Vrijdag 24/09/2021

Nederlandse verkiezingen

Kiezers van andere partijen overwegen stem op Rutte om te voorkomen dat Wilders' PVV grootste partij wordt

Premier Mark Rutte in debat met PVV-fractievoorzitter Geert Wilders. Beeld ANP
Premier Mark Rutte in debat met PVV-fractievoorzitter Geert Wilders.Beeld ANP

Veel D66-, CDA- en GroenLinks-stemmers overwegen tijdens de Nederlandse verkiezingen op 15 maart een strategische overstap naar de VVD van minister-president Mark Rutte te maken. Dat om Geert Wilders te dwarsbomen. Dat blijkt uit onderzoek van onze Nederlandse zusterkrant De Volkskrant.

Tot een vijfde van de kiezers van andere partijen zijn bereid om op 15 maart op de VVD te stemmen als dat de beste optie is om te voorkomen dat Geert Wilders' PVV de grootste partij wordt. Vooral aanhangers van D66 en CDA stappen dan over, maar ook GroenLinks- en PvdA-kiezers overwegen een anti-Wildersstem op de VVD. Andersom stappen door die tweestrijd nauwelijks kiezers over naar de PVV.

Bij potentiële D66-kiezers overweegt 22 procent toch maar op de VVD te stemmen om de PVV te dwarsbomen. CDA, GroenLinks en PvdA volgen met 17, 14 en 13 procent. Ook 13 procent van de 50Plus-kiezers stemt mogelijk toch nog op de minister-president. Dat blijkt uit de tweede ronde van het kiezersonderzoek van de Universiteit van Amsterdam en de Volkskrant, uitgevoerd door Kantar Public.

Veiligere optie

Andersom levert het duel met Rutte de PVV nauwelijks iets op. Alleen onder aanhangers van de SP en 50Plus kan Wilders nog stemmen winnen als hij die nodig heeft om de VVD te verslaan. De cijfers bevestigen dat de VVD kans maakt met de strategie om Rutte te positioneren als de man die de zorgen van de Wilders-aanhang begrijpt, maar tegelijkertijd een veiligere optie is als het aankomt op het landsbestuur. Het uitsluiten van de PVV als regeringspartner past ook in die tactiek.

Strategisch stemmen is iets van de laatste tien, vijftien jaar, zegt hoogleraar kiezersonderzoek Joop van Holsteijn, die er uitvoerig onderzoek naar deed. "Daaruit is gebleken dat strategisch stemmen niet primair gebeurt om een partij de grootste te maken, of te voorkomen dat een ander de grootste wordt. Strategisch stemmen doen kiezers omdat ze willen dat partijen in een coalitie komen. Daarbij blijven strategische kiezers het liefst zo dicht mogelijk bij de partij van hun oorspronkelijke keuze." Dat de VVD meer dan de PVV van een nek-aan-nekrace profiteert, heeft volgens Van Holsteijn ook te maken met de 'coalitiekans' waar het bij strategisch stemmen om draait. "Kiezers taxeren dat de kans dat de PVV in de coalitie komt, klein is."

Begrensd electoraat

"Het potentiële electoraat van de PVV is veel meer begrensd dan dat van de andere grote partijen", zegt politicoloog Philip van Praag, die het kiezersonderzoek van de Volkskrant en UvA leidt. Geen enkele grote politieke partij roept onder kiezers zo veel weerstand op als de PVV. Vraag mensen om op een schaal van 1 tot 10 aan te geven hoe groot de kans is dat ze op een partij zullen stemmen en 54 procent geeft de PVV een 1. Nooit of te nimmer krijgt die partij mijn stem, zeggen kiezers daarmee.

Andersom krijgt de PVV ook de meeste tienen: 8 procent zegt zeker op de partij van Geert Wilders te gaan stemmen op 15 maart. Potentiële PVV-kiezers talen nauwelijks naar andere partijen. Grofweg geldt: iemand stemt PVV of blijft thuis. Daarbij geven PVV-kiezers zichzelf van alle kiezers de minste kans naar het stemhokje te komen. "Al die factoren zeggen iets over het maximale aantal zetels dat de PVV kan halen", zegt Van Praag. Van alle kiezers overweegt 22 procent op de PVV te gaan stemmen. "Op basis van het onderzoek denk ik dat de groeimogelijkheden voor de PVV beperkt zijn."

Mannenpartij

De stelligheid waarmee kiezers uitsluiten op de PVV te gaan stemmen, is terug te zien aan de woorden die spontaan bij hen opkomen als ze aan de partij van Wilders denken. De associaties gaan van neutraal ('Wilders' en 'Nederland'), via negatief ('tegen' en 'nooit') tot zeer negatief ('haat', 'discriminatie' en 'gevaarlijk').

PVV-stemmers houden het overwegend bij associaties als 'durf', 'recht voor zijn raap' en 'Nederland'.

"De PVV is een mannenpartij", zegt Van Praag, "met een zware ondervertegenwoordiging van hoogopgeleide kiezers en een ondervertegenwoordiging van oudere kiezers. Het lijkt erop dat de PVV de jongere laagopgeleide kiezer trekt en de 50Plus de oudere."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234