Donderdag 09/04/2020

Kijk hoe lekker mannelijk ik ben

Wat is dat toch met al die selfies van mannen in hun bloot bovenlijf op Instagram? Wel, het is zover. Ook mannen stoken elkaar op om voor dat perfecte lijf naar de fitness te trekken. Zo lijken het weer net vrouwen. Mannen en schoonheid? It's complicated.

Mannenlijven. Ze staan sinds de oude Grieken en Romeinen symbool voor kracht en deugdzaamheid, voor viriliteit en macht. Antieke, gespierde halfgoden, keizers en generaals sieren musea wereldwijd en golden lang als het na te streven lichaam. Althans in de kunst. In het echte leven was dat gespierde mannenlijf niet noodzakelijk om symbool te staan voor macht. Daarvoor hadden mannen namelijk iets eenvoudigs op zak: het monopolie op de macht.

Schoonheid en ijdelheid was een frivoliteit die alleen aan de ledigen van de samenleving besteed was: vrouwen. Hadden politici een afgeborsteld voorkomen, dan was dat hoogstens een voordeel. Denk maar aan John F. Kennedy die onder andere door charisma en stijl tijdens een televisie-interview zijn grote rivaal Richard Nixon kon verslaan. Het is daarentegen tot in den treure beschreven hoe vrouwelijke politici afgerekend worden op hun uiterlijk, hun lichaamsbouw voorop.

Een kwestie van 'neen'

Mannenschoonheid werd pas een ding tegen het einde van de twintigste eeuw, toen de metroseksueel aan het hydrateren ging. Sindsdien hebben schoonheidsbedrijven de mannelijke consument ontdekt. Er zit business in beautyproducten voor mannen.

Dat is deels de verdienste van Mark Simpson. Die Britse journalist lanceerde in 1994 de term 'metroseksualiteit'. Een definitie van een man die ijdel kon zijn, zonder zijn mannelijkheid te verliezen. "Op het einde van de 20ste eeuw, toen ik voor het eerst begon te schrijven over mannelijkheid - het lijkt eeuwen geleden - wist iedereen wat mannelijkheid was. Of liever, wat het niet was. Wat mannelijkheid niet betekende, was zeer, zeer belangrijk", vertelde hij aan een Zweedse krant. "Mannelijkheid was niet spraakzaam, passief of vrouwelijk. Mannen zagen er hetzelfde uit; verschil werd niet geaccepteerd. Het man-zijn ging eerder over 'neen' dan 'ja'. Zei je te veel 'ja', kon je evengoed een vrouw zijn - of een homo."

De schrik bij heteroseksuele mannen om als homo te worden 'versleten', zat er flink in. Dat is interessant, omdat bij homo's net een omgekeerde dynamiek merkbaar was. Homoseksuele mannen kregen van links en rechts te horen dat hun specifieke man-zijn heel onmannelijk was. De scheldwoorden 'mietje' en het populaire Vlaamse 'janet', dat kwistig wordt gebruikt om zowel homo's als zwakke mannen aan te duiden, bewijzen dat.

De psychologische logica die erop volgde, was eenvoudig en perfide tegelijk, zegt therapeut Alan Downs in het boek The Velvet Rage. Van een gespierde man die lekker in het pak zit, wordt de mannelijkheid nooit in twijfel getrokken. Hij is het toonbeeld van mannelijkheid, of hij nu op mannen valt of niet. Dat maakt het viriele, gespierde schoonheidsideaal voor homomannen niet alleen een kwestie van esthetiek, maar ook van psychologie. Bovendien is het de evidentie zelve dat een mannenlijf geseksualiseerd is voor homo's, en in mindere mate bij hetero's.

Tarzan

Tot nu dus. Was het perfect getrimde en geëpileerde gezicht van de man de focus van de metroseksueel, is dat verschoven naar het lichaam. Het lijf van een man is een belangrijk middel om macht, kracht en mannelijkheid tentoon te stellen. Daar gaan mannen ver in.

Voorheen waren het vooral hun accessoires die telden - horloges, auto's, vastgoed - en later ook een deftig gehydrateerd gezicht. Kijk maar naar de blote basten van de grote Hollywoodhelden, die steeds extremer gespierd raken.

De Tarzan uit de jaren 50 lijkt wel een papzak als je hem vergelijkt met de afgetrainde Alexander Skarsgård, die de jungleheld vertolkte in 2016. Zet de originele Baywatch-hunk David Hasselhoff naast de kathedraal van het lijf van Zac Efron, wiens spieren eerder dit jaar de show stalen in de filmversie van de serie, dan is het lijf van David nauwelijks meer dan een afgetakeld kapelletje. Bovendien zijn die lijven niet alleen lustobjecten voor homo's en vrouwen, het zijn idealen voor de heteroman.

