlefields around the world.' 1.000 tot 2.000 dollar. Drie AK47's ook nog, kalasjnikovs.

Er lag verder nog een Colt AR-15 in de hotelkamer. Van dat model circuleren er momenteel al 8 miljoen in de VS. Het is aan het uitgroeien tot de standaarduitrusting voor de dolgedraaide mass shooter. In juli 2012 schoot James Holmes er 12 mensen mee dood in een bioscoop in Colorado. Omar Mateen gebruikte het om 49 mensen mee te doden in een lgbt-nachtclub in Orlando. Actuele nieuwprijs: 700 dollar.

Naast de machinegeweren ontdekte de politie in kamer 32135 ook nog 12 halfautomatische geweren die waren voorzien van bump stocks. Dat is een apparaat dat een halfautomatisch machinegeweer met één klik transformeert in volautomatisch. Je schuift het er langs achteren op en in plaats van één schot per keer, gaat het wapen ratelen tot de lader leeg is. In veel Amerikaanse staten is de verkoop van volautomatische machinegeweren verboden, maar die van bump stocks - vanaf 129 dollar - niet.

Speculaties

Bij zijn aankomst in het hotel, vier dagen eerder, had Paddock zijn wapens verspreid over 10 stuks bagage. Marilou, afkomstig uit de Filipijnen, had hij vooraf verplicht om haar familie te gaan bezoeken. Het minste wat je kunt zeggen, is dat de man extreem doordacht en vastberaden te werk is gegaan met de overduidelijke bedoeling zo veel mogelijk mensen te doden.

De slachtoffers waren nog niet allemaal geteld of op sociale media ontspon zich een debat over hoe we Paddock moesten zien. Als terrorist of als - in zoverre er zoiets bestaat - "gewone" mass shooter. Hij past volgens gewezen FBI-profiler Clint Van Zandt van NBC News alvast helemaal niet in dat laatste profiel: "Hij had niet het normale vrouwenprobleem, ook geen drugsprobleem of een geldprobleem zoals de meeste mass shooters."

IS? Te gek voor woorden.

Het kwaad met de paplepel meegekregen? Zijn vader was in de jaren 60 een voortvluchtige bankovervaller. Opmerkelijk, zeker, maar Paddock heeft z'n vader juist vanwege diens woelige misdaadleven nooit gekend.

Na een post op het hoogst dubieuze '4chan' riepen extreemrechtse bloggers zondagavond op basis van zijn Facebook-profiel een zekere Geary Danley uit tot dader. Danley draagt dezelfde familienaam als Marilou en was blijkens zijn profiel geregeld aanwezig geweest op anti-Trump-manifestaties. Helder plaatje: de dader wilde, symbolisch, een oer-Amerikaans countrypubliek treffen. Maar ook al bleven extreemrechtse blogs nog urenlang focussen op Geary Danley: hij was het niet.

Hierna kwam een stortvloed aan digitale bagger op gang over een false flag operation: obscure krachten binnen het establishment in Washington die dit allemaal in scène hadden gezet om de modale Amerikaan nog maar eens te kunnen beroven van een aantal basisrechten, te beginnen bij vrij wapenbezit.

Het verhaal van Stephen Paddock is zo absurd, zo ongrijpbaar, dat iedereen vrijelijk kan blijven speculeren en er iets uithalen om er zijn persoonlijke visie op deze ellendige wereld door bekrachtigd te zien. Een antwoord op het grote waarom, op wat zijn motieven dan wél mogen zijn geweest, is er nog altijd niet. En zal er vast ook nooit komen.

Diazepam

Het bericht ging dinsdag wat verloren in de zee van complottheorieën. De Las Vegas Review-Journal was gaan neuzen in de apothekersdatabank van de staat Nevada en ontdekte dat Stephen Paddock op 21 juni door een arts in Henderson 50 tabletten Diazepam had voorgeschreven gekregen in doses van 10 milligram. Hij was het medicijn diezelfde dag gaan kopen in Reno.

Diazepam, identiek aan valium, is een kalmeringsmiddel uit de groep van de benzodiazepinen. Het werd in de jaren 80 en 90 vooral voorgeschreven als kalmeermiddel, tegenwoordig eerder als angstremmer.

Bij een heel klein percentage van de patiënten, minder dan 1 procent, hebben benzodiazepinen een averechts effect. Een patiënt met angsten wordt nog angstiger, een patiënt met een slaapstoornis krijgt helemaal geen oog meer dicht en een patiënt met paranoia ervaart in plaats van één achtervolger een heel leger.

Dat Paddock paranoïde was, kun je zonder verdere kennis over de man natuurlijk niet zomaar poneren, maar als iemand tegen de verpletterende evidenties van een bewakingsbeeld gaat procederen over een door niemand anders waargenomen plas water, lijkt er op z'n zachtst genomen een indicatie aanwezig.

We attenderen Jan Tytgat, toxicoloog aan de KU Leuven, op het bericht in Las Vegas Review-Journal. Tytgat is dé autoriteit die we op dit gebied in België hebben en hij raakt meteen geïntrigeerd door het geval-Paddock, gaat in de vakliteratuur op zoek naar wat hij kan terugvinden over paradoxale reacties.

Jan Tytgat: "Ik sta er een beetje van te kijken hoe ver in de geschiedenis deze studies teruggaan. De eerste dateert al van 1962. Er volgen er daarna nog in 1972, 1977 en 1981. Bij de benzodiazepinen is het vooral alprazolam (met onder meer Xanax© als merknaam, DDC) dat bekendstaat om een risico op adverse reactions, met gevallen van zelfdoding die gerapporteerd zijn en waarvoor ook rechtszaken gelopen hebben tegen de fabrikant. Deze reacties blijven hoogst uitzonderlijk en we kunnen er de vinger niet op leggen waarom juist die ene patiënt anders reageert dan al die andere."

Wat moet ik met die wapens?

Over wanneer Paddock is begonnen met het aanleggen van zijn wapenverzameling is nog niet veel geweten. David Familglietti, de zaakvoerder van New Frontier Armory, had hem maar een keer als klant: "Hij kocht hier in het voorjaar een rifle en een jachtgeweer."

Er lijkt toen, in de lente, iets te zijn gaan sudderen in het hoofd van Paddock.

Benzodiazepinen zijn psychotrope medicijnen. Wat ze doen, is het menselijk gedrag bijsturen en daar zit bij sommige medicatie helaas altijd een piepkleine foutenmarge op. Dat staat bij Diazepam ook vermeld op de bijsluiter: 'Zoals voor alle benzodiazepines het geval is, kunnen zeer zelden effecten voorkomen die het tegengestelde zijn van de verwachte effecten, zoals verergeren van de slapeloosheid en de agressiviteit.'

Jan Tytgat: "Je kunt bepaalde categorieën van patiënten aanwijzen bij wie het risico op ego alien suïcidal ideation hoger ligt. De wetenschap spreekt van een groter risico bij mensen met verhoogde paranoïde reacties. Je krijgt dan inderdaad een situatie waarbij iemand die lijdt aan paranoia dat nog méér gaat doen. Zich verder gaat afzonderen en zich terugtrekken in zijn zelf gecreëerde wereld. Eigenlijk hoort elke arts bij het voorschrijven van psychotrope medicatie na twee weken even poolshoogte te nemen bij de patiënt, zich ervan te vergewissen hoe die erop reageert. Komen er signalen over mogelijke paradoxale reacties, stop er dan onmiddellijk mee."

Maar flippen, een psychose doormaken, dat doe je toch geen maanden aan een stuk? Er moeten, gesteld dat Diazepam de boosdoener was, toch ook momenten zijn geweest dat Paddock zijn pilletje vergat? Even weer iets helderder was gaan denken en zich afvroeg wat hij in godsnaam met al die wapens aanmoest?

Jan Tytgat: "Het kan met vlagen gaan. Ik vind het aannemelijk klinken, ook al zou Stephen Paddock dan tot die heel kleine groep van minder dan 1 procent behoren. Misschien komt het ook wel een beetje doordat ik de laatste tijd vaak optreed als wetsdokter na zelfdodingen. Ik moet u zeggen: het aantal keren dat wij de laatste jaren bij dat soort gevallen te maken krijgen met benzodiazepinen, dat is enorm. Deze middelen worden te vaak en met te weinig opvolging achteraf voorgeschreven."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234