Woensdag 16/06/2021

Kijk eens verder dan de grens

Grens. Grenzen. Afgrenzen. De notie van de grens is actueler dan ooit. In dagen van exodus vinden vier Nederlandse omroepen dat het tijd is voor wat opvoeding. En dus creëerden ze het dvd-label Verder Kijken, bestaande uit grensverleggende documentaires. Een ervan kunt u vanavond op Acht zien.

In zijn onvolprezen DOC-sectie zendt Acht Grensland uit, de achtdelige serie die Jelle Brandt Corstius voor VPRO Buitenland maakte. Het is het derde luik in de reis die de man van west naar oost door Poetins achtertuin begon met Van Moskou tot Magadan en vervolgde van noord naar zuid in Van Moskou tot Moermansk.

Men kan zich best ergeren aan de paranoia over Ruslands vermeende expansionisme die Brandt Corstius in de marge tentoonspreidt. Hij vindt de inlijving van de Krim de belangrijkste geopolitieke ontwikkeling in Europa na de val van de Muur. Enkel te vergelijken met Hitlers Anschluss van Tsjecho-Slowaaks Sudetenland (en 850.000 etnische Duitsers) in 1938. Sneu, die vergelijking. Hitler werd destijds door de grootmachten en de Volkenbond gesteund, ook op grond van het recht op zelfbeschikking van een volk, een argument dat in het geval van de Krim taboe lijkt.

Edoch, de bijna zes uur durende immersie fascineert en daagt voortdurend uit, in tegenstelling tot de modale rapportering over recente troebelen tussen de als Krim-ineel van het Kremlin afgeschilderde Vlad en het rechtmatig economisch sanctionerende Westen. Dit is documentair werk dat niet bang is om te interpreteren, zeker niet in naam van journalistieke onafhankelijkheid.

Brandt Corstius: "Laten we eerlijk zijn: in die eerdere series ging ik een dorp in, sprak met een oud vrouwtje en het was leuke televisie." (lacht) Monomaan bezorgd over het grensland dat Moldavië, Kazachstan, Wit-Rusland, Letland, Oekraïne vormen, blijft de maker de grens opzoeken zonder over de rand te vallen.

Grensland maakt deel uit van de schatkamer van VPRO Buitenland. Context bij het wereldnieuws, noemt de zender het. De programmatie moet inzicht bieden in wat er over de grens gebeurt, moet over het muurtje kijken naar wat komen kan, zal en moet. Niet alleen VPRO vindt dat het volk best wat opvoeding kan gebruiken, zeker in tijden van exit. Ook BNN, VARA, NTR zetten hun neuzen in dezelfde richting. In samenwerking met MoCD en Bertus, distributeur van label V2 Benelux, creëerden de vier het dvd-label Verder Kijken. Intussen negen televisiedocumentaires die voor elke Nederlandstalige student van geschiedenis, politieke en sociale wetenschappen of talen en culturen stof, voor alle anderen gratis video on demand zouden moeten zijn.

Durf eens Het Duitsland van mijn moeder van Britta Hosman en Jorien van Nes te bekijken, en flits terug naar de zogenaamde Ost-Gebiete des Deutsches Reiches die na WO II deel van Polen en de Sovjet-Unie werden. Het is daar dat het Rode Leger de bevrijding inzette en die met vergelding (voor twintig miljoen doden) verwarde. Daar dat Goebbels demonisering van de Rus een epidemie van collectieve zelfdoding verwekte. Daar dat minstens acht miljoen Volksduitsers op de vlucht gingen. Daar dat twee miljoen van hen de dood vonden, samen met heel wat domme Vlaamse jongens die droomden van een eigen natie zonder joden en communisten en dan maar Duitser werden.

De moeder van coregisseur Hosmans was in 1945 vier jaar oud. Vluchtelinge, zonder natie of grens, stateloos. "Verbluffend", zo noemde Peter Buwelda de diepgang die de twee vrouwen bereiken in een vier uur en een half durende confrontatie met naoorlogs Europa en Duitsland, met de nieuwe grenswereld van IJzeren Gordijn en Muur.

Alles over muren

Of wat dacht u van De Muur van VARA-presentator Menno Bentveld? Als project dat de 25ste verjaardag van de val van die Mauer moest herdenken, kan dit tellen. Beschouw bijvoorbeeld de zandwal van 2.700 kilometer die Marokko optrok in de Westelijke Sahara om de Sahrawi-bevolking op afstand te houden. Of de Muur van de Schande die Israël bouwde om de Palestijnen te 'concentreren' en zo rustig verder te koloniseren. Of de veertien muren die de Roma moeten buitenhouden in Slowakije, een stuk ex-communistisch grensland dat niets van vluchtelingen of economische migranten moet hebben, maar zelf driehonderdduizend (vaak illegale) migranten onder zijn burgers telt. Slechts één raad: verplicht verder kijken!

Grensland, vanavond om 21 uur op Acht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234