Vrijdag 27/05/2022

Zelfrijdende auto

Kijk mama: zonder handen aan 130 km/u over de Autobahn!

Journalist Andries Fluit in de A7. Beeld Stefaan Temmerman
Journalist Andries Fluit in de A7.Beeld Stefaan Temmerman

Ik zit achter het stuur van een Duitse slee op een autosnelweg in Beieren, terwijl ik met de handen in de lucht en open mond een paar vrachtwagens voorbijsteek. Meer dan toekijken doe ik niet, want deze auto rijdt volledig zichzelf. Welkom in de toekomst!

Andries Fluit

Het is een conceptwagen van Audi, een A7 3.0 TDI quattro voor wie het echt wilt weten, een rijdend laboratorium dat ze bij de Duitse autobouwer Jack hebben genoemd.

Begin januari leerde de wereld Jack kennen tijdens een promorit van San Francisco naar Las Vegas, bijna 900 kilometer lang. Dat gebeurde in het kader van de Consumer Electronics Show, zowat de hemel op aarde voor elke gadgetfreak. De Europese primeur is voor een grijs stukje autosnelweg tussen München, de thuishaven van BMW, en Ingolstadt, de thuishaven van Audi. Maar vergis u niet, die streep asfalt is de enige plek in het epicentrum van de Europese autobouwers waar je zo'n auto kunt testen.

Jack is de volgende stap in autonoom rijden. Half automatisch parkeren, een systeem dat je helpt tussen de lijnen te blijven, zelfs automatisch rijden in de file komt er aan, maar Jack kan het allemaal, en méér. Hij kan de controle helemaal overnemen, je hoeft niets meer te doen. Sit back, relax, and enjoy the ride.

Maar: we zijn in een land dat het respecteren van de regels tot een hogere kunst verheft, en dus: briefing! Want om een zelfrijdende auto niet te besturen, moet je toch vooral weten wat je níét moet doen.

De grootste uitdaging, zo legt een van de psychologen van moederbedrijf Volkswagen me uit, is om de bestuurder goed te laten beseffen in welke modus hij zit: zelf rijden, half autonoom rijden of helemaal - zonder handen en voeten - autonoom. Ik begrijp er eerlijk gezegd weinig van omdat ik blijf haperen bij de gedachte dat VW een psycholoog in huis heeft die mij moet uitleggen hoe een auto werkt.

Briefing voor vertrek. Beeld Stefaan Temmerman
Briefing voor vertrek.Beeld Stefaan Temmerman

Leve de noodknop

Wat uiteindelijk volstrekt plausibel blijkt. Want welke geluids-, beeld- en gevoelssignalen houden je alert? Hoeveel tijd heb je nodig om in geval van nood je stuur weer vast te grijpen als je steil achterover ligt te genieten van de rit? En wat is de meest logische plek in de auto om de nodige signalen weer te geven zonder dat het een kermis wordt? Pertinente vragen die een team psychologen en ingenieurs hebben omgetoverd in een strak uitziende console, de Human Machine Interface (HMI).

Ik wandel met de psycholoog naar de parking van het afgehuurde hotel. Daar staat Jack.

Buiten de bestickering aan de buitenkant kun je niet weten dat dit een zelfrijdende auto is. Ook het interieur verraadt op het eerste gezicht niets. Ik neem plaats achter het stuur en de psycholoog legt me uit hoe het hele systeem, de HMI, in elkaar zit. Waar het dashboard in de voorruit overgaat, is er een led-strip over de hele breedte van het dashboard. Wanneer ik zeg dat die groen, oranje en rood kan kleuren, kunt u zich voorstellen dat dit een even eenvoudige als cruciale functie heeft: 'ga maar', 'pas toch maar op', en 'stoppen verdomme!'

null Beeld Stefaan Temmerman
Beeld Stefaan Temmerman

Zodra het veilig is om de controle uit handen te geven, in dit geval op het stukje autosnelweg even verderop, zie je een boodschap tussen de kilometer- en toerenteller verschijnen - 'Piloted mode available in 0.1 mile - en kondigt een vriendelijke vrouwenstem met elektronische tongval dezelfde boodschap aan.

Op het moment suprême licht de led-strip groen op in het midden en weerklinkt een toon die als een elegante versie klinkt van wat je hoort als de golven eraan komen in het tropische zwembad. Je drukt de twee grote knoppen op het stuur tegelijkertijd in en Jack neemt de controle over.

Zonder handen! Beeld Stefaan Temmerman
Zonder handen!Beeld Stefaan Temmerman
Rustig omkijken in volle vaart: geen probleem in een zelfrijdende wagen. Beeld Stefaan Temmerman
Rustig omkijken in volle vaart: geen probleem in een zelfrijdende wagen.Beeld Stefaan Temmerman

Fikken van het stuur!

