Maandag 18/10/2021

Kijken naar het kind in je kamer

Een centrale rol in Krzysztof Warlikowski's enscenering van Lulu in De Munt wordt gespeeld door een vijftiental leerlingen van de Koninklijke Balletschool van Antwerpen. Zij geven aan de voorstelling een schoonheid en een gelaagdheid die ze pas echt confronterend maakt.

Wat is er mooier, vertederender zelfs dan de gracieuze lichamen van jonge ballerina's? Op het toneel van De Munt staan zij voor wat de droom van vele jonge meisjes en jongens is en wat de bewondering van ouders en andere volwassenen oproept. Onschuld, in sierlijkheid verpakt. Tot een of andere perverse Schigolch - ze zijn zo lief, meneer! - zo'n Lulu'tje meetroont naar zijn kamer.

Dat is, zoals op het einde duidelijk wordt, het uitgangspunt van deze Lulu: wat wordt er van een misbruikt kind? Het laat je niet los. Want je moet je eigen blik in vraag stellen. Hoe kijk ik naar deze kinderen? Wat doe ik met hun onschuld? Hoe onschuldig zijn ze eigenlijk? Van de bewegingen van het klassieke ballet gaat een onmiskenbare verleiding uit. Hoe ga ik daarmee om?

Aan het begin van Lulu staat een geheimzinnige, enigszins kitscherige duistere figuur, een danser in glinsterende vrouwenkleren, van wie even wordt gesuggereerd dat hij/zij Lilith is, de eerste vrouw van Adam, en die in de loop van het stuk, op het einde zelfs prominent, ingrijpt. Zo waart er nog wel het een en ander door de voorstelling: autobiografische flitsen van Berg en Warlikowski, de witte en de zwarte zwaan uit Zwanenmeer, een pandemonium aan rare snuiters... De toeschouwer wordt voyeur. Hoe meer hij gluurt, hoe meer lagen hij ontdekt. Waarvoor staan die afgedekte roltrappen achteraan? De glijbaan naar de ondergang? Wat speelt er zich allemaal af in de glazen doos van Pandora, waarin tijdens de proloog de 'menagerie' stond tentoongesteld? In elk geval zuigt die doos onze schuldige blikken naar zich toe, net zoals het portret van Lulu, dat geprojecteerd op achterdoek of videoschermen verschijnt.

Ingénue en slet

Buiten de doos speelt zich het grootste deel van het verhaal af: Lulu en haar mannen in een wereld die samen met hen ten onder gaat. Ook hier zijn vele verontrustende nuances te ontdekken, zowel in de mannelijke als in de vrouwelijke psyche. Probeer als man maar eens uit te vinden wat van de verschillende personages - Schigolch, de schilder, Schön, Alwa, de atleet... - je in jezelf herkent. De dweperij van de een, het cynisme van de ander, de grootspraak van een derde: wie durft zeggen dat hij het allemaal heeft overwonnen? Dat je die trekken ziet, is uiteraard de verdienste van Berg, die het allemaal in noten heeft gevat, maar ook die van Warlikowski en de zangers, die het ons recht in het gezicht gooien.

De scenische inzet van de zangers is enorm. Dat geldt niet alleen voor de mannelijke hoofdrollen (met als uitschieters Dietrich Henschel als Dr. Schön en Jack the Ripper en Charles Workman als Alwa) maar eerst en vooral voor Barbara Hannigan in de rol van Lulu. Kind en vrouw, ingénue en slet, tomboy en ballerina, roofdier en prooi, droom van onze jeugd en slachtoffer van onze oude dag: al die gedaantes wisselen van scène tot scène, van minuut tot minuut. Haar stem is gewichtloos als die van een kind, klimt tot ijle coloraturen en uitzinnig geschreeuw. En wie durft met zoveel aplomb de exhibitioniste spelen (lange tijd draagt ze enkel beha en slip)?

Paul Daniel leidt het Muntorkest met zekere hand doorheen de complexe maar prachtige partituur. De toon die hij aan het stuk geeft is niet zo analytisch als we gewoon zijn; Mahleriaans lijkt een adequate beschrijving. Dat past tamelijk goed bij het kleurrijke en tegelijk duistere gebeuren op het toneel. Alleen kan hij ons niet over de problemen van het derde bedrijf heen helpen. Ondanks alle formele logica (en ondanks de honorabele poging tot voltooiing van Friedrich Cerha) blijft de dramatische structuur ervan zwakker dan die van het eerste en vooral het geniale tweede bedrijf. Misschien was de dood van Berg toch niet de enige reden waarom Lulu onvoltooid bleef.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234