Dinsdag 02/03/2021

AchtergrondVerkiezingen VS

Kiescollege wijst Joe Biden als nieuwe president aan. Maar de kritiek op het instituut zwelt aan

Joe Biden is nog niet van de spanning verlost. Beeld AP
Joe Biden is nog niet van de spanning verlost.Beeld AP

In de hordenrace naar het Witte Huis is er vandaag weer een nieuwe hindernis, want dan komt het Electoral College bijeen om Joe Biden als volgende president aan te duiden. Normaal is dat een formaliteit, maar in een Amerika met Trump als zittende president, is niets zeker.

Op 3 november hebben de Amerikanen niet rechtstreeks hun stem uitgebracht voor een nieuwe president en vicepresident. Zij stuurden in elke staat eigenlijk kiesmannen of -vrouwen, die de winnaar in die staat vertegenwoordigen, naar het Electoral College, een constitutioneel overblijfsel uit het begin van de negentiende eeuw.

Sinds 1964 telt dat college van kiesmannen 538 leden, evenveel als het aantal senatoren en leden van het Huis van Afgevaardigden, aangevuld met drie zetels voor het hoofdstedelijk gebied Washington. Om verkozen te worden, heeft een kandidaat binnen het college een meerderheid van minstens 270 stemmen nodig.

Afvalligen

De kiesmannen staan op lijsten die de partijen hadden samengesteld op de federale partijconventies, en beloven de officiële kandidaat van hun partij te steunen, hoewel dat grondwettelijk niet is vereist. Met aangepaste wetgeving proberen staten te beteugelen dat er ‘afvalligen’ zijn, en het komt ook niet zo vaak voor.

Het stemmen voor een president en vicepresident gebeurt niet op een centrale plaats. Want de leden van het Kiescollege komen in hun eigen staat samen, meestal in het parlementsgebouw van die staat. Elke staat beslist ook zelf op welk tijdstip de kiesmannen bijeenkomen.

Eens alle stemmen zijn geteld, verhuizen ze naar het Congres. Beide kamers van het Congres komen dan op 6 januari in een zitting, voorgezeten door vicepresident Mike Pence, om de stemmen te tellen.

Traditioneel is het stemmen binnen het Kiescollege een formaliteit. Maar nu is er wel aandacht aangezien de Republikeinse president Donald Trump nog steeds zijn nederlaag niet wil aanvaarden en blijft volhouden dat er op grote schaal fraude is gepleegd.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Achterhaald

Dat voedt de kritiek die er al langer is op het Electoral College. Namelijk dat de president van wat door velen nog steeds beschouwd wordt als de leidende democratie van de wereld niet direct door de kiezers wordt gekozen. Dat is niet meer van deze tijd, menen critici. 

In de eerste plaats omdat het kiescollege ervoor kan zorgen dat de kandidaat met de meeste stemmen bij de verkiezingen toch verliest. Het ‘winner-take-all’-systeem, kent immers alle kiesmannen van een staat toe aan de winnaar in die staat, hoe klein of groot de marge ook is.

Twee recente voorbeelden van een president die niet de popular vote (het meeste stemmen van de kiezers) achter zich kreeg zijn George W. Bush in 2000 (ten nadele van Al Gore) en Donald Trump in 2016 (tegen ene Hillary Clinton).

Hoewel hij ruim 7 miljoen stemmen meer kreeg dan Trump was het dit jaar ook voor Joe Biden nog erg nipt voor. Hoewel hij uiteindelijk 306 kiesmannen achter zich kreeg, ontsnapte hij maar net aan verlies in het Electoral College. Als hij amper 45.000 stemmen minder had gehaald in de staten Wisconsin, Arizona en Georgia, dan was hij blijven steken op 269 kiesmannen. Net te weinig om te winnen dus. Veel heeft het dus niet gescheeld.

In 2024 rechtstreeks?

Mogelijk waren dit de laatste verkiezingen waarbij het risico bestond dat de kandidaat met de meeste stemmen toch geen president werd. Er is namelijk een beweging ontstaan die komaf wil maken met het Kiescollege en de macht terug wil geven aan de gewone kiezers. Het National Popular Vote Interstate Compact stelt dat zowat tweederde van de kiezers nu worden genegeerd bij de presidentsrace omdat de uitslag in hun ‘rode’ en ‘blauwe’ staten al op voorhand vaststaat. Zowel de Republikeinse als de Democratische kandidaat richt zich daarom op enkele strijdstaten.

In sneltempo scharen de staten zich achter deze beweging, schetst NRC. Staten die zich bij het Compact aansluiten, leggen wettelijk vast dat hun kiesmannen worden toegekend aan de kandidaat die over heel de VS gezien de meeste stemmen krijgt. En dus niet aan wie het meeste stemmen krijgt in die specifieke staat, zoals nu het geval is. Dat alles kan zonder ingewikkelde grondwetswijziging. De staten kunnen volgens de grondwet immers zelf bepalen op welke manier zij hun kiesmannen toewijzen. Dat hoeft niet volgens het winner-take-all-systeem.

Momenteel hebben zich al 16 staten, samen goed voor 169 kiesmannen, aangesloten bij het Compact. Wanneer staten met minstens 270 kiesmannen dat hebben gedaan, treedt dat Compact in werking. Het zou zomaar kunnen dat de verkiezingen in 2024 al anders verlopen. In nog eens 9 staten, samen goed voor 88 kiesmannen, heeft het Huis of de Senaat het voorstel aangenomen om zich achter het Compact te scharen. Doen die staten dat effectief, dan komt de drempel wel zeer nadrukkelijk in zicht.

Biden

Nu, dit keer krijgt de kandidaat met de populair vote normaal gezien dus ook het Iescollege achter zich. Biden krijgt 306 stemmen van het Eelectoral College, tegen 232 voor Trump.

De stemming is dan ook een nieuwe solide en niet te ontkennen stap naar de eedaflegging van Joe Biden op 20 januari, beklemtoont de openbare omroep PBS.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234