Ik denk dat ik nu wel klaar ben voor het echte werk. Nog gauw een koffie, nóg een briefing, jawel, en dan mag ik eindelijk mijn gang gaan met dit uniek stuk technologie. Naast mij zit een sympathieke ingenieur van Audi die kan ingrijpen waar nodig, een levende noodknop zeg maar, achter mij zit een iets minder sympathieke ingenieur die me vooral binnen de lijnen moet houden, en rechts achter mij een van de topfotografen van uw krant. Ik heb nog nooit met een luxewagen als deze gereden, laat staan een die met míj rijdt, dus ik ben niet helemaal op mijn gemak.

Ik rijd naar het enige stuk snelweg dat de Beierse automerken van hun overheid als openbaar laboratorium mogen gebruiken. Zelfrijdende wagens zijn officieel nog niet toegelaten, maar testen mag hier wel.

Ongeveer meteen nadat ik de snelweg ben opgedraaid, krijg ik de eerste signalen dat het bijna zover is. De elektronische vrouwenstem laat me weten dat ik de twee grote knoppen mag indrukken, en ik waag mijn kans.

null Beeld Stefaan Temmerman
Beeld Stefaan Temmerman

Daar gaan we dan, trots als een aap om in een van de eerste zelfrijdende auto's op de wereld te rijden. Het stuur trekt zich automatisch wat terug om je meer ademruimte te geven, de hele led-strip kleurt groen en de auto rijdt helemaal op zichzelf.

Ik zou me in principe languit in de zetel kunnen zetten en een boekje lezen, maar daar denk ik geen seconde aan. Eerlijkheidshalve denk ik aan bijzonder weinig op dat moment, ook mijn geliefde fiets en abonnement op het openbaar vervoer verdwijnen met een simpele druk op de magische knoppen uit mijn hoofd. Zelfs al hapert de software even en moeten we de auto een paar keer opnieuw starten, ben ik sprakeloos en onder de indruk van de technologie.

Het is gelukkig druk op de snelweg en je voelt meteen hoe de auto reageert op het verkeer. De zes radars, twee lasers, vijf camera's en acht ultrasone sensoren die in en rond de auto zijn gemonteerd registreren elke beweging in een volle cirkel. De lasers pikken in een ruime hoek op wat er tientallen meters voor en achter de auto gebeurt. Voorlopig moet een grote computer die in de koffer verstopt zit alle gegevens verwerken, maar die wordt snel vervangen door een centraal gemonteerde zwarte doos, de zFAS, die niet veel groter is dan een tablet.

We beginnen rustig en halen 100 km/u. De auto blijft netjes tussen de lijnen en reageert niet op inhalende auto's. Prima zo.

We naderen de eerste vrachtwagen op een betrouwbaar slakkengangetje, tijd voor het eerste manoeuvre. Ik kan veel zeggen maar niet dat ik onvoorbereid ben, en toch grijp ik intuïtief het stuur vast zodra de auto zacht naar links draait. Ik geef een ruk naar rechts en zit gelijk weer in manuele mode. Ik merk het aan de led-strip, het schermpje tussen de kilometer- en toerenteller, en de vrouwenstem.

Maar ik hoor het vooral aan de twee ingenieurs, die me vriendelijk maar kordaat aanmanen om met mijn fikken van het stuur te blijven. Ik ben niet de eerste journalist die de wagen mag testen, dus hebben ze hun deel twijfelaars wel gehad. Maar met mijn vijftien jaar manuele rijervaring is het even wennen.

Onze journalist in Beieren. Beeld Stefaan Temmerman
Onze journalist in Beieren.Beeld Stefaan Temmerman

Vrachtwagens passeren

Poging nummer twee. Alles is in orde, ik duw op de twee knoppen en Jack neemt weer over. Al snel kondigt zich een manoeuvre aan, deze keer merk ik het op een klein scherm centraal op de middenconsole. Geen vrouwenstem, geen flikkerende led-strip, enkel het geluid van de richtingaanwijzer en een vlotte beweging voorbij de vrachtwagen. We rijden 120 per uur en we leven nog.

De eerste geslaagde actie bouwt verrassend veel vertrouwen op, en ik kan niet wachten tot de volgende trage chauffeur ons een tweede kans gunt.

Wat me scherp opvalt, is hoe snel je gewend bent aan autonoom rijden. De psycholoog wist me te vertellen dat het bij de meeste proefpersonen niet langer dan een paar minuten duurde en dat is bij mij niet anders. We rijden een tweede vrachtwagen voorbij en ik zit in een gezellige conversatie met mijn medepassagiers zonder al te veel op de weg te letten.