Het internet staat bol van de Zac Efron- diëten, fitnessprogramma's die je het lijf van een Griekse god beloven en Spartaanse regimes die na zes maanden labeur moeten resulteren in het perfecte lijf. Socialemediasites zoals YouTube, Facebook of apps als Instagram bulken van de trainingssessies, tips en tricks van trainers en amateurs, specifiek gericht op mannen. Ze staan niet te trainen voor het plezier van de kijker, wel om te tonen dat het ideale lichaam bereikbaar is.

Spornoseksueel

Dezelfde journalist die de term 'metroseksueel' bedacht, verklaarde die een tijdje weer dood. Mark Simpson lanceerde tegelijk een nieuwe man: de 'spornoseksueel', een samentrekking van 'sport' en 'porno' - die niets liever doet dan selfies posten in ontbloot bovenlijf.

Steeds meer mannen lijken zich steeds jonger bewust van hun lichaam. Dat lijf is minder vaak een gespreksonderwerp bij mannen onderling dan bij vrouwen, maar een strak lichaam is wel een nieuwe manier om je te onderscheiden en staat symbool voor extreme controle en discipline. En het zijn niet alleen de vrijgezellen van Temptation Island die aan het gymmen slaan. De enorme populariteit van fitnessabonnementen bewijst dat.

De gym is niet langer voorbehouden voor bodybuilders of yuppies, het is een vertrouwd stuk vastgoed geworden in het straatbeeld en op sociale media. De Nederlandse fitnessketen Basic-Fit telde in 2010 nog 29 clubs in België en Nederland. Eind 2016 waren dat er 307, een aantal dat blijft stijgen. De fitnesstrend sluit naadloos aan bij de gezondheidstrend. We moeten niet enkel strakker in het leven staan, we moeten dat ook op een gezonde manier doen.

Alleen, zo extreem sporten is helemaal niet gezond. Het fitnessregime dat moet resulteren in een ultramannelijke torso à la The Rock, is uitermate stresserend voor het lichaam en de geest.

De extreme lichaamscultuur die jonge mannen steeds vroeger naar de gym leidt, is prominenter aanwezig dan vroeger, maar eerlijk is eerlijk: het mannenlichaam is niet zo geproblematiseerd en gepolitiseerd als het vrouwenlichaam. Er bestaat geen discussie over djellaba's of Marrokaanse gewaden, wel over nikabs. Er is geen maatschappelijk debat over blote mannenborsten op het strand, maar wel over de teloorgang van de monokini. En een vrouwelijke tepel is nog steeds not done op Instagram, terwijl een weinig verhullende onderbroek van een man geruisloos de censuurfilters passeert.

De traditioneel sterke maatschappelijke positie van mannen zorgt ervoor dat ze meer speelruimte hebben als het over schoonheid gaat, en anders worden beoordeeld. Terwijl papperige vrouwen 'dik' en 'onaantrekkelijk' zijn, hebben mannen een 'dadbod'. Een niet zo strak lijf dat lijkt op dat van je pa. Die dadbod bestaat als trend zonder probleem naast die van de spornosekueel.

Mannen kennen vandaag vele schoonheidsidealen. Waar vroeger enkel Sean Connery gold als ultieme man, zowel qua look als qua inborst, voor jong of oud, zijn er nu veel soorten mannen die dat plaatje uitdagen.Neem nu de Gucci-man. Terwijl ontwerper Tom Ford die liever wat meer macho zag, wil zijn collega Alessandro Michele niet weten van de Gucci-man als gespierde hunk. De modellen in de recente Calvin Klein-campagne voor ondergoed, getekend Raf Simons, lijken in de verste verte niet op de bekende Calvin Klein-spierbundels van weleer.

Ken krijgt een update

Zelfs Ken, Barbies vaste escorte sinds 1961, krijgt een lichamelijke update. Hij is niet langer een uniforme blanke bimbo, maar moet anno 2017 de diversiteit aan mannen voorstellen. Er komen een Aziatische, zwarte, blanke en latino Ken. Hij zal niet alleen gespierd te koop zijn, maar ook in een magere en struise versie. Het is evenwel nog wachten op een Ken met een buikje...

"In de populaire cultuur ontstaat er een nood aan diverse vertegenwoordiging", zegt Robert Best, senior designer bij Barbieproducent Mattel. "Het gaat dan niet over mensen in hokjes duwen omdat ze anders zijn, maar wel over het vieren van hun verschillen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234