Maandag 22/07/2019

Kijken naar de zoon van de gecrashte fee

Als we erover nadenken zijn we allemaal republikein, maar de monarchie is een taai beestje, schrijft Rolf Falter op deze huwelijksdag van een jonge Britse prins. Falter is historicus. Hij werkte als journalist, onder meer voor De Standaard en De Tijd, als cabinetard onder premier Verhofstadt en minister Turtelboom.

Rationeel zijn we allemaal republikeinen natuurlijk. Wie gelooft er nog in erfelijke macht (tenzij eigendomsoverdracht), laat staan erfelijke beroepen (tenzij politici, apothekers, notarissen, bedrijfsleiders, chirurgen, wielrenners...). Maar toch gaan we allemaal kijken vandaag, naar de show in Londen, al was het maar in een stukje journaal. Want niemand voert zo goed pump and circumstances op als de Britten. En niemand brengt dat zo fraai in beeld als de BBC.

Dertig jaar geleden was er al zo'n show, met de wat duffe Charles, die eindelijk van de straat was geraakt, en vooral de fabuleus feeërieke Lady Diana Spencer. Ook toen was er crisis, zongen de Specials over de Ghost Towns van Maggie Thatcher, en waren er laaiende rellen met lekker veel migranten in het Londense Brixton. Maar niets kon de pret bederven die zonnige dag eind juli: het was een en al fairy tale, de Philippe Gilbert onder de royalty-huwelijken.

De rest is bekend: op de laatste dag van augustus 1997 crashte de fee in een gepantserde Mercedes onder de Parijse Pont d'Alma, op de vlucht voor de paparazzi. Het huwelijk was dan al ontbonden, en de echtscheiding uitgevochten met het massavernietigingswapen van perslekken naar de tabloids. We hadden beter moeten weten: als er één koningshuis een geschiedenis heeft van familieruzies en zelfs moorden, dan wel het Britse.

Met zeven zijn ze nog, de koningen in Europa: drie in Scandinavië, de Windsors, de Oranjes, en de Saksen-Coburgs, en uiteraard don Juan Carlos, de koning die in Spanje de democratie verankerde. Allen functioneren in een parlementaire monarchie, net als de overige drie regerende prinsen in kleine staatjes. Er is nog slechts één ouderwets absolute monarch in Europa, zij het niet erfelijk, vanwege het celibaat.

De traditie is dus vooral West- en Noord-Europees. Daar stonden al die dynastieën al lang geleden macht af om de job te behouden. De rest van Europa koos, veelal in de 20ste eeuw, voor ceremoniële presidenten, voor een mooie fin de carrière voor een politicus. Behalve dan in Frankrijk en Rusland, waar ze er nog altijd niet uit zijn wie nu staatshoofd en wie regeringsleider moet spelen.

De rol van ceremoniële presidenten en protocollaire koningen is beperkt: binnenlands een vaderfiguur spelen, of een moederfiguur in de zeldzame gevallen, buitenlands een symboolfiguur voor de natie. In de praktijk: er proper en zelfs gesteven uitzien, parades afnemen, kransen neerleggen, handjes schudden, stokstijf staan bij vlag en volkslied, kinderkopkes aaien, fraai klinkende en nietszeggende toespraken voorlezen, toeristische trekpleisters bezoeken, recepties en banketten afwerken. Samen te vatten als: plaatjes maken voor de buis. Op quasi het hele Amerikaanse continent hebben ze daarom voor staatshoofd en premier maar één functie overgehouden: de president.

Oude continenten steken ingewikkelder in elkaar. En als het toch ooit tot een clean sweep zou komen onder al dat overtollig ceremonieel volk, dan kan je beter op de zeven koningen wedden om te overleven dan op al die presidenten. Vraag eens aan een Duitser of Italiaan hoeveel van zijn presidenten hij kan opsommen. Nederlanders of Engelsen, en zelfs wij Belgen, daarentegen kregen het lijstje ingedreund en krijgen het doorgaans nog afgedreund. Drie Leopolds, twee Alberts en één Boudewijn.

Koningen hebben iets meer dan presidenten: het sacrale. Het parfum van stamboom en ver verleden. Het enige beroep dat door geboorte wordt gecreëerd en door de dood wordt beëindigd. De reminiscenties aan de sprookjes van Grimm, aan oude films vol glitter en glamour. Het herkenbare verhaal van trouwen, kinderen, slijtage, scheve schaats, spanningen, kwetsuren en verzoening in de dood. Het soap-verlangen in ieder van ons. Voor elke Astrid ook een Laurent.