Laat dat nu precies de grootste zwakheid van autonoom rijden zijn. Want als het misloopt - je bent tenslotte afhankelijk van het strakke kader waarbinnen de sensoren geprogrammeerd zijn - moet je de controle in een fractie van een seconde weer kunnen overnemen.

null Beeld Stefaan Temmerman
Beeld Stefaan Temmerman
null Beeld Stefaan Temmerman
Beeld Stefaan Temmerman

In de tests die Audi deed, namen de bestuurders zogoed als meteen weer de volledige controle over. Maar in één geval duurde het iets meer dan acht seconden. Tegen 120 per uur sta je dan ruim 250 meter verder. En dan moet je de verkeerssituatie nog inschatten.

Ik laat de gedachte aan falende systemen snel varen en zie dat we intussen goed 130 rijden. We steken de ene vrachtwagen na de andere voorbij en je voelt dat de sensoren op de flank hun werk doen. Bij de minste beweging van een vrachtwagen binnen het eigen baanvak stuurt onze auto bij. Wellicht de veiligste oplossing, maar niet ideaal voor wie snel wagenziek wordt. De ingenieurs stellen me gerust, het is vooral een kwestie van de juiste programmering en afstelling van de sensoren. Meer nog dan de juiste afstelling van de sensoren moet de technologie vooral betaalbaar worden, omdat elke sensor een backup moet hebben in geval van problemen, net als bij vliegtuigen dus.

null Beeld Stefaan Temmerman
Beeld Stefaan Temmerman

Tegensputteren

Jack is al met zo'n redundant systeem uitgerust. Als één sensor faalt, kan de auto nog 20 seconden autonoom blijven rijden, wat genoeg moet zijn voor de chauffeur om weer over te nemen. We komen aan het einde van de testrit, merk ik aan de computerstem, schermpjes en led-strip. Die laatste kleurt oranje. Tijd om het stuur zelf weer in handen te nemen, maar ik ben toch benieuwd wat er gebeurt als ik de controle níét overneem. Je weet nooit of de bestuurder in de diepe slaap is geraakt en de Human Machine Interface tevergeefs om aandacht pinkt en roept.

De ingenieur op de achterbank sputtert tegen, maar ik overtuig hem uiteindelijk toch. Net voor de afrit kleurt de led-strip rood, ik krijg een hoop andere meldingen op de rest van de schermpjes en een kordaat verzoek - niet van de man op de achterbank - om het stuur vast te nemen. Dat doe ik niet binnen de geprogrammeerde tijd, en Jack remt meteen af, zet de vier richtingaanwijzers aan en breng ons veilig tot stilstand aan de kant van de weg. "Het werkt!" roep ik enigszins verbaasd. Terwijl ik de auto parkeer, sist de man op de achterbank iets tussen zijn tanden dat als een geïrriteerde bevestiging klinkt.

Jack werkt uitstekend, bedenk ik me op weg naar huis, in mijn, nu ja, functioneel vierwielertje op de Brusselse ring. Maar het zal nog een hele poos duren voor we de eerste volledig autonoom rijdende auto's op de openbare weg zullen zien. Tests met zelfrijdende wagens zijn in een handvol landen toegelaten, bij ons nog niet, maar er wordt aan gewerkt. Federaal minister van Mobiliteit Jacqueline Galant (MR) kreeg ook een ritje aangeboden in Jack, naar eigen zeggen om "kennis te maken met de systemen en de technologie". Ze wil tests met zelfrijdende wagens in België doen, net als haar regionale collega's in Vlaanderen, Ben Weyts (N-VA), en Brussel, Pascal Smet (s.pa).

Maar de uitdaging gaat verder dan enkel het Belgische niveau. Elk Europees land heeft zijn eigen regels, wegmarkeringen en verkeersborden, om nog te zwijgen over de wildgroei aan borden bij ons.

Als ik de vraag bij Audi stel, is het antwoord duidelijk: zonder volledig eengemaakte wegcode is autonoom rijden in Europa nagenoeg onmogelijk.

null Beeld Stefaan Temmerman
Beeld Stefaan Temmerman

Verlangen naar hoffelijkheid

De intrede van autonome wagens zal in ieder geval gradueel gebeuren. In de loop van de komende jaren zullen verschillende merken steeds meer functies in auto's plaatsen die de controle tijdelijk en gedeeltelijk over zullen nemen van de chauffeur.

Hoewel ik eraan zal moeten wennen, zie ik het helemaal voor me. Maar een auto die voor mijn neus schiet op de ring haalt me abrupt uit mijn gedachten over de toekomst. En ik merk een zeker verlangen naar een tijd dat hoffelijkheid een samenspel wordt van sensoren en parameters, van ontspannen chauffeurs die de krant lezen of rustig met hun medereizigers praten, zeker op een zonnige lenteavond als deze.

null Beeld Stefaan Temmerman
Beeld Stefaan Temmerman
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234