Woensdag 18/05/2022

Kikkers kieken

Wat bezielt iemand om maanden door het onherbergzame regenwoud te trekken, beladen met camera's en belegerd door zwermen prikkende en zuigende insecten? Waarom ligt iemand uren lang roerloos in een modderstroom om toch maar de ideale foto te maken van de Panamese blauwe aardbeikikker? Het verhaal achter de foto's van natuurfotograaf Guido Sterkendries getuigt van een eindeloze passie voor de natuur.

De Panamese krant La Prensa staat op de vooravond van de overdracht van het Panamakanaal bol van economische en politieke analyses. Tussen het ongetwijfeld belangrijkste nieuws van het jaar prijken ook enkele foto's van felgekleurde kikkers. Foto's van de hand van de Antwerpenaar Guido Sterkendries, die al ruim 10 jaar het regenwoud doorkruist om er de spectaculairste en uitzonderlijkste kikkers ter wereld op de gevoelige plaat vast te leggen. Maanden zwierf hij, gedreven door 'frog fever', door de wouden van Suriname, Frans Guyana, Colombia, Panama, Equador, Venezuela, Kameroen, Florida en Japan, op zoek naar kikkers. Soms gegidst door jagers van plaatselijke indianenstammen, soms op z'n eentje.

"Om deze foto's te maken, volstaat het niet het woud in te trekken op zoek naar spectaculaire kikkertjes. De tocht moet tot in de puntjes voorbereid worden. Ik bestudeer wetenschappelijke teksten om een zicht te krijgen op de vindplaats van de kikkers, of beluister speciale cd's met de specifieke kikkergeluiden. Op de eilandenarchipel Bocas Del Toro, waar ik de voorbije maand rondtrok, zitten minstens 14 verschillende 'soorten' aardbeikikkers, elk met een eigen kleur, variërend van felblauw tot knalrood. Sommige soorten komen alleen voor op de flank van één welbepaalde heuvel. Wie onvoorbereid vertrekt, kan weken rondtrekken zonder een kikker te zien. De snelle ontbossing van het regenwoud zorgt er ook voor dat de wetenschappelijke literatuur snel gedateerd raakt. Ik heb al dikwijls vastgesteld dat een plaats die beschreven werd in wetenschappelijke literatuur volledig gerooid was.

"In een indianendorp bots ik altijd wel op iemand die met mij het woud wil intrekken. In het begin staan de indianen sceptisch tegenover mijn werk. Maar als ze zien dat ik me echt inzet, en soms de gekste toeren uithaal om kikkers te fotograferen, dwingt dat blijkbaar respect af. De indianen beseffen vaak zelf niet welke rijkdom ze in hun achtertuin hebben. Ze hebben al weleens een bepaalde kikkersoort gezien, maar ze kunnen niet vergelijken. De indianen verklaren me ook gek omdat ik in het woud blijf slapen. Er zijn natuurlijk de objectieve gevaren van het woud, maar het lastigste zijn de insecten. De laatste jaren trek ik rond met een tent om 's avonds een plaats te hebben waar ik vrij van insecten ben en mijn wonden en insectenbeten kan verzorgen. Vroeger sliep ik in een hangmat, maar een tent geeft extra comfort."

De insecten zorgen er ook voor dat het nemen van foto's uitgroeit tot een ware marteling. "Om de kikkers niet aan het schrikken te brengen moet je muisstil blijven zitten. Soms roerloos in een modderstroom, of in krampachtige houdingen gehurkt. Maar je zweet trekt de insecten aan, die je rond de oren zoemen en je hoorndol maken. Zo leer je niet enkel je pijngrens te verleggen, je krijgt ook respect voor het woud en zijn bewoners."

En respect is volgens Sterkendries de enige manier om succesvol aan natuurfotografie te doen. "De eerste nacht in een hangmat kan beangstigend zijn. Als je in het holst van de nacht gewekt wordt door een concert van brulapen, knijp je hem echt. Een keer kreeg ik bezoek van een nieuwsgierige poema. Het dier kwam drinken aan de beek waar ik de nacht doorbracht en begon rond mijn hangmat te snuffelen. Minutenlang ben ik verstijfd en met ingehouden adem blijven liggen.

"Alleen het besef dat je in het territorium van andere dieren komt en dat je je moet aanpassen aan hen en niet omgekeerd, houdt je dan recht. Dan maakt de angst plaats voor een gevoel van dankbaarheid. Een poema is een katachtige en katten zijn van nature nieuwsgierig. In gebieden waar zelden mensen komen is het normaal dat zo'n dier 's nachts een kijkje komt nemen.

"Nee, het is meestal niet zo spannend, maar daarom niet minder spectaculair. De voortplanting van de aardbeikikker is een wonder. De vrouwtjes leggen om de twee dagen een onbevrucht eitje in een klein gaatje (okseltje) in een van de talrijke bromelia's, gastplanten die bloeien in verschillende bomen. In sommige bromelia's zitten honderden okseltjes. Dat de wijfjes hun larven terugvinden in dat doolhof is spectaculair en dwingt respect af."

De felle kleuren maken de kikkers uitzonderlijk fotogeniek. "Vele dieren hebben schutkleuren om zich te beschermen tegen roofdieren", zegt Sterkendries. "Felle kleuren zeggen: opgepast, ik ben giftig. Heel wat Zuid-Amerikaanse kikkers zijn ook uitgesproken giftig. Er bestaan kikkertjes die op hun eentje voldoende gif hebben om tien mensen te vergiftigen. Het systeem van afschrikking is succesvol, want op heel wat plaatsen in het woud doen gifkikkers het vrij goed. Alleen de mens bedreigt de dieren echt."

Sterkendries hoopt vooral dat zijn foto's zullen bijdragen tot de bescherming van het woud. "Rijk worden van natuurfotografie is, zeker in een klein land als België, uitgesloten. Ik doe deze job omdat ik het graag doe, én om te tonen wat wij aan het verwoesten zijn. Vele mensen denken dat het volstaat om opnieuw bossen aan te planten. Ze beseffen niet dat de monocultuur die zo gecreëerd wordt nefast is voor de biodiversiteit. Het voortbestaan van heel wat kikkersoorten staat op het spel. Als ik met mijn foto's de mensen daarover aan het denken krijg, heb ik mijn doel bereikt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234