Televisie heeft de stiel niet gemakkelijker gemaakt. Denk aan de 75-jarige koning die twee uur lang rechtstreeks in beeld blijft op de Nationale Feestdag en plots jeuk zou krijgen op een vervelende plek. Denk aan de kroonprins die twintig jaar lang mediatiek is opgehangen aan het smalende oordeel van een gewezen hofmaarschalk en pas nu - hard wroetend en ook al 50 - erkenning begint te vinden, maar nog steeds minder dan zijn vrouw.

Elk gebaar, elk woord, elk foutje in kledij of houding wordt mega-uitvergroot, laat staan een bekeuring, een glas te veel, een slippertje. En toch moet de koninklijke familie in de media, want haar bestaansrecht handhaaft ze in dubieuze opiniepeilingen die meten hoeveel mensen haar vertrouwen. Daar dienen dan spin doctors voor, liefst de beste. Veel valt te leren van Hollywood, waar de filmindustrie al decennia lang weet hoe ze de media naar haar pijpen moet doen dansen, zelfs bij de meest grillige karakters.

Professionalisme moet. Albert II is er altijd een meester in geweest. Laurent daarentegen, hoewel zeer origineel, laat te veel steken vallen. Want er zijn ook steeds meer onverlaten die vragen waar de monarchie haar geld vandaan haalt, wat ze ermee doet, wat ze gratis krijgt van de staat, en of ze wel belastingen betaalt. Het besef dat monarchie duur is om prestigieus te kunnen zijn, sijpelt weg in onze vulgair-democratie van vandaag. Hoeveel gemakkelijker was het toch vroeger, toen enkel God macht schonk. En vooral niet te veel vragen stelde.

Zo'n opiniepeiling vorige week gaf aan dat 80 procent van de Britten de monarchie nog steeds ziet zitten, een haast constant cijfer de laatste kwarteeuw, met enkel een kleine kortstondige dip rond de dood van Diana. Oprechte rationele republikeinen doen er dus goed aan in te calculeren dat de monarchie een taai beestje is.

Zwakste schakel

Kate en William zullen topscores halen in wereldwijde kijkcijfers, hoewel het maar om een simpele trouw gaat, tussen twee jongeren die net als alle anderen tegen de statistieken aankijken dat meer dan één op twee huwelijken zeer tijdelijk is. Het kan dat alle aandacht hun hoofd op hol zal brengen, dat ze zich belangrijk gaan wanen, dat ze in de verleiding komen te denken dat ze evenveel mogen en kunnen als voorvader Hendrik VIII in de tv-reeks.

Dan zal hij misschien eens met de Ferrari door een rood licht knallen, zij haar dijen iets te fel laten masseren door een knappe bodyguard, hij na wat whisky's dezelfde vuile praat over een lieve toeschouwer spuwen als Gordon Brown, zij een zwarte meid uitschelden voor vuile negerin. Het bestaat al allemaal, het gebeurt dagelijks, aan het hof zoals in elk gewoon huis.

Alleen wordt het steeds moeilijker dat te verbergen in het tijdperk van gsm-camera's en -dictafoons, van YouTube-filmpjes en openbare localisatie via iPad en Facebook, en van medewerkers van wie de loyauteit nooit op kan tegen de miljoenen die tabloids bieden voor een smeuig verhaal. Tegelijk wordt ook de wantrouwige blik van de 80 procent aanhang scherper, over de centen, over het nut, over het werk, over de slechte vrienden, over die magie die toch wel erg verdacht op goede pr lijkt, zoals bij waspoeder.

Misschien eindigt zo'n monarchie ooit nog wel zo, bij de zwakste schakel. Zo'n koning die er plots genoeg van heeft: altijd op zijn qui-vive zijn, altijd poseren, altijd lachen, altijd vriendelijk zijn, altijd schijnbaar spontaan de quote opdreunen die niemand schoffeert en toch de krantenkop levert. Zie zo'n William dan plots opstaan en zeggen: ze kunnen ze allemaal kussen! En mijn zoon zal ik dit niet aandoen. Die zal moeten werken voor de kost, lijk iedereen.

Al blijven het inkomen en de werkzekerheid, en zo'n leven in een groot paleis, wel aantrekkelijk natuurlijk.

Beeld UNKNOWN
 Zie zo’n William dan plots opstaan en zeggen: ze kunnen ze allemaal kussen! En mijn zoon zal ik dit niet aandoen. Die zal moeten werken voor de kost, lijk iedereen  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden